Osy jyldyń 9 aıyndaǵy málimetke súıensek, Soltústik Qazaqstan oblysy aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý boıynsha respýblıkada birinshi orynǵa shyqty. Tutastaı alǵanda jyldyń sońyna deıin oblys 1 trln teńgeniń ónimin shyǵarady dep mejelengen. Jer kólemi basqalarmen salystyrǵanda shaǵyn oblys bul jetistikke elimiz táýelsizdigin alǵannan beri birinshi ret qol jetkizip otyr.
Jyldyń sońyna deıin aýyl sharýashylyǵyna quıylǵan ınvestısııa kólemi de 160 mlrd teńgege jetedi dep boljanǵan. Ázirge 133 mlrd teńge óndiriske quıyldy. Oblys bıyl da ádettegideı 4 mln tonna astyq jınap, eldiń astyq qambasynyń 20 paıyzyn toltyrdy. Sóıtip, Soltústik Qazaqstan oblysy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Joldaýyndaǵy «Agroónerkásip kesheniniń basty mindeti – eldi negizgi azyq-túlik ónimderimen tolyq qamtamasyz etý» degen talapty oryndap otyr dep aıtýǵa bolady.
Aýyl sharýashylyǵyna quıylǵan ınvestısııanyń basym bóligi aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý baǵytyna jumsalýda. Sonyń ishinde taýarly-sút fermalaryn salý, óndiristi jańǵyrtý, fermerlik sharýashylyqtardy damytý, ónimdi tehnologııalarǵa qol jetkizýge baǵyttaldy.
Birneshe jyldan beri oblys dıqandary ósimdik sharýashylyǵyn ártaraptandyrýǵa kóńil bólip keledi. Sońǵy jyldary barlyq egistiktiń 1 mln gektaryna maıly daqyldar egilýde.
Sondaı-aq sońǵy tórt jyl boıy oblys mal sharýashylyǵyn damytýǵa den qoıyp keledi. Sonyń nátıjesinde qazir et-sút ónimderiniń kólemi artýda. Ásirese sút jáne sút ónimderin óndirý salasyna degen nazar oblys basshylyǵynyń kúndelikti josparynan túspeıdi. Oblys ákimi Qumar Aqsaqalov óńirdiń ár túkpirinde ashylyp jatqan taýarly-sút fermalarynyń iske kirisýin aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń basym baǵyty retinde qadaǵalap, kózden tasa qylmaıdy. Joǵary ónimdi zamanaýı sıfrly óndiris shynynda da salanyń draıverine aınalyp otyr.
Osydan 3-4 jyl buryn keıbir jobalardyń ýaqtyly qarjylandyrylmaǵany bul iske de qolbaılaý bolǵan edi. Keıbir jobalardy qarjylandyrýdy qarastyrýdyń ózi 2-3 jylǵa sozylyp ketetin. Máselen, «Qyzyljar sút» JShS jobasy osynyń kesirinen tejeldi. Eki ortada baǵa ózgerip, kelisimsharttar oryndalmaı qaldy. Árıne, budan keıin jobany iske asyrýǵa degen qulshynys ta aıaqsyz qaldy.
Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Marat Tasmaǵanbetovtiń aıtýynsha, mundaı kedergini joıý úshin oblys «Soltústik» ÁKK jarǵylyq qoryn arttyryp, sonyń nátıjesinde jeńildetilgen qarjylandyrý boıynsha pılottyq jobany iske qosqan. Atalǵan mehanızmniń tıimdiligin respýblıkalyq deńgeıde dáleldep, ony Soltústik Qazaqstandy damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparynyń quramyna engizgen. Sonyń nátıjesinde respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha 35 mlrd teńge bólingen. Onyń 15 mlrd teńgesi byltyr, al 20 mlrd teńgesi bıylǵa qarastyryldy.
Endi bul amaldyń qalaı júzege asatynyna toqtala ketelik. Aldymen agrarlyq salada uzaq jyldar boıy tabysty eńbek etip, qarjylyq jáne áleýmettik daǵdarysqa ushyramaı kele jatqan iri sharýashylyqtar tańdalyp alynady. Ondaılar aldymen aýdannyń, sosyn oblystyń synynan ótip, sońynda «Soltústik» ÁKK mamandarynyń saraptaýyna jiberiledi. Synnyń bárinen múdirmeı ótken sharýashylyqtarǵa aldyńǵy eki jylyn eseptemegende 8 jylǵa 4 paıyzdyq ósimmen zaım beriledi. Al kepilge satyp alǵan maldary men qural-jabdyqtary qoıylady. Bul sharýashylyqtarǵa tıimdi ári paıdaly.
Osy ádistiń nátıjesinde byltyr alty túrli baǵytpen jumys isteıtin 17 joba iske asyrylsa, bıyl 7 túrli baǵyttaǵy 25 joba qolǵa alyndy. Sonyń ishinde 17 taýarly-sút fermasy bıyl iske qosyldy jáne taǵy 8-i jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa berilmek.
Jeńildetilgen nesıemen sharýashylyǵyn sharyqtatyp otyrǵan kásipkerlerge qoıylatyn talap – keminde 40-50 jańa jumys ornyn ashý. Osynsha jumysshyǵa fermadan oryn tabylmasa áleýmettik ınfraqurylymdy damytý arqyly basqa salalardan jumys tabý kerek. Máselen, Mamlıýt aýdanyndaǵy «Mambetov ı K» komandıttik seriktestigi qazir 50-den astam adamǵa jumys ornyn ashyp, ár saýyn sıyrdan jylyna 7 619 lıtrden sút alyp, respýblıkadaǵy aldyńǵy kórsetkishterdiń birine qol jetkizip otyr. Onyń súti óńdeýge jiberiledi. Sharýashylyq osy salanyń ózinen bıýdjetke jylyna 150 mln teńge salyq tóleıdi.
Aqqaıyń aýdanyndaǵy «Daıyndyq AGRO» JShS byltyr 600 bas sıyrǵa arnalǵan taýarly-sút fermasyn iske qosty. Sharýashylyq aýyldaǵy 40 adamǵa jumys berip otyr. Ol bıyl ákimdiktiń atsalysýymen Daıyndyq aýylyna deıingi tas joldy kúrdeli jóndeýden ótkizdi. Sondaı-aq óz qyzmetkerlerine 18 jańa úı, qoǵamdyq monsha, mal soıatyn alań turǵyzyp berdi.
Jeńildetilgen nesıe arqyly turǵyzylǵan taýarly-sút fermasynyń nátıjesinde sharýashylyǵyn sharyqtatyp qana qoımaı, aýyldyń áleýmettik máselelerin de sheship otyrǵan sharýashylyqtar barlyq derlik aýdandarda bar. Mysaly, Ýálıhanov aýdanyndaǵy «Joldasbaı Agro» JShS oblystaǵy eń úlken taýarly-sút fermasyn turǵyzdy. Onyń fermasynda 1 myń sıyr saýylady. «Soltústik» ÁKK arqyly alǵan 1 mlrd teńgege Danııadan goldshteın tuqymdy sútti sıyrlardy jetkizgen. Aýylyna óz qarajatyna elektr jelisin tartqyzyp jáne sý qubyrlaryn jańalap berdi.
Oblystaǵy ozyq sharýashylyqtardyń biri «Zenchenko ı K» komandıttik seriktestigin de aıtpaı ketýge bolmaıdy. Sońǵy jyldary seriktestik árqaısysy 600 bas sıyrǵa shaqtalǵan 3 taýarly-sút fermasyn salǵan. Taǵy bir fermasynda bir myń sıyr saýylady. Saýylǵan súttiń bári sharýashylyqtyń óz zaýytyna jetkizilip, óńdeledi. Byltyr ár sıyrdan 7 163 lıtrden sút alǵan. Qazir sharýashylyq sút óndirý boıynsha elimizde birinshi orynda tur. Onyń sharýashylyqtarynda júzdegen adam jumys isteıdi.
Jalpy aıtqanda, Soltústik Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy salasyna sońǵy bes jylda barlyǵy 600 mlrd teńgedeı ınvestısııa tartylyp, úsh myńdaı jumys oryndary ashyldy, salyq kólemi 1,5 ese artty. Tıimdi jobalardy iske asyrýdyń nátıjesinde et pen sút ónimderiniń ımporty azaıýda. Buǵan sharýany utqyrlyqpen uıymdastyrý arqyly qol jetip otyr.
Soltústik Qazaqstan oblysy