Jetisýda kúnbaǵys ósirý isi qarqyndy damyǵan eki aýdan bar, onyń biri – Sarqan bolsa, ekinshisi – Alakól aýdany. Eki aýdan da egin egýden aldyna jan salar emes. Onyń ústine sharýa ıeleri tabysty daqyl retinde erekshe mán berip otyr. Búginde Alakól aýdanynda kúnbaǵys egistigi 5 myń gektardan asty, daqyldyń bul túrimen 35 sharýashylyq aınalysady, shyǵymy orta eseppen gektaryna – 8 sentner.
Jetisý oblysy ákiminiń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, oblysta maıly daqyldar alqabynyń kólemi ulǵaıyp keledi. Byltyr 93,8 myń gektarǵa sebilse, bıyl bul kórsetkish 96,1 myń gektarǵa jetken, sonyń ishinde kúnbaǵystyń alqaby ótken jylmen salystyrǵanda 1,7 myń gektarǵa ulǵaıdy.
Kúnbaǵys ósirýde aýdandaǵy «Jazylbekov jáne K» komandıttik seriktestiginiń tájirıbesi mol. Seriktestik jetekshisi Aıdar Jazylbekovtiń aıtýynsha, osy daqylǵa bıyl ǵana den qoıǵan. Osy jyly 350 gektarǵa kúnbaǵys seýip, ár gektarynan 20-25 sentner jınaýdy josparlap otyr.
«Kúnbaǵystan joǵary ónim alý úshin ony jaqsylap kútip-baptaý kerek. Tuqym seberden buryn aldymen topyraqqa agrotehnologııalyq zertteý júrgizdik, sosyn baryp tyńaıtqyshpen qorektendirdik. О́ıtkeni kúnbaǵys qunarly topyraqta jaqsy ósedi. Klımattyń ereksheligin eskere otyryp, «Sanaı», «Pıoner-108», «Pıoner-130» degen úsh surybyn tańdap aldyq. Shamamen 500-600 tonna ónim jınaımyz dep otyrmyz. Bul daqyldy ósirgende aýyspaly egis talabyn saqtaý kerek», deıdi sharýashylyq basshysy.
Alynǵan ónimniń negizgi bóligin fermer О́skemen kásipornyna óńdeýge ótkizbek. Al bir bóligin óz qajeti úshin alyp qalady.
«О́zimizdi, óz qyzmetkerlerimizdi ósimdik maıymen qamtamasyz etý úshin maı shyǵaratyn qurylǵy alyp keldik. Jıǵan shıkizattyń 10 tonnaǵa jýyǵyn alyp qalamyz. Sonyń 4-5 tonnasy qyzmetkerlerge beretin maı jasaýǵa ketedi, qalǵan bóligi paı ıelerine beriledi. Jalpy, 600 tonnadan 250 tonna maı alýǵa bolady. Onyń kúnjarasy da jerde qalmaıdy, mal azyǵyna taptyrmaıtyn qospa jem bolady», deıdi ol.
A.Jazylbekov ósimdik sharýashylyǵymen ǵana emes, mal ósirýmen de aınalysyp otyrǵan tabysty fermer. Ony bir kezde aýyl sharýashylyǵyna eshqandaı qatysy joq adam edi dese sener me edińiz?! Ekonomıkalyq jáne zańgerlik bilimi bar maman uzaq jyl Almaty qalasynda turyp, mamandyǵy boıynsha jumys istedi, keıin týǵan jerine oralyp, munda ózine múldem beıtanys salada baq synap kórýge bel baılady. 1991 jyldan bastap fermer aralas eginshilikpen aınalysady. Ol jazdyq daqyldar, kúzdik bıdaı men kúnbaǵys sebedi, sıyr, jylqy, qoı ósiredi jáne bul jaǵynan kánigi mamandardan esh kem túspeıdi, qajet deseńiz daqyl ósirýdiń erekshelikteri men qupııalary týraly da aıtyp bere alady.
«Jaqsy tabysqa jetý úshin eń aldymen topyraq durys óńdelýi kerek. Biz bul jaǵynan shved tehnıkasyn qoldanamyz. Bul topyraqty kúzdik egiske, jalpy qysqa jaqsylap daıyndaýǵa múmkindik beredi. Qarańyzshy, qatarlary qandaı túp-túzý, ýchaskeniń birde-bir santımetri qalmaı uqypty óńdelgen, kesek kórmeısiz», deıdi A.Jazylbekov.
Qazir sharýashylyqtaǵy egis alqaptarynyń jalpy aýdany – 4300 gektar, 25 birlik arnaıy tehnıkasy bar, onyń ishinde zamanaýı ozyq úlgidegileri de jeterlik. Sharýashylyqta maýsymdyq kezeńde 150 adam jumys isteıdi, olardyń túgelge derligi jergilikti turǵyndar. Komandıttik seriktestikte 30 jyldan beri jumys istep kele jatqan qyzmetkerler bar. Solardyń ishinde tájirıbeli mehanızatorlar Aleksandr Bojkov, Baýyrjan Baraqbaev, Andreı jáne Vladımır Seryhtardy ataýǵa bolady. Olardyń qaı-qaısysy da kombaınnyń da, traktordyń da tilin biledi, bir maýsymda eki jumystyń tizginin ustaıdy. Tabystary 430 myń teńgege jýyqtaıdy. Jalpy, mundaǵy ortasha jalaqy – 200-250 myń teńge.
«Fermerler úshin memleket qoldaýy árqashan demeý. Ásirese mıneraldy tyńaıtqyshtardyń, gerbısıdterdiń, janar-jaǵarmaıdyń baǵasy aıtarlyqtaı ósken búgingi jaǵdaıda mundaı qoldaýdyń mańyzy tipti arta túsedi. Tyńaıtqyshtarǵa, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna, kúnbaǵys tuqymyna sýbsıdııa alamyz, jeńildik baǵamen suıyq otyn alamyz. Kúzde tapshylyq týa bastaǵanda sharýashylyqtar barymyzben almasyp, aýys-túıis jasap jatamyz, keıin memleket kómegi berilgende ornyn toltyramyz», deıdi «Jazylbekov jáne K» seriktestiginiń basshysy.
Jalpy, fermerdiń kúnbaǵys ósirýge qatysty jospary kóp. Kelesi jyly kúnbaǵys 700 gektar alqapqa sebilmek. Qazir alqapta jumys qyzý júrip jatyr. О́ıtkeni kúnbaǵystyń sabaǵy kúnge ábden keýip, qýrap, dánin kótere almaı gúlderi jerge eńkeıgende naǵyz jıyn-terim naýqany týdy degen sóz.
Jetisý oblysy,
Alakól aýdany