ABATTAN, ASQAQ ASTANA!

PREZIDENT ORMANY:  QIIаL MEN ǴAJAIYP Qasıet­ti Qara­ót­keldiń baı­yr­ǵy turǵyndary áli kúnge umyta qoımaǵan bolar, er­terekte elordamyzdyń aınalasy jazyq dalaly bolatyn da, qańbaq qýǵan kezbe jel esh kedergisiz shahar aralap, jan balasynyń bereke­sin alyp tynýshy edi.  Búgingi jaǵdaı múldem basqasha. Astanany qorshaı orman otyrǵyzylyp, ekpindi daýyldarǵa qoldan egilgen jasyl beldeý tosqaýyl qoıylǵaly beri kóshe boılaǵan qýma jel sap tyıyldy. Sonymen birge shań-tozań  saıabyrsyp, elimizdiń bas qalasynda bu­ryn-sońdy bolyp kórmegen erekshe jaıly mı­kroklımat  paıda boldy. Bul, “Jasyl Aımaq” respýblıkalyq memlekettik kásiporyny eńbekkerleriniń qolymen jasalǵan jumaq. Negizinde Aqmola óńi­rin orman­dan­dyrý ju­mys­tary tap bú­gin­gideı keń kólemde júrgizile qoımaǵa­ny­men, bul shara Esil boı­yndaǵy eldi mekenderde  ár ýaqytta kezeń-kezeńmen qolǵa alynyp otyrypty. Buǵan búginge deıin saqtalyp kelgen jergilikti mekeme muraǵattarynyń kóptegen tarıhı qujattaryna qaraı otyryp kóz jetkizýge bolady. Arqanyń qulashyn keńge jaıyp jatqan darhan dalasynyń kindigindegi Aqmola qala­synyń tóńiregine orman ósirý jónindegi ejelden este kele jatqan muratty ar­man álem tanyǵan reformator, Asta­na­nyń avtory, tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazar­baev­tyń bastamasymen elordamyzdyń Alma­tydan burynǵy Aqmola jerine kóshi­rilgennen keıin túbegeıli sheshilip, bul isti keshendi túr­de damyta júrgizýdiń biregeı múmkindigi ashyldy. Qazaqstan Respýb­lı­kasy Úki­metiniń 2000 jylǵy 10 qańtardaǵy №198-shi  qaýlysyna sáıkes, Asta­nada dál osy kúni “Jasyl Aımaq” atty respýb­lıkalyq memlekettik kásip­oryn quryldy. Sodan keıin-aq, jańadan paıda bolǵan ujym Elbasy júktegen asa jaýapty mindetterdi múltiksiz oryn­daý­dyń qamyna birden kirisip ketti. Osy kezeńderde kásiporynnyń or­man qory aýmaǵynda Astana, Vıacheslav, Qyzyljar, Shortandy ormanshy­lyq­ta­ry men “Aq qaıyń” orman tuqym­baǵy­nyń irge tasy qalanyp, araǵa kóp ýaqyt salmaı atalǵan qurylymdar birinen keıin biri ret-retimen iske qosylyp jatty. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tap­syr­masy boıynsha jańadan qurylǵan kásiporynnyń aldyna qoıylǵan basty maqsat Astana qalasynyń sanıtarlyq qor­­ǵanysh jasyl aımaǵyn qa­lyp­tastyrý bolatyn. 2003 jyldarǵa deıin qala ma­ńyndaǵy 55,6 myń ga. alqapqa jobalaý-zert­teý jumystary júrgizilip, sonyń ná­tı­jesinde, 25 myń ga. jerge orman kóshet­terin otyrǵyzýǵa bolady degen alǵashqy sheshim shyqty. Alǵashqy kezde maýsymdyq naýqan saıyn kúshimiz bar bolǵany 2500 ga. al­qapqa tal shybyqtaryn egýge ázer jetip kel­geni ras edi. Al  2003 jyly bul kór­setkishti – 4500 gektarǵa arttyrdyq,  odan keıingi kezeńderde egistiktiń kólemin – 5000 gektarǵa deıin ulǵaıttyq ta, Elbasy belgilep bergen osy deńgeıdi kúni búginge deıin ózgertpesten ózimizge temirqazyq re­tin­de berik ustanym etip aldyq. Sodan ber­gi uranymyz – kem degende jylyna 5000 gektar alqapqa orman kóshetterin otyr­ǵyzý. Bizder kóp ýaqyt boıy orman aǵashy tuqymyn jersindirýdiń, sapaly kóshetter otyrǵyzýdyń álemdik ozyq tájirıbelerin tereńdete zerttedik, sala ǵalymdarymen juptasa júrip izdendik, zeıin salyp zerdeledik, qoldan orman jasaýdyń ózimizge  tıimdi degen tustaryn kó­keıge túıdik, úırendik, sonyń nátı­je­sin­de jergilikti jerdiń topyraq-klımat­tyq jaǵdaıyn eskere otyryp, qala mańyn kókjelektendirýdiń dekoratıvtik-land­shaftyq  tehnologııasyn durys paıdalaný jó­nindegi Prezıdenttiń negizgi tapsyr­ma­syn tolyǵymen júzege asyra aldyq. Jelkildeı ósken kókjelek arada biraz jyldar ótkende qalyń jynysty ný ormanǵa aınala bastady. Alystan shoq-shoq bolyp buıralana kórinetin jasyl tolqyndy toǵaıdyń ishi búginde júgirgen ań men ushqan qusqa toly. Ásirese, orman sanıtary atalatyn qanattylar qatary tez kóbeıip keledi. Bul zańdy qubylys, óıt­keni orman jabaıy ań-qustyń úıi, olar­dyń ósip-órkendeıtin oryny hám jyly mekeni. Halyq aıtsa, qalt aıtpaıdy, az ǵana ýaqyttyń ishinde tamyryn tereńge jaıyp, boıyn kókke qulashtaı sermegen qalyń nýdy jurtshylyq búginde “Pre­zıdenttiń ormany” – dep atap ketti. Bul zańdy da, óıtkeni, elordanyń dalaly jazyǵyna qoldan orman ósirý ıdeıasynyń bastamashysy bolǵan Elbasy Nursultan Nazarbaev qaı ýaqytta da qala mańyndaǵy jasyl ormannyń órkendeýine qoldan kelgen kómegin kórsetip otyrady. Tabı­ǵatty túletýge degen izgi qamqorlyǵyn onyń ón boıynan, attaǵan ár qadamynan, jasaǵan isinen jáne sóılegen sózinen de aıqyn kórýge bolady. Memleket basshysy “Jasyl aımaq” RMK-ge jyl saıyn bir ret kelip, orman ósirýdiń mundaǵy atqarylyp jatqan jumystary barysymen jan-jaqty tanysýdy dástúrge aınaldyrdy. О́ziniń jarty kúndik jumys ýaqytyn osy salaǵa arnaǵan Elbasy bıylǵy jyldyń tamyzynda taǵy da bir ret ormandy aralady,  jasyl jelekke oranǵan alyp alqapty tikushaqpen qus qanaty jetetin samǵaý bıikten baqylady, negizgi atqarylyp jatqan keshendi sharalarmen kózbe-kóz júrip tanysty. Sodan soń,  Elbasy kórgenderin kóńil sandyǵyndaǵy saqtalǵan jazıraly oılarymen salystyryp, sarabdal saraptaýdan ótkizip, ormanshy qaýymǵa jańa mindetter men tyń tapsyrmalar júktedi. Ony der kezinde oryndaý – kásiporyn ujymy úshin abyroıly mindet. Buǵan “Jasyl Aımaq” RMK ujymynyń múmkindigi de, jigeri de molynan jetedi. Búginde kásiporyn ıeliginde 5 ormanshylyq, 2 tuqymbaq jumys istep jatyr. Eń sońǵy “Batys” ormanshylyǵy “Jasyl Aımaq” RMK-nyń aýmaǵynda 2006 jyly quryldy. Kásiporyn úshin óz ıeligindegi ár qurylymnyń orny bólek, olardyń qaı-qaısysyna da orman ósirý jáne ony saqtaýdyń belgili mindetteri júktelgen. Degenmen, “Aq qaıyń” orman tuqymbaǵyn erekshe atap ótýge bolady. Mundaǵy 1,5 ga. alqapqa alǵashqy jyldary bar bolǵany 40-tan astam aǵash túri otyrǵyzylǵan edi, búginde olardyń sany 100-den asyp jyǵylady jáne jelek túrleri de san-alýan, beınebir shaǵyn dendropark dersiń. Negizinde, bul ortalyq aǵash tuqymynan sapaly kóshetter daıyndaýdyń ozyq laboratorııasyna aınalǵan. Alqaptarǵa tikpe kóshetter daıyndaýdyń barlyq óndiristik tehnologııalyq tizbegi osynda júrgiziledi. Tuqymnan jer jaryp shyqqan qos qulaq japyraqtyń  jersindirilgen tikpe kóshetke aınalǵanǵa deıingi shynyqtyrýǵa baǵyttalǵan satylyq úderisi osynda ótkiziledi. “Aq qaıyń” orman tuqymbaǵy jyl saıyn kóktemgi tal otyrǵyzý naýqanyna shamamen 8 mln. dana jersindirilgen tikpe kóshetter daıyndaıdy. Aıtýǵa op-ońaı bolǵanymen, osy keltirilgen sıfrlardyń astarynda úlken eńbek, mol tájirıbe, úılestirilgen is-qımyl jáne eselene tógilgen ter jatyr. Osy rette kásiporynnyń baıyrǵy da, beldi mamandary Qasym Shaıahmetov, Ybyrash Myrzageldıev, Almat Ábekeshov jáne basqalardyń jemisti jumysyn atap ótken jón. Kásiporyn qurylǵandaǵy alǵashqy jyldary egilgen kóshetterdiń aldy búginde ushar shyńyna kóz tikseń basyńdaǵy taqııań túsip qalǵandaı bıik te, symbatty aǵashtarǵa aınaldy. Sodan bergi ótken on jylda elordamyzdy qorshaı ásem de ádemi, kórgen kisiniń kózine  qýanysh uıalatatyn jap-jasyl orman ósip shyqty. Qarap otyrsaq, “Jasyl Aımaq” RMK-y osy ótken 10 jyl ishinde Astana qalasy­nyń sanıtarlyq qorǵanysh jasyl aıma­ǵyn qalyptastyrý mindetin abyroımen oryndap, bas qalamyzdyń mańyndaǵy 50 myń gektar dalany kókjelekti ný ormanǵa aınaldyrdy. Bıylǵy kóktemgi naýqan da óte qysqa merzim ishinde tabyspen aıaqtaldy. Bar bolǵany 12 jumys kúninde 5 myń gektar alqapqa orman kóshetteri otyrǵyzyldy. Dala jumystaryna kásiporynnyń mehanıkalandyrylǵan 60 tehnıkasy men 1500-ge jýyq jumys qoly qatystyryl­dy. Ekpindi eńbek aldaǵy ýaqytta jalǵasa beredi. О́ıtkeni, kásiporynǵa Elbasy aldaǵy 2020 jylǵa deıin Astana mańyndaǵy ormandy alqaptyń kólemin 75 myń gektarǵa deıin jetkizý mindetin júktedi. Eldigimizdiń aıbaryna aınalǵan Astana qalasynyń avtory, tuńǵysh Prezıdentimizdiń bul mindetin oryndaý bizdiń basty paryzymyz. Jumataı SÚIINDIKOV, “Jasyl Aımaq” RMK-niń bas dırektory. TOǴYZ JOL TORABYNDA – ASTANA STANSASY Aqmolanyń, búgingi Astana­nyń elimizdegi mańyzdy temir jol toraptarynyń biri retinde qalyptasýy ótken HH ǵasyrdyń 20-jyldarynan bastaý alady. Ortalyq Qazaqstannyń baǵa jetpes baılyqtaryn el ká­de­sine jaratý maqsatynda 1920 jyldyń 5 tamyzynda RSFSR Halyq Komıssarlary Keńesiniń qaýlysy shyǵyp, onda Petropavl – Kókshetaý temir jol jelisiniń qu­rylysyn tez arada iske qosý qa­jettigi alǵa tartyldy. Atalǵan shara Qazaq ólkesin ózge keńestik elder quramyndaǵy memleketter­men jalǵastyrýdy, respýblıkany astyq jáne basqa azyq-túlik ónim­derimen qamtamasyz etýdi kóz­dedi. Mine, sondyqtan da bo­lar, bul jumys meılinshe asa qysqa merzimde, eki jyl kóle­minde júzege asyryldy. Aqmola qalasy arqyly ótetin mundaı temir jol jelisi qury­lys­­taryn júrgizýge keıin Qazaq Avtonomııalyq Respýblıkasy Halyq Komıssarlary Keńesiniń 1929 jyldyń kókteminde qabyl­daǵan sheshimi de tıisinshe qozǵaý saldy. Osynyń nátıjesinde Bý­ra­baı – Aqmola, Aqmola – Qa­raǵandy, Qaraǵandy – Ýspensk kenishi, Qaraǵandy – Sheshen­qara, Sheshenqara – Jartas, Pe­tropavl – Aqmola – Balqash ba­ǵyttaryndaǵy jol toraptarynyń qurylystary bastalyp, onyń ne­gizgi jumystaryn úılestiretin basty qala retinde Aqmola tańdap alyndy. 1929 jyldyń qyrkúıeginde munda professor M.Grıgorov­skıı bastaǵan ǵalymdar arnaıy at izin salyp, olar qala irgesine taıaý mań­da ornalasqan Maksımovka men Rojdestvenka eldi meken­de­rindegi tas kómir qabattarynyń qoryn izdestirýmen shuǵyldandy. Bul iske óz kezeginde qazaq­stan­dyq geolog-ǵalym Qanysh Sát­paev pen onyń izbasarlary da aralasty. Temir jol qurylysyn salýda jınaqtalǵan baı tájirıbe men jumysshylardyń ortaq iske degen erekshe qulshynysy keıin Aqmola arqyly Qaraǵandy qalasyna jol tartýda da anyq baıqaldy. Aqmo­la – Qaraǵandy temir jol jeli­si­niń qurylysy 1931 jyly aıaq­tal­dy. Aqmolanyń ózge temir jol toraptarymen odan ári jalǵasa túsýine 1939 jyly qolǵa alynǵan Ońtústik – Sibir temir jol jelisi qurylysynyń bastalýy da qol­aı­ly jaǵdaı týǵyzdy. Atalǵan je­li­ni paıdalanýǵa berý úshinshi bes­jyldyqtyń josparyna engizildi. Onyń iske qosylýy Kýzneskiniń tas kómir basseınin Magnıto­gor­dyń metallýrgııalyq kombınaty­men, al Magnıtogor arqyly Qa­ra­ǵandynyń kómir basseınimen, sondaı-aq Balqash, Jezqazǵan jez óndirý kombınattarymen jal­ǵas­tyrýǵa qolaıly múmkindik týǵy­zatyn edi. Saıası jáne sharýashy­lyq jaǵynan asa eleýli bul temir joldyń Qazaqstannyń óndiristik aımaqtaryn jetildirý men túle­tý­degi róli zor bolatyn. Qostanaı, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan oblystaryn endeı ótip, bir ja­rym myńdaı shaqyrymdy quraı­tyn bul toraptyń iske qosylýyn qalyń kópshilik taǵatsyzdana kútti. Bul jyldary Qazaqstanda Kókshetaý, Pavlodar oblystary joq bolsa, Aqmola qalasy Qara­ǵandy oblysynyń quramynda edi. Ońtústik – Sibir temir jol to­rabynyń salynýy respýblıka óńi­rindegi ónerkásip, aýyl sha­rýa­shylyǵy resýrstaryn oıdaǵydaı ıgerýge, Ekibastuz kómirin, Boz­shakól jezin, Maıqaıyń alty­nyn, Torǵaı boksıtin, Sandyq­taý­dyń orman baılyǵyn halyq ká­desine jaratýǵa asa qajet boldy. Ońtústik – Sibir temir joly quramyna enetin, uzyndyǵy 806 shaqyrymdy quraıtyn Aqmola – Qartaly jelisin iske qosý qa­zaq­standyqtardyń enshisine tıdi. Jeliniń paıdalanýǵa berilýi Oń­tústik Oraldyń Qaraǵandy kómi­rin erkin tutynýyna, óz qajet­te­rine tolyq paıdalanýlaryna asa qajet edi. Osyǵan oraı Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komı­teti­niń joldamasymen bul qurylysqa 1200 kommýnıst pen 10 myńǵa tarta komsomol jastar jiberildi. 1939 jyldyń mamyr aıynda Aqmola – Qartaly baǵyty shyn mánindegi ekpindi qurylys ala­ńy­na aınaldy. Onda alǵashqy kezeń­de 21730 jumysshy eńbek etti. Adamdardyń tabandy jumystary­nyń arqasynda 806 shaqyrymǵa sozylǵan jeli qurylysy asa qysqa merzim ishinde, segiz jarym aıda márege jetti. 1940 jyldyń aqpan aıynda Magnıtogorge Qaraǵandy kómiriniń alǵashqy eshelony jol tartty. Al 1940-1941 jyldary Qaraǵandy kómiri Magnıtkaǵa jetkizile bastady. 1941 jyly Ońtústik – Sibir magıstraliniń ekinshi býyny bolyp tabylatyn uzyndyǵy 439 shaqyrymǵa sozylǵan Aqmola – Pavlodar temir jol jelisi qury­lysyn salý qolǵa alyndy. Alaıda Uly Otan soǵysynyń bastalýy órken jaıa túsken bul isti keıinge she­gerip, ony tek 1946 jyly qaı­y­ra bastaýdyń múmkindigi týdy. Astana qalasynyń Memleket­tik muraǵatynda jınaqtalǵan mańyzdy qujattar kórsetkenin­deı, atalǵan jelige basshylyq ja­saý negizinen Aqmola arqyly júr­gizildi. Temir jol torabyn salýǵa ár kezeńde “Kazjeldorstroı”, “Kazahstroı­pýt”, “Selıntrans­stroı” sekildi qurylys basqarma­la­ry jetekshilik jasady. Búgingi kózqaraqty oqyrman temir jol qurylysynyń bilikti ardagerleri A.Mınakov, J.Baıbekov, B.Ký­roch­kın, D.Omarov, S.Solnsev, A.Ashýsov, M.Prıemyshev jáne basqalardy oryndy maqtanysh etedi. Elimizdegi mańyzdy temir jol toraptarynyń birinen sanalatyn Aqmola bólimshesi Qazaqstannyń Soltústik-Batys jáne Ortalyq aı­maqtaryn, Oral men Sibirdi baıla­nystyratyn tórt jeliniń qıylys­qan jerinde ornalasqan. Tyń ıgerý kezeńinde ol Selı­no­grad oblysymen birge, Kókshetaý jáne Qostanaı oblystarynyń irgeles aýdandaryna da qyzmet kórsetti. Bólimshe quramynda ol jyldary 85 derbes pýnktter men 77 stansa boldy. Tyń ıgerýge deıin Aqmola stansasynda poıyzdardy ótkizetin 19 jol toraby bolǵan bolsa, 1970 jyly munda 6 derbes park boı kóterdi. Ár park 6-7-den 15-19-ǵa deıin jol jelilerine ıe boldy. Eger tyń ıgerý kezeńine deıin Aq­mo­la arqyly táýligine 2-3 poıyz ótetin bolsa, 70-jyldary 15-20 jup poıyz qatynaýǵa múmkindik aldy. Búgingi temir jol vokzaly 1962 jyly paıdalanýǵa berildi, ol 1200 jolaýshyǵa arnalǵan. Jyl ótken saıyn stansanyń ma­terıaldyq-tehnıkalyq bazasy da jaqsaryp, ol sońǵy úlgidegi meha­nı­kalandyrylǵan jańa jabdyq­tar­men jańǵyrtyldy. Aqmola temir jol torabynyń qalyptasýy men kemeldenýi keze­ńinde stansanyń áleýmettik ın­fraqurylymy da jańasha mánge ıe boldy. Munda 1954 jyly temirjol­shylardyń mádenıet úıi paıdalanýǵa berilse, 1967 jyly stadıon boı kóterdi. Omby temir jol kóligi ınstıtýtynyń bólim­she­si, sondaı-aq temir jol tehnı­kýmy ashyldy. Qalada 1964 jyldyń jeltoq­sanynda vagon jóndeý zaýytynyń qurylysy aıaqtaldy. Ony bas merdigerlik uıym – “Selın­trans­stroı” tresi iske qosty. Búginde Astana elimizdiń bas qa­lasyna aınalyp, jyldar kóshi­men birge ósip-órkendep keledi. Respýblıka úshin asa qajetti ha­lyq sharýashylyǵy júkterin tasymal­daýmen birge, ózge elder­men ara­daǵy qarym-qatynasty jaqsartýǵa ózindik úles qosyp otyrǵan Astana stansasynyń tarıhy bul aıtylǵan­darmen áste shektelmeıdi. Ol alys jáne taıaý shet memlekettermen aradaǵy baılanystardy nyǵaıtý isinde alda da baǵa jetpes ról atqaratyn bolady. Kóshkinbaı KENEBAEV,  Astana qalasy Memlekettik muraǵatynyń joǵary sanatty muraǵatshysy. “AQ JELKEN”, “ALTYN SANDYQ”, “QULPYNAI”... Jazıraly Saryarqanyń qaq tórinde qonys tepken saltanatty da sáýletti Astana – táýelsizdigimizdiń tuǵyry, qaı­ma­na qazaqtyń maqtanyshyna aınal­ǵa­ny aqıqat. Egemen eldiń bas qalasy búginde damý bolashaǵymyzdyń máni, sáýleti­miz­diń sáni, ekonomıkamyzdyń lokomotıvi bolyp otyr. Kúnnen- kúnge Astananyń sáý­letimen birge áleýmettik-ekonomı­ka­lyq áleýeti de artyp keledi. Bul astana­lyq­tardyń kúndelikti tirshilik túıt­kilinen de anyq baıqalady. Elordadaǵy kóńilge senim men qýanysh sezimin uıalatatyn jetistiktermen qatar áli de sheshimin kútken kúrmeýi kúrdeli máseleler de bar. Sonyń biri sońǵy jyldary qala turǵyndaryn erekshe alańdatyp kele jatqan balabaqshalar­daǵy oryn tap­shylyǵy bolǵandyǵy jasyryn emes. Astananyń alǵashqy qazyǵynan bú­gin­gi gúldený dáýirine deıin qalanyń damý baspaldaqtaryn óz qolynan ótkizip kele jatqan Elbasy Nursultan Nazarbaev sheshim kútken árbir túıtkildi máseleni de nazarynan tys qaldyryp kórgen emes. Bul rette Memleket basshysyn Astana­da­ǵy balabaqshalar problemasy da tol­ǵandyrmaı qalǵan joq. Osy bir kókeı­kesti máseleni sheshý maqsatynda Elbasy óziniń Qazaqstan halqyna arnaǵan bı­yl­ǵy Joldaýynda kishkentaı astanalyq­tar­dyń múddesin qanaǵattandyrý maqsatynda “Balapan” atty baǵdarlamany alǵash kún tártibine qoıǵan edi. Bolashaq tiregi – ós­keleń urpaqqa qajetti jaǵdaı jasaýdy barlyǵynan joǵary qoıatyn Memleket basshysynyń ulaǵaty árqashan óziniń máýeli jemisin de berip keledi. Bul rette Elbasynyń tikeleı bastamasymen ómirge kelgen “Balapan” baǵdarlamasy da al­ǵash­qy jemisin bere bastady. Oǵan mamyr aıynyń basynda qa­la­myzda qatarynan 10 balabaqsha ǵımaraty paıdalanýǵa berilgendigi tolyq dálel bola alady. Qazaqstan hal­qy­nyń birligi merekesi qarsańynda ashyl­ǵan “Aq jelken” balabaqshasynyń ashylý saltanatyna Elbasy Nursultan Na­zarbaevtyń ózi qatysyp, búldirshin­der­di zamanaýı tárbıe ortalyǵynyń tabal­dy­ryǵyn attaý sátterimen quttyqtady. “Aq jelken” balabaqshasy 240 búl­dir­shinge laıyqtalǵan. Buryn qalamyzdaǵy Almaty aýdanynyń ákimdigi ornalasqan bul ǵımaratty balabaqshaǵa laıyqtap qaı­ta jasaý úshin “Jol kartasy” baǵdar­lamasy aıasynda 341,8 mln. teńge qarjy jumsaldy. Ishi-syrty búgingi zamanǵy qurylys materıaldarynyń ozyq úlgi­lerimen árlendirilgen balabaqsha ǵımaraty kóz qýantyp, kóńil marqaıtady. “Balapan” baǵdarlamasy aıasynda paı­dalanýǵa berilgen taǵy bir zamanaýı bala­baqsha – “Altyn sandyq” dep atala­dy. Buryn “Qazaqstan temir joly” ulttyq kompanııasynyń quzyrynda bolyp kelgen bul ǵımaratty balabaqshaǵa laıyqtap qaıtadan qurýǵa 403 mln. teńge aqsha jumsalǵan. Alǵashqy joba boıynsha munda 265 búldirshin tárbıelenýge tıis bolsa, eńseli de keń ǵımarattyń aýqymy qaıta qurýdan keıin 300 búldirshindi qa­byl­daýǵa múmkindik berdi. Balabaqsha ǵımaratynyń jalpy aýmaǵy 2700 sharshy metr. Munda tárbıelenetin árbir balaǵa ata-anasy aı saıyn 4,5 myń teńge aqsha tó­leıdi. Eger jeke menshik balabaqsha­lar­da aı saıyn árbir balaǵa 30 myń teńge tó­le­netinin eskersek, “Balapan” baǵdar­la­ma­sy aıasynda boı kótergen balabaq­sha­lardyń astanalyqtar úshin qanshalyqty tıimdi ekendigin ańǵarý qıyn emes. Astana qalasyndaǵy Jeltoqsan kó­shesindegi №40 “Qulpynaı” balabaqsha­sy­nyń jańa ǵımaraty da qala búldirshin­derin qabyldaýǵa daıyn. Bul ǵımaratty qaıta jabdyqtaýǵa bıýdjetten 163,4 mln. teńge qarjy jumsaldy. Bul balabaqsha 120 oryndyq. Búldirshinderdi tárbıe men bilimniń búgingi zamanǵy úlgilerimen to­lyq qamtý úshin balabaqshada barlyq jaǵ­daı jasalynǵan. Munda balalardy dene tárbıesimen qamtıtyn sport zaldary, ár túrli bilim taný bólmeleri jetkilikti. Astanada balabaqsha tapshylyǵyn joıý maqsatyndaǵy jumystar odan ári jalǵasýda. Bıylǵy jyly taǵy da  mektep jasyna deıingi 10 balalar mekemesi paı­dalanýǵa berilmek. Onyń 4-i qala kúni mere­kesine deıin, qalǵan 6-y jyl sońyna deıin iske qosylady. Osynyń nátıje­sin­de 2440 astanalyq búldirshin balabaq­sha­men qamtamasyz etiledi. 650 jańa jumys orny ashylady. Sondaı-aq, bıylǵy jyly paı­dalanýǵa beriletin turǵyn úı keshen­deriniń birinshi qabattarynan 15 mektep ja­syna deıingi balalar mekemesi ashylmaq. Taǵy bir erekshe aıta ketetin ıgilikti is, Astana qalasynyń ákimdigi bıylǵy jyldyń sáýir aıynan bastap jeke menshik balabaqshalarǵa memlekettik suranys berý tájirıbesin ómirge engizdi. Qazir jeke menshik mektep jasyna deıingi mekemelerde 1 myń búldirshin tárbıeleýge jáne oqytýǵa memlekettik suranys berilse, qyrkúıek aıynan bastap taǵy da 1975 búldirshin tárbıesine suranys jasalynady. Iаǵnı, osy jeke menshik balabaqshalarǵa qala bıýdjetinen árbir balaǵa aı saıyn 11896 teńge aýdarylady. Al qalǵan tó­lem­aqyny ata-analardyń ózderi óteı­tin bolady. Mundaı jeńildik búldir­shinderi balabaqshadaǵy orynǵa kezekte turǵan otbasylaryna jasalynady. Elorda ákimdigi bıylǵy jyly jal­py sany 2,5-3 myń búldirshinge ar­nalǵan 10 jańa balabaqsha ǵımaratyn salýda. Sonymen birge, qala ákimdigi 2011 jyly Astanada taǵy da 20 jańa balabaqsha salýdy josparlap otyr. Elbasynyń tikeleı tapsyrmasymen is júzine asyryla bastaǵan “Balapan” baǵdarlama­synyń aıasynda 2 jyl ishinde Astana qalasynda balabaqshaǵa degen suranys 90 paıyzǵa qanaǵat­tan­dyrylmaq. Jylqybaı JAǴYPARULY, SÝRETTERDE: búldirshinder shat­ty­ǵyna tolǵan jańa balabaqsha ǵı­marattarynda. Betti daıyndaǵan  gazet tilshisi Jylqybaı JAǴYPARULY. Sýretterdi túsirgen Oryndaı BALMURAT.