Osy apta elimiz úshin saıası oqıǵalarǵa toly boldy. Astanada Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń kezekti sammıti ótip jatqany belgili. Osyǵan baılanysty «toǵyzynshy terrıtorııaǵa» birqatar eldiń basshylary at basyn burdy. Sonyń ishinde Túrkııa Prezıdenti men Qatar Ámiri memlekettik saparmen keldi. Ekijaqty kezdesýler barysynda ózara yntymaqtastyqty damytatyn mańyzdy qujattarǵa qol qoıyldy.
Jalpy, bul eki sapardyń saıası-ekonomıkalyq baılanysty nyǵaıtýdaǵy orny erekshe. О́zderińizge málim, Túrkııa – Qazaqstannyń táýelsizdigin eń alǵash moıyndaǵan memleket. Sodan beri baýyrlastyq keńeıe tústi. Oǵan qosa, Anadoly elimiz úshin saýda-ekonomıkalyq áriptestiginde mańyzdy rólge ıe. Mysaly, elimizde jumys istep turǵan sheteldik kompanııalar sany jóninen Túrkııa ekinshi oryndy ıelenedi. Qazir elimizde eki myńǵa jýyq túrik kompanııasy bar. Iаǵnı ár 20 kompanııanyń bireýi Túrkııaǵa tıesili. Táýelsizdik jyldarynda aldymen kelgen ınvestorlar da túrikter boldy. Olar qurylys, azyq-túlik, tutyný taýarlaryn shyǵarý, týrızm, qyzmet kórsetý salalaryna alǵashqylardyń biri retinde aralasty.
Eki el arasyndaǵy saýda-sattyq jyldan-jylǵa artyp keledi. 2018 jyly taýar aınalymy 1,9 mıllıard dollardy qurady. Eksport kólemi 1,2 mıllıard, ımport 700 mıllıon dollar boldy. Sondaı-aq Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdary arqyly tasymaldy ulǵaıtýǵa eki el de múddeli. О́ńirdegi turaqtylyqty saqtaý úshin bul strategııalyq jobanyń zor mańyzy bar. Bıyl 7 aıda osy baǵyt arqyly tasymaldanatyn júk kólemi 2,5 esege artyp, 1 mıllıon tonnaǵa jetti.
Endigi maqsat – saýda aınalymyn 10 mıllıard dollarǵa jetkizý. Ankara sońǵy 15 jylda Qazaqstanǵa 4,35 mıllıard dollar ınvestısııa quıdy. Al bizdiń elimiz Túrkııaǵa 1,13 mıllıard dollar qarjy saldy. Túrkııa Qazaqstannyń eń iri 10 ınvestorynyń qatarynda tur. Jalpy, ekijaqty saýda-sattyq áleýetin arttyrý jolynda tranzıttik tasymal baǵyttary mańyzdy ról atqarady.
Bul – ekijaqty qarym-qatynastyń ekonomıkalyq tusy. Budan bólek, mádenı baılanystar da úlken rólge ıe. О́zderińizge málim, keńes úkimeti qurylǵan tusta qysym kórgen kóptegen qazaq otbasy Uly daladan údere kóshkeni belgili. Qytaı asyp, Gımalaıdan ótip, Aýǵanstan arqyly aryp-ashyp Anadolyǵa jetken bosqyndarǵa kómek qolyn sozǵan da osy Túrkııa bolatyn. Muny qazaq halqy umytqan emes. Sondyqtan byltyr Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Anadolyǵa barǵan saparynda 70 jyl buryn Altaıdan Anadolyǵa aýǵan qazaq kóshin qabyldaǵan premer-mınıstr Adnan Menderesti eske alyp, oǵan qazaq halqy atynan alǵys aıtqan edi. Túrkııa jurty muny ystyq yqylaspen qabyldaǵany belgili.
Qazaqstanǵa at basyn tiregen Túrkııa Prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵan Astanaǵa qonyp, Aqordany aralaǵannan keıin ınstagramdaǵy paraqshasyna sýret jarııalady. Anadoly basshysynyń «Atajurttamyn» dep jazba qaldyrǵanyn eskersek, bul sapardyń biz úshin ǵana emes, Ystanbul úshin de mańyzdy bolǵanyn túsinemiz. Sondaı-aq memleketter basshylary ústel tennısin oınap, ózara dostyq qatynasynyń myǵym ekenin taǵy bir márte pash etti. Ekijaqty kezdesýlerden keıin Qasym-Jomart Toqaev Túrkııa Prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵandy I dárejeli «Dostyq» ordenimen marapattady.
Ekijaqty qatynastar otyz jylda mańyzdy synaqtardan ótip, jańa beleske shyǵyp otyr. Máselen, 1992 jyly 2 naýryzda ornaǵan dıplomatııalyq qatynastar 1994 jyly 17 qazanda «Qazaqstan Respýblıkasy men Túrkııa Respýblıkasy arasyndaǵy Dostyq jáne yntymaqtastyq týraly kelisimmen» óz baǵytyn aıqyndady. 2009 jylǵy 22 qazanda eki baýyrlas eldiń qatynasy «Qazaqstan Respýblıkasy men Túrkııa Respýblıkasy arasyndaǵy Strategııalyq áriptestik týraly kelisimmen» jańa deńgeıge kóterildi. 2012 jyly Joǵary deńgeıli strategııalyq yntymaqtastyq keńesi quryldy. Prezıdent Q.Toqaevtyń Túrkııaǵa bıylǵy saparynda «Keńeıtilgen strategııalyq seriktestik» qabyldandy.
Sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy men Túrkııa Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastardyń 30 jyldyǵyna oraı Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev pen Túrkııa Respýblıkasynyń Prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵan Birlesken málimdeme jarııalady. Atalǵan qujatta Joǵary deńgeıli strategııalyq yntymaqtastyq keńesiniń 4-otyrysy elder arasyndaǵy yqpaldastyqty nyǵaıtýǵa jasalǵan mańyzdy qadam bolǵany atap ótilgen.
Budan bólek, birlesken málimdemede ózara saýda aınalymyn 10 mıllıard dollarǵa jetkizý máselesi de aıtyldy. Buǵan qol jetkizý úshin Transkaspıı Shyǵys-Batys Orta dáliz arqyly júk tasymalynyń ulǵaıýyna, kólik jáne logıstıka salasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa ýaǵdalasty. Transkaspıı baǵytyn jáne Baký-Tbılısı-Kars jańa jelisin tıimdi paıdalaný úshin tıisti mekemeler arasyndaǵy úılestirýdi kúsheıtýge de mańyz berilmek.
Sonymen qatar Qazaqstan men Túrkııa qorǵanys salasynda da ortaq jobalardy júzege asyrýǵa kiriskeni málim. Máselen, Memleket basshysy Q.Toqaevtyń Túrkııaǵa sapary kezinde eki eldiń qarýly kúshteri men quqyq qorǵaý organdary arasynda ózara saparlar jasaý, tájirıbe almasý, oqytý, úılestirý jáne birlesken oqý-jattyǵýlar sııaqty is-qımyldardy kóbeıtý týraly sheshim qabyldandy. Budan bólek, sapar aıasynda Tusaş pen Kazakhstan Engineering kompanııalary jańa kelisimshartqa qol qoıdy. Kelisimge sáıkes Anka drondary endi elimizde óndiriledi. Oǵan tehnıkalyq qyzmet kórsetý men jóndeý jumystary Qazaqstandaǵy ortaq kásiporynda júrgiziledi. Osylaısha, Qazaqstan Anka drondary óndiriletin alǵashqy sheteldik memleket atanady.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Túrkııa Respýblıkasynyń Mádenıet jáne týrızm mınıstrligi arasynda mýzeı isi, eskertkishterdi qorǵaý jáne qalpyna keltirý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Bul qujat túrki dáýiriniń eskertkishterinde birlesken ǵylymı-zertteý ekspedısııalaryn uıymdastyrýǵa, mýzeı isi salasyndaǵy birlesken jobalardy iske asyrýǵa, tarıhı-mádenı mura obektilerin saqtaý men qalpyna keltirýge, mádenı murany qorǵaý, saqtaý jáne tanymal etý salasynda qaıta daıarlaý kýrstaryn ótkizýge, uıymdastyrýǵa járdemdesýge baǵyttalǵan.
Aıta ketetin taǵy bir másele, ekijaqty ári túrki álemi aıasynda buqaralyq aqparat quraldarynyń jáne aqparat salasyndaǵy yntymaqtastyq pen úılestirý tereńdetilmek. Osyǵan baılanysty Qazaqstan men Túrkııa Túrki elderiniń aqparat agenttikteri odaǵynyń qurylýyna kelisip otyr. Bilim salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý úshin Túrkııanyń «Maarıf» qorynyń Qazaqstandaǵy qyzmetin bastaýyna qajetti qoldaý kórsetilmek.
Elimiz úshin taǵy bir mańyzdy sapar – Qatar Ámiri sheıh Támım ben Hamad Ál Tánıdiń Astanaǵa kelýi. Jalpy, Qatar elimiz úshin Taıaý Shyǵystaǵy eń mańyzdy seriktes sanalady. Táýelsizdik alǵannan keıin elimizge qomaqty qarjy quıǵan elderdiń qatarynda atalǵan memleket te bar. Máselen, Astanadaǵy «Ál-Farabı» meshiti men sheıh Támım atyndaǵy bilim ordasy Qatardyń qarjysyna salynǵan. Taıaýda Parsy shyǵanaǵynan kelgen qarajatqa Almaty oblysynyń О́tegen batyr kentinde perınataldy aýrýhananyń qurylysy bastaldy. Osy oraıda elimizge salynatyn ınvestısııanyń bir ǵana memleketten kelmeýi, ártaraptan jınalýy da mańyzdy ekenin aıta ketken jón. Qatardyń mol qarjysy «toǵyzynshy terrıtorııany» órkendetýge úles qosatyny túsinikti.
Ekinshi jaǵynan, Qazaqstanmen qarym-qatynasty nyǵaıtý Qatar úshin de qajet. Esterińizde bolsa, 2017 jyly atalǵan elde daǵdarys bolǵan edi. Kórshiles jatqan birneshe arab memleketi Qatardy aıyptap, eldiń portty qalalaryn blokadaǵa aldy. Sonyń nátıjesinde elde azyq-túlik taýsylyp, halyq qınalyp qalǵan edi. О́ıtkeni Qatar aýylsharýashylyq ónimderin negizinen syrttan eksporttaıdy. Mundaı jaǵdaıǵa qaıta túspes úshin el bıligi eshkimmen jaýlyǵy joq, beıbitsúıgish memleket izdeıtini túsinikti. Endeshe, Qazaqstan Doha úshin taptyrmas múmkindik. Uly dala aýyl sharýashylyǵyn damytamyn degender úshin taptyrmas meken ekenin qaıtalap aıtýdyń ózi artyq.
Aıtpaqshy, Aqordadaǵy kezdesý sońynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelgen Qatar Ámiri sheıh Támım ben Hamad Ál Tánıge Qazaqstan Respýblıkasynyń eń joǵary memlekettik nagradasy – «Altyn Qyran» ordenin tabys etti. Prezıdent óz sózinde Qatar Ámiriniń halyq aldyndaǵy abyroı-bedelin, el basqarý isindegi danalyǵy men erekshe tulǵalyq qasıetterin, álemdegi beıbitshilikti saqtaýǵa jáne turaqtylyqty qamtamasyz etýge qosqan zor úlesin atap ótken-di.
«Altyn Qyran» Qazaqstannyń eń joǵary nagradasy sanalady. Bul marapat negizinen shetel basshylaryna tapsyrylady. Búginge deıin 20 tulǵa ǵana osy ordenniń ıegeri atanǵan edi. Ál Tanı osy tizimge qosyldy.
Qoryta aıtqanda, Túrkııa Prezıdenti men Qatar Ámiriniń elimizge sapary tabysty ótti dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Kóptegen mańyzdy qujattarǵa qol qoıyldy. Ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa ýaǵdalastyq jasaldy.