Prezıdent jarııa túrde qol qoıǵan alty zańnyń biri – «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil týraly» Konstıtýsııalyq zań. Demokratııalyq damýdyń basty sharttarynyń biri – quqyqtar men bostandyqtar ınstıtýtynyń qyzmeti. Onyń jumys isteý qabileti men zań shyǵarý keńistigi – demokratııalyq memlekettiń ómir súrýiniń negizi.
2022 jyly Qazaqstan demokratııalyq damýynyń jańa kezeńine aıaq basyp, saıası júıeniń negizgi baǵyttary boıynsha zańnamany jetildirý sharalaryn qabyldady. Sonyń biri bıylǵy referendýmda qabyldanǵan Konstıtýsııaǵa Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń mártebesin bekitetin ózgertýler boldy.
Tıisinshe, «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil týraly» konstıtýsııalyq zańnyń qabyldanýy logıkalyq qadam. Bul zań Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń quqyqtary men ókilettikterin konstıtýsııalyq deńgeıde aıqyndaıdy. Bul ombýdsmen ınstıtýtynyń salmaǵyn aıtarlyqtaı arttyrady.
Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń medıasııalyq qyzmeti mańyzdy másele. Ol memlekettik organdar, ákimdikter, basqa da uıymdar men azamattar arasyndaǵy daýdy sheshý úshin qoǵamdyq dıalogke qatysa alady. Bálkim, bul azamattarǵa qatysty osyndaı is júrgizý statıstıkasyna oń áser etip, memlekettik organdar jumysyndaǵy bıýrokratııalyq kemshilikterdi joıýǵa presedentter jasap, ony odan ári qaıta qaraýǵa jáne jetildirýge yqpal etedi.
Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń memlekettik organdar men laýazymdy tulǵalardyń aldynda táýelsiz bolýy men esep bermeýiniń konstıtýsııalyq-quqyqtyq bekitilýi de mańyzdy. Bul onyń orbıtasyna engizilgen ister adam men azamattar quqyqtarynyń joǵary basymdylyǵy qaǵıdaty negizinde múmkindiginshe obektıvti túrde qaralatynyn kórsetedi. Sonymen qatar adam quqyqtaryn damytý jáne qorǵaý maqsatynda ýákilge adam men azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha zań jobalaryn ázirleý quqyǵy berildi.
Osylaısha, Ombýdsmen týraly konstıtýsııalyq zańnyń qabyldanýy qazaqstandyq demokratııa tarıhynyń jańa kezeńin bastady. Bul Qazaqstan azamattarynyń quqyqtary men bostandyqtaryn nyǵaıtý jónindegi aldaǵy sharalarǵa negiz bolatyny sózsiz.
Tatıana LIPINA,
Prezıdent janyndaǵy QSZI aǵa ǵylymı qyzmetkeri