Ulybrıtanııa men Brıýssel bir sheshimge kele almady

Ulybrıtanııa Soltústik Irlandııaǵa tasymaldaıtyn aýylsharýashylyq ónimderi men basqa da taýarlaryn shekaradan erkin ótkizý týraly birjaqty sheshim qabyldady. Birikken Koroldik sonymen qatar EO baǵdarlamasynyń jumys tobyn, Brexit-ti iske asyrý jónindegi resmı forým ókilderin osy aptada jı­nalýyn surap otyr. The Guardian basylymynyń málimetinshe jıynda Ulybrıtanııanyń HorizonEurope flagmandyq ǵyly­mı qorynan shyǵarylýyn talqy­laýdy usynǵan. Sarap­shylar «bul Soltústik Irlan­dııaǵa qatysty 16-bap­qa qo­sym­sha áreketter jarııa­la­na­tynynyń belgisi nemese Uly­brıtanııanyń kelissóz­derdi qaıta bastaýǵa resmı túrde daıyn ekendigin kórsetedi» degen pikirde.

Al Eýrokomıssııanyń ókili Ulybrıtanııanyń basqosý týraly usynysyn qaperge alǵanyn, alaıda naqty jaýap bere almaıtynyn málimdedi. Eýropalyq Odaq pen Irlandııanyń kósh­bas­shylary patshaıymnyń qaza­sy jáne Ulybrıtanııa premer-mınıstri Lız Trass pen AQSh prezıdenti Djo Baıden arasynda osy aptada bolýy yqtımal kezdesý eki el arasyndaǵy kelispeýshilikterdi joıyp, mámilege keledi dep úmittenedi. Daýnıng-strıt bul máselege qatysty málimdeme jasamaıdy, óıtkeni saıası is-sharalar patshaıymnyń 10 kúndik aza tutý kezeńinde toqtatyldy.

Ulybrıtanııa Soltústik Ir­lan­dııadaǵy birjaqty áre­keti Brıýsselmen uzaqqa so­zyl­ǵan daýdy sheshýge qajetti qadam dep sanaıdy. Qazir Ulybrıtanııadan kelip jatqan aýyl­sharýashylyq ónimderi, sonyń ishinde shujyq, da­ıyn taǵamdar jáne sút ónim­deri Soltústik Irlandııa dúkenderine EO standarttaryna sáıkestigin tekserýsiz jet­kizilip jatyr. Al Brıýssel bolsa «Ulybrıtanııanyń bul is-áreketin tolyq baǵdarlap, baǵa­lamaıynsha jaýap ber­meıdi», deıdi sarapshylar.

Sarapshylar Patshaıym II Elızavetanyń óliminen týyndaǵan saıası rıtorıkanyń bolmaýy jerleý rásiminiń sheń­berinde Baıdenmen kezde­sýdiń reti qıynǵa soǵyp, osy aptada AQSh-ta Lız Trasspen yqtımal ekijaqty kezdesýge kedergi keltirýi múmkin eke­nin aıtady. Brıýsselden Eýroodaqqa hat Eýropalyq komıssııa Lon­dondy taýarlardy Soltústik Irlandııaǵa tasy­maldaý kezinde kedendik jáne táýekeldi baqylaý talap­taryn saqtamady dep aıyp­tap, tórt quqyq buzýshylyq isin bastaǵannan keıin eki aı ót­ken soń kelip otyr. Ol sondaı-aq Ulybrıtanııany alkogolge qatysty salyq erejelerin saqtamady dep aıyptady. Brıýsseldiń tórt daýly másele­si ótken aıda túsirgen úsh sot prosesimen jalǵasty. Alǵashqy sot isi 2021 jyldyń naýryz aıyn­da bastaldy, burynǵy Brexit mınıstri Lord Frost birinshi ret aýylsharýashylyq ónimderi men basqa da taýarlarǵa Brexit tekserýlerin birjaqty toq­tatty. «Brıýssel endi sot isin odan ári jalǵastyrady dep kútilý­de, biraq ol Ulybrıtanııa sekil­di kelissózder arqyly sheshim tabý úshin eki jaqty kózqa­rasty ustanady», deıdi sarapshylar.

Buǵan deıin Germanııa men Irlandııa birlesken málimdeme jasap, Ulybrıtanııany Brexit kelisiminiń Soltústik Irlan­dııa bóliginen bas tartýǵa tyrys­qany úshin qatty synǵa alǵan edi. Eki eldiń syrtqy ister mınıstrleri atynan jasal­ǵan málimdemede mun­daı ózgeris­terdiń «zańdy neme­se saıası negizdemesi joq» de­lin­gen. Negizi Ulybrı­tanııa men EO 2019 jyly Sol­tústik Irlandııanyń márte­besi týraly hattamaǵa qol qoıǵan. Sodan keıin taraptar Soltústik Irlandııa men Ir­landııa arasynda buryn­ǵy­daı, Ulybrıtanııadan aıyrma­shy­lyǵy, kedendik shekara bol­maıdy dep kelisti. Biraq osy jaǵdaıǵa baılanysty kóp uzamaı kelispeýshilikter týyndaı bastady. О́tken jyly Ulybrıtanııanyń burynǵy premer-mınıstri Borıs Djonson taýarlardyń keıbir túrlerine qatysty daýlarǵa qatysty kelisimniń bir bóli­gin toqtatamyz dep ses kór­set­ken edi. Maýsym aıynda Uly­brıtanııa Syrtqy ister mı­nıstrligi kóptegen taýar­lar­dyń EO men Soltústik Irlan­dııa arasyndaǵy shekaradan qalypty kedendik talaptarǵa sáıkes ótýin talap etetin hattamaǵa túzetýler jobasyn jarııalady. Al odan soń Ulybrıtanııanyń burynǵy Syrtqy ister mınıstri Lız Trass hattamanyń keıbir ere­je­­lerin túzetý qajettigin má­lim­­dedi. Osylaısha, daýly má­se­­lege áli núkte qoıylmaı keledi.