Tulǵaǵa taǵzym

Iá, rasymen de bul úı bir basyna san túrli sanatkerlik daryǵan dara tulǵanyń otyz jylǵa jýyq ómiri ótken, rýhy sińgen kıeli sha­ńy­raq. Memorıaldy taqtanyń ashylý saltanatynda aka­de­mıktiń jary belgili ǵalym Álııa Beıse­no­vanyń: «Bizdiń otbasymyz úshin bul úıdiń jóni bólek edi. Osy úıde tuńǵysh balamyzdy úılendirdik, ǵumyrymyzdyń jarqyn paraqtary osy úıde ashyldy. Dastarhanymyzdan qazaqtyń nebir narkesken azamattary dám tatty. Sekeńniń tustastary úshin de, shákirtteri úshin de bul úı jaıly tór bolatyn. Ol kisi qanshama eńbegin kóz maıyn taýysyp otyryp osy úıdiń qabyrǵasynda jazdy» degen esteligi sózimizdi qýattaı túsedi.

Seraǵańnyń kózin kórgen zamandastary, aqyn-jazýshylar, óner maıtalmandary men aıtýly ǵalymdar bas qosqan mazmundy sharany Almaty qalasy ákiminiń keńesshisi, qoǵam qaıratkeri Mamaı Ahetov júrgizdi. Alǵashqy bolyp sóz al­ǵan Qazaqstannyń Eńbek Eri Asanáli Áshimov: «Serik Smaıyluly qaı jaǵynan da bárimizge úlgi boldy. Ol kisiniń parasat-paıymy, adamı bolmysy tutas bir romanǵa tatıdy. Júrisi de, turysy da, kisilik kelbeti de ózine jarasqan naǵyz zııaly adam edi. Tól ádebıetimizdiń tuǵyryn asqaqtatty, Alash­tyqtardyń esimin aspandatty. Qazaq degen eldiń júreginen onyń ushan-teńiz eńbegi, ónegeli isteri óshpeıdi. Seraǵańdy arman bıigine qanattandyrǵan Almatyda, ózi turǵan úıde jarqyn beınesi jadyrap turǵany qandaı jaqsy», dep aǵynan jaryldy.

Kelesi kezekte sóz tizginin alǵan akademık Seıit Qasqabasov Serik Qırabaevtyń tutas bir býyndy ádebıettanýǵa baýly­ǵa­nyn, tańdaýly kitaptar, eleýli zert­teýler jazǵanyn esteligimen dáleldep jet­kizdi.

 – Serik Smaıyluly búkil qazaq rýhanııatyna áser etken tulǵa. Qanshama shákirt tárbıeledi, qanshama kitap jazdy, sonyń bári ulttyń tarıhy hám urpaqtyń bolashaǵy úshin jasalǵan eńbek. Men, Seraǵańdy 1958 jyldan beri bilem, qasynda júrdim, tálimin aldym, keıinnen qanattasa júrip ǵylym jolynda birge jumys istedik. Ol ádebıetke ǵana emes, ult tarıhyn túgendeýge de aıshyqty úles qosqan adam. Spandııar Kóbeev týraly eń alǵash aýqymdy eńbek jazyp, jazyqsyz japa shekken Sáken Seıfýllın týraly da alǵash batyl zertteý júrgizgen, Júsipbek Aımaýytov týraly qolǵa birinshi bolyp qalam usta­ǵan osy Seraǵań bolatyn. Ol qıly zaman­dar­dyń qyspaǵynda tarıhtan alynyp tastalǵan aıaýly esimderdi halyqqa qaı­tarýǵa súbeli úles qosyp, olardyń eń­be­gin, shyǵarmashylyqtaǵy ornyn aıqyn­daýǵa kúsh jumsady , – dedi Seıit Qasqabasov.

Belgili tarıhshy, Ulttyq Ǵylym aka­demııasynyń akademıgi Mámbet Qoı­geldıev, baba murasyn barlap, ádebıet­tiń aqtańdaq betterin tolyqtyrý ju­mys­taryna belsene aralasqan ǵa­lym­nyń tutas shyǵarmashylyq tulǵa­syn taný búgin­giler úshin qasıetti borysh ekenin aıtty.

«Biz mektepte qazaq ádebıeti deıtin shetsiz de sheksiz muhıtty Serik aǵa­myz­dyń oqýlyǵy arqyly tanydyq. Men tarıhshy bolsam da ol kisini ustaz tutam. О́ıtkeni tarıhty ádebıetsiz túsiný múmkin emes. Jazýshylyq, kórkem shy­ǵar­ma halyqtyń jany. Al sony halyqqa jet­kizetin ádebıet ále­min zertteýshi ǵa­lym­dar. Ádebıettanýdaǵy uly tulǵa­la­rymyz Q.Jumalıev, E.Smaıylov, M.Áýezov salǵan arnany jalǵastyrǵan Serik Smaıyluly bárimizge ónege bo­latyn qaıratker», dedi Mámbet Qoıgeldıev.

О́z kezeginde mıkrafon alǵan Sera­ǵań­nyń qanattas inisi, qalamger Myńbaı Rásh, M. Áýezov atyndaǵy ádebıet ıns­tıtýtynyń dırektory Kenjehan Maty­janov, professor Janǵara Dáde­baev, Abaı ýnıversıtetiniń rektory Darhan Bilálov, qoǵam qaıratkeri Serik Seıdýmanov kemel ilimniń kenine úńilgen kórnekti ǵalymnyń ustazdyq ulaǵaty jaıly jarqyn este­lik­te­rin aıtyp, ǵylym qaıratkerine qurmet kórsetip, eskertkish taqtanyń ashylýyna muryndyq bolǵan qala ákimdigine alǵys bildirdi. Ádebıettiń árin, mazmun-mánin Seraǵań salǵan soqpaqtan tanydyq degen izbasarlary Qırabaev álemin zerttep-zerdeleý isi endi bastalatynyn tilge tıek etti.

Almaty qalasy ákiminiń orynba­sary Arman Qyryqbaev, ǵasyr ǵu­myr ǵıbratyn kórgen Serik Sma­ıyl­ulynyń sanaly ǵumyry Alma­ty­da ótke­nin, qazaq ádebıettaný ǵy­ly­my­nyń órkendeýine qomaq­ty eńbek si­ńir­gen qaıratkerdiń ónegeli ómiri men jarqyn beınesi el ja­dynan ósh­peı­tinin aıta kele, Alma­ty qalasy jurt­­shylyǵynyń atynan Sera­ǵańnyń ja­qyndary men balalaryn eskertkish taqtanyń ashylýymen qut­tyq­tady.

Qazaqstan Jazýshylar odaǵy tóraǵa­synyń orynbasary, aqyn Baýyrjan Jaqyp, tirshiliginde Sera­ǵańnyń qam­qor kóńilinen sý ishke­nin, ǵylym ǵa­shyǵynyń sanadaǵy shyraqty sáýlesi jarqyraı be­retinin aıtyp, kóp­shilik aldynda usta­zyna ar­naǵan óleńin tebirene oqydy.

Bıiktik degen dál sizdeı

bolar abyzym,

Aqıqat bop jetken búgingi

kúnge ańyzym.

О́ziń sóıleseń kóne

qońyraýym kúmbirlep,

Kúńirenip keter keýdemde

qara qobyzym.

Júrdiń sen, aǵa, Muhtardaı

danyshpandarmen,

Júrdiń sen, aǵa, Sábıtteı

arystandarmen.

Ǵabıden, Ǵabıt, Ábdilda,

Taıyr, Ǵalıdaı,

Azattyq úshin janyn sap,

alysqandarmen.

Sákenniń sulý syr sandyǵyn

ashtyń jastarǵa,

О́ziń de sóıtip aınalyp

kettiń dastanǵa.

Zamany týyp zaýaldy qýar kún kelip,

Alashtyń týyn kóterip

aldyń aspanǵa.

Bekzatym der em eki

ǵasyrda kóktegen,

Aldyńnan eshkim qııa

kóldeneń ótpegen.

Súıegi asyl deıdi ózińdeı

jandy qazaǵym,

Ádebıette bir óziń bólek mektep eń.

Ǵıbratty ǵalym, ulaǵatty

ustaz nur músin,

Naızaqaradaı shanshylǵan

kókke shyńbysyń.

Arǵy-bergini túgel qoparyp

jazatyn.

Synshy bolýdyń kórsettiń

ǵajap úlgisin.

Kókiregiń toly babalardan

qalǵan bir aǵyn,

Sóz-dombyranyń keltirip

alyp buraýyn,

Oraıy kelse, Hanǵa da sózin ótkizer

Osy ǵasyrdaǵy ózińsiń Buqar

jyraýym.

Qazaqtyń ashtyń sherge de

toly omyraýyn.

Táńirim sizge shyrqata bersin

ómir-ánin.

Kúmbirleı bershi, keýdemde

kóne dombyram,

Altyn da baýly, kúmis te

zerli qońyraýym!

Aqyn júreginen shyqqan shymyr shýmaqtar eskertkish taqta aldyna jı­nal­ǵan kópshiliktiń kóńilin terbedi. Dál osy kúni Almatyda ǵalymnyń jyl­dyq asy berilip, árýaǵyna quran baǵysh­taldy. Tuǵyrly tulǵanyń esimi tasqa ba­sylǵan taqtaısha ol turǵan úı­diń belgisi ǵana emes, Seraǵańnyń el júre­gin­degi ekinshi ómiriniń bastalǵanyn aı­ǵaq­taı túsedi.

 

ALMATY