Sanaly adam úshin densaýlyqqa jetetin baılyq joq. Elimiz túgili álemdi ábigerge salǵan indet irgemizge kelgende saý kúnimizdiń qadirin odan saıyn túsingendeı boldyq. Qalaı desek te, aýrý ataýlynyń jaqsysy bolmas. Buryn tek qana úlkenderde kezdesetin dert, búgingi tańda jastar arasynda da etek alyp jatqany alańdatady. Deıturǵanmen, san túrli aýrýdyń emdeý joldary da damyǵan. Sonyń biri – donor bolý. Transfýzıologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵy mamandarynyń málimetinshe, bıyl Astana qalasy boıynsha 97 jyljymaly aksııa uıymdastyrylyp, oǵan 3 678 adam qatysyp, qan tapsyrǵan.
Transfýzıologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń Donorlar kadrlaryn jınaqtaý bóliminiń meńgerýshisi, transfýzıolog-terapevt dáriger Áıgerim Qabdyvahıtqyzy jasy 18-ge tolǵan, donorlyqqa qarsy kórsetilimderi joq, salmaǵy 50 kılodan artyq kez kelgen deni saý adam donor bola alatynyn aıtady.
«Qan tapsyrý aldynda donor terapevttiń qabyldaýy men aldyn ala medısınalyq zertteýdi qamtıtyn medısınalyq tekserýden ótedi. Qan tapsyrýdan buryn ólshengen dene temperatýrasy 37°S-tan joǵary bolmaǵany jón. Ruqsat etilgen sıstolıkalyq qan qysymy – 90-160 mm.syn.baǵ., dıastolıkalyq – 60-100 mm.syn.baǵ., tamyr soqqysy – mınýtyna 50-100 soqqydan aspaýy qajet. Eger tómende keltirilgen tizimge kirmegen syrqaty bar nemese qandaı da bir dárilerdi qabyldaıtyn bolsańyz, bul týraly dárigerge habarlańyz. Ol qan jáne onyń komponentterin tapsyrý jaıynda sheshim qabyldaýǵa úlken septigin tıgizedi. Dárigerdiń tekserip-qaraǵany men donor men dárigerdiń áńgimesi – qan jáne onyń komponentterin tapsyrý aldyndaǵy mindetti sharalar. О́zińizdi jaısyz sezingenińizdi dárigerden jasyrmańyz. Saýaldama suraqtaryna shynaıy jaýap berińiz, sonda ǵana donorlyq siz jáne qan men onyń komponentterin qajet etetin pasıentter úshin qaýipsiz bolady», dedi maman.
Aıta ketetin jaıt, jýyq arada aýyrǵan túrli syrqattar, operasııalar, álemniń keıbir jerlerine barý – osynyń barlyǵy donorlyqtan ýaqytsha nemese múldem shettetý úshin negiz bola alady. AITV ınfeksııasy, merez, vırýstyq gepatıtter, týberkýlez, qan aýrýlary, onkologııalyq aýrýlar jáne taǵy basqalar sııaqty kúrdeli aýrýlardyń bolýy absolıýttik qarsy kórsetilim bolyp sanalady. Ýaqytsha qarsy kórsetilimderdiń sebebine qaraı túrli merzimderi bar. Keń taralǵan tyıymdardyń biri – tis julý (10 kún), tatýırovka, pırsıng nemese akýpýnktýra (4 aı), angına (1 aı), tumaý, JRVI (saýyǵý sátinen bastap 2 apta), júktilik (bosanýdan keıin 1 jyl), egýler (egýdiń túrine baılanysty). Osynyń bári qan jáne onyń komponentterin tapsyrýdyń belgili qarsy kórsetilimderi deýge bolady.
Transfýzıologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń qan ortalyǵynyń donory bolý joldaryn da kórsetti.
«Eger siz donor bolýǵa bel býsańyz, myna aqparatpen tanysyp shyǵyńyz. Qabyldaý saǵaty – 08:30-dan 17:00-ge deıin. Donorlar ǵımaratqa kirgen kezde aldymen olardy donor zalynyń ákimshisi qarsy alady. Ol donor saýaldamasyn berip, ony toltyrýǵa kómektesedi. Sodan keıin zal ákimshisi tirkeý ornyna barýyńyzdy suraıdy. О́zińizben birge mindetti túrde jeke kýálik bolýǵa tıis», dedi maman.
Tirkeý ornynda donor donorlardyń biryńǵaı derekter bazasy arqyly tekseriledi, onda barlyq donasııalar, zerthanalyq zertteýdiń nátıjeleri, donorlyqtan shettetý, sondaı-aq tirkelgen ınfeksııalyq aýrýlar týraly aqparat engiziledi.
«Tirkeýden keıin donorlar zerthanalyq zertteý úshin ekinshi qabatqa joldanady. Bir ret paıdalanylatyn skarıfıkator arqyly saýsaqtan birneshe tamshy qan alynady. Bul qanǵa bastapqy klınıkalyq-bıohımııalyq taldaý júrgizýge múmkindik beredi (qan toby men rezýs faktor, gemoglobın. ALT jáne Ke11 antıgen). Budan keıin osy qabatta sizdi transfýzıolog (terapevt) tekserip-qaraý úshin shaqyrady. Dáriger dene qyzýyn, tamyr soǵýyn, arterııalyq qan qysymyn ólsheıdi, qupııa túrde áńgimelesedi jáne donorlardyń suraqtaryna jaýap beredi, qandy jáne onyń komponentterin tapsyrýdyń tártibi týraly aıtady. Dáriger zerthanalyq jáne medısınalyq zertteýdiń nátıjesinde donordy donasııalaýǵa jiberý men onyń túri týraly sheshim qabyldaıdy. Qan tapsyrýǵa jiberilgen donorlar shaıhanaǵa barady, onda olarǵa tátti shaı men nan usynylady. Budan keıin 3 qabattaǵy demalys bólmesine kóterilý kerek. Onda yńǵaıly qalqany bar oryndyq, teledıdar, kýler bar. Demalys bólmesinde donasııa zalyna shaqyrylatyn donordyń aty-jóni kórsetetin monıtor ornatylǵan. Qan tapsyrǵannan keıin donorlar birinshi qabatqa túsedi jáne tirkeý ornynan qandy jáne onyń komponentterin tapsyrǵany týraly anyqtama alady», dedi Donorlar kadrlaryn jınaqtaý bóliminiń meńgerýshisi, transfýzıolog-terapevt dáriger Áıgerim Qabdyvahıtqyzy.
Sonymen qatar ol qan donorlaryna qatysty birqatar jaıtty atap ótti.
«Qan tapsyrǵannan keıin, qan birneshe komponentke bólinedi. Sonyń bir komponenti – plazma 4 aıǵa karantınge salynatynyn eskertemiz. Bul ýaqyt plazmanyń tolyq qaýipsizdigin rastaý maqsatynda saqtalyp, donor qaıta qan taldaý rásimi úshin shaqyrylady. Plazmany emdik mekemelerge donordy qaıta teksergennen keıin ǵana jóneltedi. Eger siz qandaı da bir sebeptermen karantınge analız tapsyrý sharasyna kele almaıtyn bolsańyz, basqa kúni kelýińizge bolady. Osylaısha, perzenthanalar men balalar mekemeleri úshin asa qajetti bolatyn karantındelgen plazma medısına uıymdaryna der kezinde beriledi. Eger de donor qaıta qan taldaýy úshin kelmegen jaǵdaıda qan-komponentteri joıylady.
Trombosıtter sııaqty donorlyq jasýshalardyń jaramdylyq merzimi 5-7 kún bolǵandyqtan, bul sharaǵa donorlar emdik mekemelerdiń suraýy boıynsha ǵana jiberiledi. Densaýlyqtary jiti qadaǵalaýda bolǵandyqtan, turaqty donorlar qaýipsiz kontıngent bolyp sanalady. О́ıtkeni olardyń arasynda ınfeksııalardyń taralý qaýpi óte tómen jáne olar únemi qan taldaý nátejelerin kórip otyrǵandyqtan, óziniń densaýlyǵyna jiti qaraıdy», dedi Donorlar kadrlaryn jınaqtaý bóliminiń meńgerýshisi.