Jol sapasy qashan jaqsarady?

Jıyndy ashqan Májilis tóraǵasynyń orynbasary Pavel Kazansev Úkimet saǵatynda kóterilip otyrǵan taqyryp eń ózekti máselelerdiń biri ekenin atap ótti.

«Jol sapasy elimizdiń ár turǵynyn alańdatady. Jol – ekonomıkanyń kúretamyry, óńirlerdi damytýdyń eń mańyzdy sharty jáne ómir súrý sapasyna aıtarlyqtaı áser etedi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, 2025 jylǵa qaraı joldardyń 95 paıyzyn jóndep, retke keltirý qajet», degen vıse-spıker jol sapasynyń tómen bolýynyń obektıvti de, sýbektıvti de sebepteri bar ekenin atap ótti.

Depýtattarǵa elimizdegi jol sa­lasynyń jaı-kúıi týraly Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Qaıyrbek О́skenbaev baıandady. Ve­domstvo basshysynyń aıtýynsha, jyl sońyna deıin shamamen 1 000 shaqyrym joldy paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Qalǵan 3 myń shaqyrym joldy 2023 jyly aıaqtaý kózdelip otyr.

«Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, aldymyzǵa qoıǵan basty maqsattyń biri – 2025 jyly respýb­lıkalyq jeli boıynsha normatıvtik jaǵ­daıdaǵy joldardyń úlesin 100 paıyzǵa deıin jetkizý. Al jergilikti jol jelileri boıynsha 95 paıyzǵa deıin jetkizý.

Kóliktik-tranzıttik áleýetti damytý avtomobıldi tranzıttik dálizder arqy­ly qamtamasyz etiledi. Búginde elimizdegi 8 avtomobıldi tranzıttik dáliz­diń jal­py uzyndyǵy 13 myń shaqyrymdy quraıdy. Qazirgi tańda respýblıkalyq jeli bo­ıynsha norma­tıvtik jaǵdaıda 90 paıyz jol, jergilikti jeli boıynsha 80 paıyz jol bar.

Bıyl jalpyǵa ortaq paıdalanylatyn 11 myń shaqyrymnan asa avtojolda qurylys-montajdaý ju­mys­tary júrgizilip jatyr», dedi Q.О́skenbaev.

Mınıstr keltirgen derekterge sú­ıensek, respýblıkalyq bıýdjetten avto­­jol salasyn damytýǵa 2022 jylǵa 603 mlrd teńge bólingen. Qazirgi tańda eli­­mizde 17 joba júzege asyrylyp jatyr. Sondaı-aq 2024 jylǵa deıin 4 myń sha­­­qy­­rymdy quraıtyn jol jelisi saly­nady.

Osy oraıda, vedomstvo basshysy «Ortalyq – Ońtústik» baǵytynda 2024 jyldyń sońyna deıin jalpy uzyndyǵy 1 208 shaqyrymdy quraıtyn «Qaraǵandy – Balqash – Býrylbaıtal – Kúrti – Qonaev» jáne «Merke – Býrylbaıtal» jobalary aıaqtalatynyn jetkizdi.

«Qaraǵandy – Balqash – Býrylbaıtal – Kúrti – Qonaev» ýchaskesiniń jalpy uzyndyǵy – 946 shaqyrym. Qazirgi tańda 428 shaqyrymda qozǵalys ashyldy. Jyldyń sońyna deıin taǵy qosymsha 106 shaqyrym paıdalanýǵa berilmek. Qalǵan 412 shaqyrym 2023 jyly aıaqtalady.

«Elimizdiń shyǵys óńirlerinde jalpy uzyndyǵy 1 363 shaqyrym 3 iri joba iske asyrylyp jatyr. Olar: «Tal­dyqorǵan – О́skemen», «Qalbataý – Maı­qapshaǵaı», «Úsharal – Dostyq». Kelesi jy­ly osy ýchaskelerde qurylys-montajdaý jumystary aıaqta­lady. Búginde jalpy uzyndyǵy 768 sha­qyrym «Taldyqorǵan – О́skemen» ýchas­kesinde 649 shaqyrym jolda qozǵalys ashyldy. Qalǵan 119 shaqyrym jol qurylysy 2023 jyly aıaqtalady.

Jalpy uzyndyǵy 415 shaqyrymdy quraıtyn «Qalbataý – Maıqapshaǵaı» ýchas­kesinde 159 shaqyrym jolda qozǵa­lys ashyldy. Jyldyń aıaǵyna deıin taǵy 15 shaqyrym kosylady. Qalǵan 241 sha­qyrym joldy kelesi jyly iske qosamyz. Jalpy uzyndyǵy 180 shaqyrym «Úsh­aral – Dostyq» ýchaskesinde 155 shaqy­rym jolda qozǵalys ashyldy. Al 25 shaqy­rym jol 2023 jyly paıdalanýǵa tapsy­rylady.

Batys óńirde jalpy uzyndyǵy 736 shaqyrym «Aqtóbe – Atyraý –Astrahan» avtojoly qaıta jańartylyp jatyr. Uzyndyǵy 96 shaqyrym «Aqtóbe – Qandyaǵash» ýchaskesiniń 52 shaqyrymynda búginde qozǵalys ashyldy. Jyldyń sońyna deıin 44 shaqyrymda jumysty (eki jolaqty) aıaqtap, Alǵa qalasy, Beshtamaq aýyly jáne Qandyaǵash qalasyn aınalyp ótý joldarynan ózge barlyq joldardy ashamyz. Osy jobany tolyq 2023 jyly aıaqtaımyz», dedi Q.О́skenbaev.

Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Albert Raý qosymsha baıandamasynda vedomstvonyń keıbir derekterimen kelispeıtinin bildirdi.

«Memleket basshysy atap ótkendeı, elimizdegi respýblıkalyq jáne jergilikti mańyzy bar joldardyń jaı-kúıi azamattardyń oryndy shaǵymdaryn týǵyzyp otyr», dep málimdedi depýtat.

Albert Raý respýblıkalyq mańyzy bar joldardy damytý týraly aıta kele, búgingi tańda respýblıkalyq mańyzy bar joldardy salýǵa, qaıta jańartýǵa jáne jóndeýge jalpy qajettilik 12 myń shaqyrymdy quraıtynyn atap ótti.

«Bul respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń shamamen 50 paıyzy. Degenmen mınıstrliktiń derekteri boıynsha, joldardyń 90 pa­ıyzy qazirdiń ózinde normaǵa sáıkes, ıaǵnı qanaǵattanarlyq jaǵdaıda», dedi A.Raý.

«Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasynda 2025 jyldyń sońyna qaraı jaqsy jáne qana­ǵat­tanarlyq jaǵdaıdaǵy respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynyń úlesi 100 paıyzǵa deıin ulǵaıtylatyny aıtylǵan. Alaıda depýtat bul maqsattyń oryndalatynyna kúmán keltiredi. О́ıtkeni ulttyq jobada qarastyrylǵan 40 joba­nyń 18-in (nemese 45 paıyzyn) júzege asyrý tek 2025 jyldan bastap jospar­lanǵan.

«2025 jyldyń ózinde «Qyzylorda – Pavlodar – Ýspen – RF» tas jolynyń 398 shaqyrymdyq Qaraǵandy – Ýspen – RF ýchaskesin jóndeý, «Shalqar – Bozoı – О́zbekstan» 242 shaqyrym tasjolynyń qurylysy, elimizdiń ortalyǵy men ońtústigin baılanystyratyn Jezqazǵan – Arqalyq jolynyń keı jerindegi greıderlerdi jóndeý sekildi iri jobalardy júzege asyrý mindeti tur», dedi A.Raý.

Depýtattyń aıtýynsha, «Ortalyq-Batys – Astana – Qorǵaljyn – Torǵaı – Yr­ǵyz» kólik dálizin jasaý áli bastal­maǵan, al jobaǵa 3 mlrd teńge jum­salǵan. Onyń pikirinshe, ulttyq jobanyń belgilengen parametrleri oryndalmaǵan. Bul is-sharalardy júzege asyrý merzimderin nemese josparlanǵan kórsetkishtiń ózin qaıta qaraý qajet degendi bildiredi.

Bul rette A.Raý qurylysqa beriletin halyq­aralyq nesıelerdiń uzartylýyn Esep komıteti belgileıtinin eske saldy. Bul baǵamdyq aıyrmashylyq pen paıyzdyq tólemder esebinen joba qunynyń artýyna ákeledi. Máselen, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» jobasy boıynsha 2015-2024 jyldar aralyǵynda nesıe 4 ret uzartylǵan. Osyǵan oraı depýtattar ýákiletti organ oblys ákimdikterimen jáne «QazAvtoJolmen» birlese otyryp, josparlanǵan jol jobalaryn ýaqytyly paıdalanýǵa berýdi qamtamasyz etýi kerek dep esepteıdi. Albert Raý óz sózinde jergilikti joldardy damytýǵa qatysty túıtkildi máselelerge de toqtaldy.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń málimetinshe, jergilikti joldardyń 80 paıyzy qanaǵat­ta­narlyq jaǵdaıda. Alaıda zertteý ná­tıjesi kórsetkendeı, jergilikti mańyzy bar joldardyń 18 myń shaqyrymynda nemese 26 paıyzynda ǵana asfalt-beton jabyny bar. Al qalǵan 74 paıyzy qıyrshyq tas, topyraqpen jabylǵan. Sondyqtan depýtat mınıstrliktiń kórsetkishti qalaı eseptegenine qyzyǵýshylyq bildirdi.

«Dúnıejúzilik ekonomıkalyq fo­rýmnyń reıtıngi boıynsha Qazaqstan jol sapasy boıynsha 141 eldiń ishinde 93-orynda. Kenııa men Tanzanııa elderi bizden joǵary tur», dedi A.Raý.

Ol mundaı jaǵdaılardyń sebep­te­riniń biri – bıtým jetispeýshiligi ekenin de atap ótti.

«Jol bıtýmynyń tapshylyǵy 2022 jyly 200 myń tonnany quraıdy. Al bul úlken kólemde munaı óndiretin el úshin uıat. Prezıdent óz Joldaýynda Úkimet bul máseleni túbegeıli sheshýi kerektigin aıt­qan bolatyn», dep atap ótti depýtat A.Raý.

Osyǵan baılanysty Májilis depýtattary joldardyń sapasyn baǵalaý krıterıılerin qıyrshyq tasty jáne topyraqty joldardy qanaǵattanarlyq jaǵdaıdaǵy joldar qataryna jatqyzbaý bóliginde qaıta qaraýdy usyndy. Sondaı-aq depýtat Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń málimetterin alǵa tartyp, tómen kórsetkish sebepteriniń biri – joldardy salý men jóndeýdiń barlyq kezeńindegi sybaılas jemqorlyq áseri ekenine nazar aýdardy.

«QazAvtoJol» AQ usynatyn Avto­mo­bıl joldary komıteti men jol sala­synyń biryńǵaı operatory atqarylǵan jumystar men paıdalanylǵan materıal­dardyń sapasy boıynsha jyl sa­ıyn kó­teriletin máseleni sheshetin kez jetti. Sondaı-aq Avtomobıl joldary komıteti men «QazAvtoJol» AQ birinshi bas­shylarynyń oryndalǵan jumys sapa­syndaǵy anyqtalǵan zańbuzýshylyqtary úshin jeke jaýapkershiligin zańnamalyq turǵydan bekitý kerek», dedi A.Raý.

Otyrys barysynda Májilis depýtattary jol salasyn damytýǵa qatysty óz usynystaryn aıtty.

Depýtat Aıbek Paıaev avtomobıl jolda­rynyń aqyly ýchaskelerinen túsken alymdar 9,1 mlrd teńgeni quraǵa­nyn, onyń 45 paıyzy nemese 4,1 mlrd teńgesi ǵana sol ýchaskelerdi jóndeýge jáne kútip ustaýǵa, 55 paıyzy baǵ­darlamalyq-apparattyq keshenge qyzmet kórsetýge jáne basqa da shyǵyndarǵa baǵyttalǵanyna toqtaldy.

Úkimet saǵatynyń qorytyndysy bo­ıynsha depýtattar tıisti mınıstrlikke óz usynystaryn berdi.