Senat Spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen Palata otyrysy ótti. Onda kún tártibine shyǵarylǵan máseleler qaralyp, depýtattyq saýaldar joldandy.
Otyrys barysynda senatorlar basqa jumysqa aýysýyna baılanysty depýtat Aqylbek Kúrishbaevtyń ókilettigin toqtatý týraly qaýly qabyldady. Máýlen Áshimbaev Aqylbek Kúrishbaevtyń senator, Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń hatshysy retinde atqarǵan nátıjeli jumysyna nazar aýdaryp, onyń zań shyǵarý isi men óńirlerdegi máselelerdi sheshýdegi belsendiligin atap ótti.
Sonymen qatar otyrysta senatorlar kiristerdi jylystatýǵa qarsy is-qımyldarǵa qatysty eki zań qabyldady. Olardyń biri «2011 jylǵy 19 jeltoqsandaǵy Keden odaǵynyń kedendik shekarasy arqyly qolma-qol aqsha qarajatyn jáne (nemese) aqsha quraldaryn ótkizý kezinde qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl týraly shartqa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy. Qujat Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elderdiń qylmystyq kiristerdi zańdastyrýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl jónindegi ózara is-qımyl tetigin jaqsartýdy kózdeıdi.
«Hattamaǵa 2021 jylǵy 20 shildede Máskeý qalasynda qol qoıyldy. Hattama arqyly Keden odaǵynyń kedendik shekarasy arqyly qolma-qol aqsha qarajatyn jáne aqsha quraldaryn ótkizý kezinde qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl týraly 2011 jylǵy 19 jeltoqsandaǵy shartty Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy shartqa jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Keden kodeksi týraly 2017 jylǵy 11 sáýirdegi shartqa, sondaı-aq olarda qoldanylatyn termınologııa men uǵymdyq apparatqa sáıkes keltirý bóliginde ózgerister engizildi», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev.
Osy baǵytta qabyldanǵan ekinshi qujat – «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń kedendik shekarasy arqyly qolma-qol aqsha qarajatyn jáne (nemese) aqsha quraldaryn ótkizý kezinde qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl salasynda aqparat almasý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly». Bul zań jobasynda jeke tulǵalardyń EAEO sheginen tys qolma-qol aqsha qarajatyn ótkizýi boıynsha aqparat almasý tetikterin jaqsartýǵa qatysty jańa normalar jazylǵan.
«Kelisimdi ázirleýdiń maqsaty – jeke tulǵalardyń qolma-qol aqsha qarajatyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaǵynan shetelge ótkizý boıynsha aqparat almasý. Kelisimde kedendik Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq arqyly qolma-qol aqsha qarajatyn jáne aqsha quraldaryn ótkizý kezinde ózara is-qımyl jáne aqparat almasý tártibi aıqyndalǵan.
Aqparattyq ózara is-qımyl Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe bir memlekettiń ýákiletti, quqyq qorǵaý jáne keden organdarynyń ekinshi múshe memlekettiń jaýapty organyna suraý salýlary boıynsha júzege asyrylady. Almasý jolaýshynyń kedendik deklarasııasynda jáne taýarlar deklarasııasynda jeke tulǵalar málimdegen aqparatty usyný arqyly júzege asyrylady», dedi Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri E.Jamaýbaev.
Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, ózara is-qımyl jasaý tártibinde suraý salýdyń mazmuny, ony oryndaý merzimderi, oǵan qol qoıýǵa ýákiletti laýazymdy tulǵalar, sondaı-aq suraý salýdy oryndaýdan bas tartý múmkin jaǵdaılary qarastyrylǵan. Kelisimde ózara is-qımyl jáne aqparat almasý sheńberinde alynǵan aqparattyń qupııalylyǵy, ony qorǵaý, saqtaý jáne joıý týraly normalar, sondaı-aq mundaı aqparat ruqsatsyz taratylǵan jaǵdaıda múshe memleketter qabyldaıtyn sharalar qamtylady.
«Qabyldanǵan zańdar Keden odaǵyna múshe memleketter arasyndaǵy qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy birlesken qyzmetti odan ári jetildirýge baǵyttalǵan. Bul zańdar aqparattyq ózara is-qımyl arqyly atalǵan qylmystardyń aldyn alýǵa qosymsha quqyqtyq negizder qalyptastyrady dep senemiz», dedi zań jobalary jóninde pikir bildirgen Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev.
Sondaı-aq Palata otyrysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Senator Nurjan Nursıpatov Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda Qazaqstan-Qyrǵyz memlekettik shekarasyn demarkasııalaýǵa qatysty problemalyq máselelerdi kóterdi.
Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy memlekettik shekarany demarkasııalaý týraly shartqa qol qoıyldy jáne ratıfıkasııalandy, biraq shekaralyq tosqaýyldardy ornatý prosesi áli aıaqtalǵan joq. Bul jergilikti turǵyndarǵa qandaı qıyndyqtar týǵyzatyny týraly senatorlarǵa Almaty oblysy Kegen aýdanynyń Qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy aıtyp berdi. Aýyl turǵyndarynyń ótinishi senatordyń depýtattyq saýalyna negiz boldy.
«Qazaqstan tarapynan, shekara syzyǵyna tikeleı janasatyn birinshi sheptiń ınjenerlik bógeýishteri joq. Tek ekinshi shebi, jol jıegine parallel ornatylǵan bógeýishtermen belgilengen. Osylaısha, birinshi jáne ekinshi shepterdiń arasyndaǵy 4 myń gektarǵa jýyq aýyl sharýashylyǵy jáne 15 myń gektardan astam orman sharýashylyǵy jerlerin Kegen aýdanynyń sharýa qojalyqtary óz maqsattary úshin paıdalana almaı otyr. Sonyń saldarynan, búginde bul jerlerdi Qyrǵyzstan azamattary shóp shabý, mal jaıý úshin paıdalanýda, óıtkeni kórshi tarapta qandaı da bir bógetter joq», dedi Nurjan Nursıpatov.
Osyǵan baılanysty, aýyl turǵyndary senatorlardan Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasynda jasalǵan memlekettik shekarany demarkasııalaý týraly shartta kórsetilgendeı, máseleni sheshýge jáne jetispeıtin bóget jelilerin ornatýǵa járdemdesýdi suraıdy.
Jambyl oblysyndaǵy aýyl sharýashylyǵy salasynyń eńbekkerleri senator Ábdáli Nuralıevke sýarylatyn alqapqa sýdyń jetispeýinen zardap shegip jatqanyn aıtqan bolatyn. Senator elimizdiń Premer-Mınıstrine joldaǵan depýtattyq saýalynda osy máselelerdi sheshýdiń joldaryn jarııa etti.
Saýalda 2040 jylǵa qaraı Qazaqstanda sý tapshylyǵy 50 paıyzǵa jetýi múmkin ekeni atap ótilgen. Al Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jerasty sýynyń kartasynda elimizdiń ońtústik, sondaı-aq soltústik jáne shyǵys oblystarynda ornalasqan jerasty sýynyń qory anyqtalǵanymen, ony sýarmaly eginshilikte paıdalaný josparly túrde qarastyrylmaǵan.
Senator Súıindik Aldashev óz depýtattyq saýalynda «Qoshqar Ata» radıoaktıvti qaldyqtar qoımasynyń problemalaryna Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń nazaryn aýdardy. Senat depýtattarynyń Mańǵystaý oblysyna sapary barysynda Aqtaý qalasynyń turǵyndary osy qoımaǵa qatysty máseleni sheshýdi suraǵan bolatyn. Senator óz saýalynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ótken jyly radıoaktıvti qaldyqtar qoımasyn 3 jyl ishinde rekýltıvasııalaý jumystaryn aıaqtaýdy Úkimet pen oblys ákimdigine tapsyrǵanyn eske saldy.
«Osy tapsyrmany oryndaý maqsatynda jobalyq-smetalyq qujattama qaraldy jáne ázirlendi. 4 200 gektar jerdi melıorasııalaý jumystary bastaldy. Degenmen merdigerler túzetýler engizip, oǵan sáıkes jer kólemi 3 esege, ıaǵnı 1 300 gektarǵa qysqardy. Bul rette bıýdjetti qaıta qaraý týraly áńgime boldy. О́ıtkeni merdigerdiń aıtýynsha jáne eldegi ekonomıkalyq jaǵdaıǵa baılanysty qajetti qurylys materıaldary, qural-jabdyqtar men janar-jaǵarmaı qymbattap ketken», dedi Súıindik Aldashev.
Depýtat qazir tapsyrmany tolyq oryndaý, atap aıtqanda, strategııalyq josparlaý kórsetkishine qol jetkizý Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý sııaqty sheshilmegen másele bolyp tur dep esepteıdi. Senator bastapqy jobalyq-smetalyq qujattamaǵa ózgertýler engizý týraly sheshimniń Respýblıkalyq bıýdjet komıssııasynda qaralmaǵanyna da nazar aýdardy. Joba talqylanyp, ózgertýler engizý qarastyrylyp jatqan kezde, oǵan bıylǵy bólingen qarjynyń 30 paıyzy ǵana ıgerilgen. Senator búginde bıylǵa bólingen qarjynyń tolyq ıgerilmeı qalý qaýpi bar ekenin atap ótti.
Baqytjan Jumaǵulov Memleket basshysynyń Joldaýyn iske asyrý jónindegi jalpyulttyq jospardy taldaý qorytyndysyna sáıkes memlekettik organdardyń qujatta kórsetilgen basymdyqtardy iske asyrý barysy men sapasyna kóńili tolmaıtynyn jetkizdi.
Senator Aınur Arǵynbekova elimizdiń Premer-Mınıstriniń atyna óńirdegi problemalar týraly depýtattyq saýal joldady. Eskirgen jylý-elektr ortalyǵy men aıaqtalmaǵan turǵyn úıler depýtat saýalynyń basty taqyryby boldy. Jańadan qurylǵan oblysta áleýmettik mańyzy bar obektilerdi jóndeýge qarjynyń joqtyǵy – túıtkildi másele. Senatordyń aıtýynsha, jylytý maýsymy kezinde jaǵdaıy nashar jergilikti JEO Semeı qalasy turǵyndarynyń densaýlyǵy men ómirine qaýip tóndiredi.
Senator Nurtóre Júsip oblystyq deńgeıde geraldıkany qoldanýdy retteıtin normalardyń joqtyǵyna kóńil aýdardy. Ol elimizdiń Premer-Mınıstrine joldaǵan depýtattyq saýalynda oblystar men qalalar eltańbalary azamattardyń patrıottyq sanasyn damytýǵa yqpal etetinine toqtaldy. Biraq bul sala eshqandaı zańmen rettelmegen. Depýtattyń aıtýynsha, ákimdikterdi óńirlik rámizderge qatysty memlekettik stıldi saqtaýǵa jáne júzege asyrýǵa mindetteıtin biryńǵaı erejeler men ádistemelik nusqaýlar joq.
«Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń 2015-2022 jyldary júrgizgen monıtorıngteri tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birlikteriniń óńirlik rámizderin ázirleý, bekitý, qoldaný jáne paıdalaný júıesiniń áli durys rettelmegenin kórsetip otyr. Qazirgi tańda Qazaqstandaǵy 20 oblystyń 13-inde, 3 megapolıs qalada, 186 aýdannyń 137-sinde, 89 shaǵyn qalanyń 33-inde óz rámizderi bar. Biraq óńirlik rámizderdi bekitý tártibi zańmen rettelmegen», dedi senator.
Depýtat bul olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin óńirlik rámizderdi bekitý, qoldaný, ornatý, ornalastyrý jáne paıdalaný boıynsha normatıvtik-quqyqtyq aktiler men nusqaýlyqtardy qabyldaý mańyzdy ekenin atap ótti. Senator «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý týraly» zańǵa tıisti ózgerister engizýdi usyndy.