Kólik-logıstıka múmkindikteri keńeıedi

Jıynnyń resmı bóligin ashqan Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý vıse-mınıstri Almaz Ydyrysov Qazaqstannyń qazirgi geosaıa­sı jaǵdaıdaǵy Azııa men Eýropa arasyndaǵy mańyzdy qurlyq dálizi ekenin, álemdik naryqqa shyǵýǵa múmkindik beretin negizgi halyqaralyq kólik jelilerimen baılanysy tyǵyz ekenin aıtty. Elimizde Transkaspıı baǵyty bo­ıynsha tranzıt kólemin arttyrý úshin teńiz porttary arqyly konteınerlik tasymaldaý jumystary júrgizilýde. Aqtaý portynyń bazasynda konteınerlik habty damytý máselesi pysyqtalýda. Aqtaý men Baký porttary arasynda turaqty konteınerlik qatynas, sondaı-aq Quryq-Baký parom qatynasy jolǵa qoıylǵan. Sonyń nátıjesinde jyl basynan beri atalǵan baǵyttar boıynsha júk tasymaldaý kólemi 2,5 esege deıin ósip, jeti aıda 1 mln tonnadan astam júk tasymaldanǵan.

«Habty qurý «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasyna engizilgen. Jobanyń jalpy quny 10,4 mlrd teńgeni quraıdy. Qytaıdan Eýropaǵa tranzıttik júktiń bir bóligin Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyna qaıta baǵyttaý jáne Túrikmenbashy – Aqtaý – QHR konteı­nerlik jelisin damytý josparlanýda», dedi A.Ydyrysov.

Joba nátıjesinde, 2025 jylǵa qaraı Aqtaý teńiz porty arqyly júk tasymaldaý kólemi 40 myńnan 133 myń jıyrma fýttyq ekvıvalentke artpaq. Budan bólek, logıstıkalyq marshrýttardy jalǵaıtyn 10 parom, 18 júk tıeý tankerine arnalǵan flot qurylysyn júzege asyrý jumystary qolǵa alynýda. Sonymen qatar Darbaza – Maqtaaral temirjol jelisiniń qurylysy men Dostyq – Moıynty temirjol dálizin jańǵyrtý jobasyn iske asyrý jos­parlanyp otyr. Bul jobalardy iske asyrý Reseı – Ortalyq Azııa, Qytaı – Eýropa tranzıttik baǵyttary boıynsha júkterdi tasymaldaý jyldamdyǵyn birneshe esege arttyrýǵa múmkindik bermek. Osy rette aıta keterligi, jyl basynan beri Qytaı – Eýropa – Qytaı baǵytyndaǵy tranzıttik konteınerlik júkter aǵyny ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 4 paıyzǵa artyp, 499 myń JFE-ni qurady.

«QTJ» UK» AQ Logıstıka jónindegi basqarýshy dırektory Erlan Qoıshybaev QTJ halyqaralyq konteınerlik tranzıtti damytýǵa erekshe kóńil bóletinin, óıtkeni bul eldiń strategııalyq resýrsy ekenin jetkizdi. Elimizdiń geografııalyq ornalasýy, kompanııanyń damyǵan ınfraquryly­my, aktıvteri men quzyreti byltyr 1 mln tranzıttik konteınerdiń mejelik deńgeıin eńserýge múmkindik berdi. Jahandyq ózgerister jańa kóliktik-logıstıkalyq arhıtektýrany qurýdy talap etedi. Sol sebepti basty nazar tranzıttiń rentabeldiligin ilgeriletýge jáne arttyrýǵa, sondaı-aq óńirlik habtar qurýǵa baǵyttalyp otyr. «Biz tasymaldyń qazirgi deńgeıin saqtaımyz. Júk aınalymynda tarıhı maksımýmǵa qol jetkizdik. О́tken jylmen salystyrǵanda ósim 6 paıyzdy qurady. Tasymaldar kóleminde eń úlken ósim tranzıtke balamaly baǵyttardan júkterdi qaıta baǵdarlaý jáne jańa júk aǵyndaryn tartý esebinen keldi», dedi E.Qoıshybaev.

Otandyq eksporttaýshylarǵa júkti álemdik ótkizý naryqtaryna tasymaldaýda jan-jaqty qoldaý kórsetiledi. Júk jóneltýshilerge Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdary (THKB) jáne «Soltústik – Ońtústik» dálizi arqyly Úndistan, Pákistan jáne Parsy shyǵanaǵy elderi baǵytynda eksporttyq taýarlardy jetkizýdiń balamaly joldary usynyldy. Bul rette THKB boıynsha tasymaldaý 2,7 esege artty.

Eksporttaýshylar suranysynyń artýy nátıjesinde, Qazaqstan-Qytaı shekara ótkelderi arqyly júk tasymaldaý kólemi óskeni baıqaldy. Sondaı-aq Saryaǵash shekara ótkeli arqyly Ortalyq Azııa elderi baǵytyndaǵy baǵdarǵa basymdyq berile bas­tady. «Konteınerleý baǵytynda oń óz­geris­ter bar. Eger ótken jyldyń basynda júk tasymaldarynyń jalpy kóleminde konteınerlerdiń úlesi tek 3%-dy qurasa, qazir 5,4 paıyzǵa deıin ósti. Konteınerlik tasymal álemdegi eń tanymal jáne jyldam damyp kele jatqan júk tasymaldaý túri. Júk tasymaly naryǵynyń 90 paıyzy osy segmenttiń úlesinde», dep atap ótti E.Qoıshybaev.

Sonymen qatar Qazaqstan Iran jáne Túrikmenstanmen konteınerlik tasymaldaý tarıfterin tómendetýge kelisti. Bul rette Iran óz eli arqyly 7 mln tonnaǵa jýyq júk ótkizýge daıyn ekenin rastady. Maýsym aıynda Pavlodardan Túrikmenstan, Iran arqyly Túrkııanyń ońtústik porttaryna konteınerler jolǵa shyǵyp (6 myń shaqyrym), qajetti núktege 12 kúnde jetti. «Elimizdiń iri eksporttaýshylary Qytaı men Transkaspıı kólik dálizinde konteınerleýdiń belsendi prosesin bastady. 2022 jyldyń segiz aıynda konteınerlerdegi eksport 57 paıyzǵa ósti», dedi E.Qoıshybaev.

BCG kompanııasynyń aǵa seriktesi ári basqarýshy dırektory Grıgorıı Rýbın Qazaqstannyń tranzıttik áleýetiniń damýy­na servıstik qyzmettiń joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵany sebep bolyp otyrǵanyn aıtty. Geosaıası jaǵdaıdyń ózgerýine baılanysty Transkaspıı halyqaralyq kólik dálizi men Soltústik-Ońtústik dálizderine de suranys artqan. Qazirdiń ózinde jalpy suranys Batys baǵytta 29 mln tonnany, Shyǵys baǵytta 9 mln tonnaǵa jetti. Shyǵys-Batys jelisi negizinen munaıdy, munaı ónimderin, konteınerlerdi jáne hımııa ónerkásibiniń ónimderin tasymaldaıdy. G.Rýbınniń aıtýynsha, sońǵy ýaqytta júk tasymaly ósiminiń baıaýlaýy baıqalady. Buǵan taǵy da baqylaý beketterindegi jumystyń kóptigi men keptelis sebep bolyp otyr. Odan bólek ınfraqurylym eskirgen, jańa tehnologııa jetpeı jatyr. Qazir ınfraqurylymdy keńeıtý qajet degen pikirdi erinbegenniń bári aıtady. Biraq qoldaǵy bardy tıimdi paıdalaný da kemshin túsip jatyr. Sebebi tehnıka tilin biletin maman az. Onyń ústine, bul másele Transkaspıı halyqaralyq kólik dálizi ortaq barlyq elge qatysty. Sarapshynyń boljamy boıynsha, eger qyzmet kórsetý máseleleri sheshilse – elderdiń baqylaý-ótkizý pýnkteri sıfrlandyrylsa, jańǵyrtylsa jáne úılestirilse, bes jyl ishinde Transkaspıı halyqaralyq kólik dáliziniń ótkizý qabileti jylyna 15 mln tonnaǵa nemese odan da kóp bolýy múmkin. Byltyr bul kórsetkish 3,5 mln tonna bolatyn. G.Rýbın bul kórsetkishterge qol jetkizý úshin kólik dálizinde qysqa jáne uzaq merzimdi perspektıvada baǵa belgileý prınsıpterin bekitip, barlyq qatysýshy el arasynda turaqty operasııalyq jáne kommersııalyq ózara is-qımyldy qamtamasyz etý qajettigin aıtady.

Al KAZLOGISTICS basshysy Erlan Ábsatov óz kezeginde qazirgi ýaqytta Qazaqstan­nyń Reseı arqyly Eýropaǵa tranzıtpen ótýine eshqandaı shekteý joq ekenin jetkizdi. «Biz bul máseleni sheshý úshin eki eldiń úkimetterimen jumys isteýimiz kerek», dedi ol. Geosaıası ózgeristerge baılanysty qazaqstandyq júk tasymaldaýshylarǵa suranys artqan. Onyń boljamy boıynsha olardyń tabystylyǵy 1,5 esege ósýi múmkin. Bul baǵytqa kúsh berý úshin qazir­gi ýaqytta shamamen 7,5 myń kólikti quraıtyn kólik parkin ulǵaıtý qajet.

О́tken jyldarmen salystyrǵanda Qazaqstan men Latvııa arasyndaǵy júk aına­ly­mynyń kólemi 23 paıyzǵa óskeni belgili boldy. Latvııanyń Kólik mınıstriniń orynbasary Ýldıs Reımanıstiń málimdeýinshe, júk Qazaqstannan keletin temirjoldaǵy tranzıttik júkter, ásirese kómir esebinen artqan. «Bıyl taýar aınalymyn taǵy 10 paıyzǵa ulǵaıtsaq dep oılap otyrmyz. Tasymaldaý jaǵynan ázirge qıyndyq joq, barlyq másele sheshilgen. Biz búgin Qazaqstan delegasııasymen tasymaldaý, jyldam jáne kedendik qyzmet kórsetý taqyrybyn talqylaımyz. Infraqurylymǵa keler bolsaq, ol tranzıttik tasymaldaýǵa qatysty barlyq máselege sáıkes keledi», dedi Ýldıs Reımanıs. Ol forým aıasynda delegattar teńiz jáne temirjol tasymaldaryn damytýdy talqylaǵanyn, sondaı-aq eki eldi mýltımodaldyq tasymaldar baılanystyratynyn atap ótti.

Sonymen qatar forýmda kólik salasyndaǵy jańa múmkindikter, halyqaralyq avtomobıl tasymaldary, teńiz jáne temirjol logıstıkasy men salada kadrlar daıarlaý máseleleri talqylandy.

ALMATY