31 mamyr – Saıası qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni
«О́tkenniń ókinishin aıtqanda, eldiń eńsesin eze túsetindeı etip emes, tarıhtan taǵylym alyp, kemshilikterden beze túsetindeı etip aıtý kerek».Nursultan NAZARBAEV.
Taǵdyr bar!.. Sol talaıly da talaýly tas taǵdyrynyń aldynda adam balasynyń keı jaǵdaıda dármensiz bolary jáne taǵy da sol jazmyshqa kónip kúı keshetini de bar. Adamzattyń jıyrmasynshy ǵasyrynyń talaı bir taýqymetteri men qasiretterine biz qanshalyqty ádil baǵa beremiz dep árekettengenimizben, sol oı men nıetimiz qanshalyqty aqtalady? Sondyqtan ótkenimizge baǵa berer tusta eń áýeli Keńestik júıeni sol kezeńde ómir súrgen mıllıondaǵan adamdardyń, al kommýnıstik ıdeologııany, tipti, tutas bir Adamzattyń taǵdyry boldy dep qabyldaǵanymyz abzal. «Taǵdyryńnan qashyp qutyla almaısyń», – degen qaǵıdaǵa bas urar bolsaq, endeshe keshegi keńestik qoǵam da qashyp qutyla almaǵan bizdiń taǵdyrymyz edi. Mine, sol taǵdyrymyzben birge órilip bitken ótken dáýir men kelmeske ketken kezeńder adamzattyń ózimen birge jasasyp kele jatqan kóne tarıhynyń qoınaýy men qoınyna únsiz buǵyp, batyp bara jatqan tusta, keshegi Keńes Odaǵy tarıhynyń qaraly da qasiretti, tipti, qylmysty betterin qaıta bir aqtara otyryp, qaıta bir oı sarabynan ótkize otyryp, qazir sonyń bárine baǵa berý úshin eń áýeli kinálilerdi jappaı izdestirip, ózimiz de san túrli tııanaqsyz pikirlerdiń jeteginde ketip jatqanymyz taǵy bar. Árkimniń izdegeni bir shyndyq! Alaıda, shyrqyrap turǵan myna bir shyndyq ta bar! Bireýler sol Keńes úkimeti men keńestik júıe saıasatynyń soıylynan qansyrap ta qaldy, ajal da qushyp jatty, azap ta tartty. Al, endi bireýler sol Keńes úkimetinen ózderiniń baqyttaryn da tappady ma? Jáne solaı bolmady dep kim aıta alar? Mine, osy arada Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń: «О́tkenniń ókinishin aıtqanda, eldiń eńsesin eze túsetindeı etip emes, tarıhtan taǵylym alyp, kemshilikterden beze túsetindeı etip aıtý kerek», degen jáne «О́tkendi taný, tarıhty paıymdap, oǵan ádil baǵa berý – úlken parasattylyq pen jaýapkershilikti talap etedi», degen oı-pikirin eskerýdi aınaladaǵy búgingi ahýal alǵa tartqandaı. Mine, bizdiń ózimiz de keshegi Keńes Odaǵynyń aýlasynda óstik, aýasyn jutyp, nanyn jep, sýyn iship, kúnimizdi kórip, búginge jetken shaǵymyzda qazir sol ótken kezeńniń orny tolmas qasireti – san myńdaǵan halqymyz tartqan asharshylyq náýbetine baǵa berýge árekettenip-aq jatyrmyz. Árıne, óte oryndy! Halqymyz tartqan osy bir asharshylyq qasiretiniń taýqymeti búgin bizdiń de, erteńgi kúni keler urpaqtyń da árdaıym janyn aýyrtyp, júrekterin syzdatyp turatyny aıqyn. Árıne, sol syzdaǵan jan-júregimizben shyryldap, ózek jalǵaýǵa jararlyq nár taba almaı ashtyqtan buratylyp ólgen, ashtyqtan esi ketip, ajal tyrnaǵynan shubyra qashyp, súıekteri aq sóńke bolyp qazaq dalasynda shashylyp qalǵan sol beıbaq jandardyń aldyndaǵy paryzymyz ben qaryzymyzdyń óteýi úshin de ótkenimizge úńilgenimiz durys. Alaıda, halqymyzdyń sol náýbetiniń, kóz jasy men úzilgen ómiriniń, tartqan azabynyń esebi men ketken esesin endi kelip kimniń moınyna aparyp júktersiń? Kimdi aıyptarsyń? Kimdi jazǵyrarsyń? Kimdi sógersiń? Árıne, osy arada aıypty da, jazyqty bolyp Keńes Odaǵy, onyń sol kezdegi «kósemi» Stalın men Qazaqstanda «kishi Oktıabr» jasaýǵa árekettengen Goloshekınniń sanada turary bar. Sóz joq, Keńestik júıeniń de, Stalın men Goloshekınniń de qoldan uıymdastyrylǵan ashtyq úshin aıyby men jazyqtaryn tarıh qaı tustan bolsyn árdaıym óziniń zar qarǵysymen qaıtalap aıtyp turatyn bolady. Endi kelip, sol asharshylyq jyldary qurban boldy deıtin eki jarym mıllıon halqymyzdyń qıylǵan ómiri men tartqan azabynyń esesin suraıtyn jáne aıyptaryn moıyndaryna salyp bere qoıatyndaı Keńes Odaǵy da, onyń saıasaty da joq, ne Stalın, ne Goloshekın de tiri emes. О́z taǵdyrlarynyń tar qaýyzyna qýyrylyp, bular da jer betinen joq boldy. Biraq adamzat sanasynda bular jasaǵan zulymdyq pen qasiret qaldy qan jylap. О́tkendi eske alsaq, bizdiń júregimizdiń syzdaıtyndyǵy da sonan bolar bálkim?! Osy bir tusta asharshylyq náýbetin saıasattandyrýdyń, bolmasa oǵan saıası mán berýdiń ózi «О́spes urpaq qana ónbes daý qýar», degen halqymyzdyń bir danalyǵyna eriksiz ákelip júginýge májúbirleıdi. Biz «Qazaqstandaǵy asharshylyq Keńes Odaǵynyń qazaq halqyna jasaǵan genosıdi» degendi aıtar bolsaq, sol ashtyqtyń zardabyn jalǵyz qazaqtar ǵana tartty ma, ózge halyqtar da birge qyrylǵan joq pa? Tipti Keńes Odaǵy degenimiz, ózimiz bolmap pa edik?! Sonda bul ózimizdi ózimiz aıyptaýmen birdeı áreket bolyp shyqpas pa eken? Osy arada biz Keńes Odaǵyn, onyń saıasatyn, bolmasa Stalın men Goloshekın sııaqty zulymdardyń qylmystaryn aqtap ta, jaqtap ta otyrǵan joqpyz. Kinálini izdeımiz dep júrip, sol ashtyqtyń qasiretin bizdiń halqymyzdyń ózinen eshbir kem tartpaǵan «ózge halyqtardyń aıyby», degen syńarjaq ári ushqary bir pikirge urynyp júrmeıik! Jáne de kinálini izdeımiz dep júrip el tynyshtyǵynyń shyrqyn buzyp alyp júrmeıik degen oı tastaýdy paryzymyz dep bildik. О́ıtkeni, barshamyz birtutas Keńes eli bolyp birge ómir súrgennen keıin, barshamyzdyń birtutas taǵdyrymyz boldy. Al,taǵdyrdy jazǵyrmas, kinálamas bolar! Biz bul náýbetke búgingi kúnniń saıasaty jáne de el Táýelsizdiginiń búgingi múddesi turǵysynan qaraýǵa tıistimiz. Al, el Táýelsizdiginiń bar múddesi el tynyshtyǵy men barsha qazaqstandyqtardyń birligi men ózara túsinistigine kelip saıatyny bar. Bul náýbetke bildirer narazylyǵymyz ben qarsylyǵymyzdy jáne taǵar aıybymyzdy órkeni ósken Táýelsiz el óresiniń búgingi tuǵyrly bıiginde turyp aıtýǵa tıistimiz. Osy arada kekshildigimizden keńdigimiz, óshtigimizden ómirsheńdigimiz, jazǵyrǵyshtyǵymyzdan jaısańdyǵymyz, aıyp taqqyshtyǵymyzdan aqyl men aıbynymyz bıik turýy kerek sııaqty. Osy arada endigi urpaq biz de, jer betine bizden keıin keler urpaq ta bul asharshylyq náýbetin halqymyzdyń búgingi Táýelsizdikke jetý jolyndaǵy úzilgen ómirleri men tartqan taýqymetteri dep qarastyra bilgenderi abzal. Biz úshin búgingi Táýelsizdik ózinen ózi ońaılyqpen kele salǵan joq. Biz búgingi Táýelsizdikke osylaı ashyǵyp-aptyǵyp, budan da ózge qasiretter men náýbetterdi nebir ádiletsizdikter men jónsizdikterdi bastan keship jetken elmiz. Bul aradaǵy endigi saıasattyń baǵyty da, áýeni de osyǵan saıýy kerek dep sanaımyz. Bul arada taǵy da bir ǵana ustanar basty bir saıasat bar! Ol Elbasy aıtyp júrgen jáne de ótkenimizdi máńgi umyttyrmaıtyndaı halqymyzdyń jadyna sana daýylpazyn berik ornyqtyrýǵa tıistimiz. Sonyń talaıǵy bir ónegesin Elbasy kórsetip te keledi. Táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń nusqaýymen de, aqyl-keńesimen de, qaýly qararlary, jarlyqtarymen de saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý, qazaq tarıhynyń nebir aqtańdaq betterin ashyp, olarmen búgingi urpaqty tanystyrý jáne de este qaldyrýdyń buryn aıtpaq túgili, aýyzǵa alýdyń ózi arman bolyp kelgen qyrýar sharalary jasaldy, áli de jasalyp jatyr. Asharshylyq qurbandaryna arnalyp ornatylǵan Astana eskertkishi bizdiń sol náýbet qurbandaryna kórsetken qurmetimiz ári sol náýbet barlyq dáýir urpaqtarynyń máńgi jadynda turady degen saıası baǵamyz da osy bolsa kerek-ti! Biz sol asharshylyq qasiretin este ustaý men eskertkishter arqyly ǵana urpaqtan urpaqqa ulasar ǵasyrlar men dáýirler jadynan máńgi shyǵarmasymyz da anyq. Sonan keıin baryp, óz dáýiri men óz kezeńiniń saıasatyna senip, dáýiriniń ustanym-ıdealy úshin basyn oqqa baılap, ot ta keship, ajal qushqan bir dáýirdiń urpaqtary men jazyqsyz jandarynyń ashtyqtan qyrylýynyń sebebi men saldaryn zerdeleýge kóbirek den qoıalyq. Sodan tujyrym jasaıyq jáne sol tujyrym arqyly oı da túıeıik. Ol oı keńestik júıeniń óz halqyna qasiret ákelgen qatelikteri men jónsizdikterine endi biz jol berip almaıyq degen nıettegi búgingi saıasattyń amaly men sharasyna baryp oıysyp-túıisse kerek. Bizdiń túısik osyny aıtady. Biz bul arada Elbasynyń Qazaqstandy mekendep otyrǵan barlyq ulttar men ulystardyń erkindigi men teńdigin, birligi men yntymaǵyn, dostyǵy men nıet ortaqtastyǵyn qamtamasyz etýdegi saıasaty ótkenniń ókinishin qaıtalamaýǵa ári sol júıeniń qasiretine qaıra uryndyrmaýǵa baǵyttalǵan baıandy saıasat dep qaraımyz. Sol baǵyttan aınymaýǵa da tıistimiz. О́tkenge salaýat aıta otyryp, búgingi tirshiliktiń túndiginen keler kúnder men baıandy bolashaqqa kóz tigeıik. Asharshylyq taýqymetiniń taǵylymy barshamyzdy el Táýelsizdiginiń uly murattary men Elbasy alǵa qoıyp otyrǵan Máńgilik el bolýdyń óreli de óristi mindetterine qyzmet etýge tas túıin bolyp jumyla túsýge bastaıdy. Asharshylyqtyń endigi bir taǵylymy – Adam balasy ómiriniń óte názik ekendigin, tipti, onyń náziktigi sonshalyqty, sol ózekti ómirdiń ózi bir úzim nanǵa baılanyp turǵandyǵyn ańdatqandaı. Asharshylyqtyń endigi bir taǵylymy – jıyrma birinshi ǵasyrdyń adamzaty ózine bir-aq ret beriler óz ómiriniń baǵasy men qadir-qasıetin tereńirek tanı túsýleri arqyly birin-biri saqtaýǵa degen jaýapkershilikteri men uly Abaı hakimniń «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep» aıtqan bir aýyz sóziniń danalyǵynda sııaqty. Osyny alǵa tarta otyryp, biz de sol qurmet pen ulaǵatty taǵylymǵa júgingenimiz abzal bolar edi degendi aıtqandy óz paryzymyz sanadyq. Jabal ERǴALIEV, jazýshy, Parlament Senatynyń depýtaty. ASTANA.