Qaıta saılanǵan Memleket basshysy minberden málimdeme jasap, birqatar mindetti atap kórsetkenine barlyǵymyz kýá boldyq. Onyń biri – shetelge zańsyz ketken qarajatty elge qaıtarý máselesi. Bul halyq kútken, el nazarynda turǵan ózekti másele bolǵandyqtan, bul istiń júzege asý prosesteri de ashyq túrde júrgizilýi kerek.
Úkimetke de, qoǵamǵa da, sarapshylarǵa da bul máseleniń mánisi belgili, túsinikti, ashyq, transparentti bolýy qajet. О́ıtkeni Prezıdent kótergen bul suraqtyń naqty iske asyrylýy óte mańyzdy bolyp sanalady. Bir jaǵynan shetel asyp ketken bul aktıvter qazir bizge óte qajet bolyp otyr. Degenmen qarjyny qaıtarý prosesi ádilettilik prınsıpterimen sáıkes kelýi kerek.
Konstıtýsııalyq reformany iske asyrýdyń kelesi satysy – Joǵary aýdıtorlyq palatasyn tolyqqandy transformasııalaý. Bul baǵyttaǵy jumysty bastaý úshin Prezıdent arnaıy Jarlyqqa qol qoıdy. Al biz transformasııadan ne kútemiz? Mysaly, qazirgi Esep komıteti Prezıdentke baǵynyshty bolsa da qoǵamnyń jumysyn jan-jaqty bilmeıdi, kóp nárseden beıhabar. Al qazirgi konstıtýsııalyq reformadaǵy osy Esep komıteti, Aýdıtorlyq palata Parlamenttiń aldyna bir jylda eki ret kelip, isterine jaýap berip otyrady. Ony BAQ ókilderi, sarapshylar, qoǵam ókilderi, halyq qaraıdy, aqshalarynyń qaıda jumsalyp jatqanynan habardar bolyp otyrady, sodan oı túıedi. Bul – transformasııanyń alǵashqy kórinisi. О́ıtkeni halyqqa ashyq túrde esep berilip otyr. Máselen, bıýdjet aqshasyn Úkimet qaıda jumsap jatqanyn Parlament kóre almaıdy, olarǵa bul taqyryp osy ýaqytqa deıin jabyq bolyp keldi. Eger zań shyǵarýshy organda qarjynyń qajetti baǵytta jumsalyp jatqany belgili bolsa, halyq ta bul máselege bas qatyrmas edi. Prezıdenttiń bul bastamasyn sarapshylar qoldap otyr. Memleket basshysynyń bul máselege erekshe den qoıyp otyrǵany qýantady. Sebebi Joǵary aýdıtorlyq palatasynyń keıbir máseleleri týraly zańǵa engizilgen ózgerister – kóleńkeli ekonomıkany retke salatyn birden-bir ádis bolmaq. Jemqorlyqtyń túbi joıylady degen úmit te bar.
Sondaı-aq ulyqtaý rásiminde Prezıdent saılaýaldy baǵdarlamasyndaǵy mindetterdi iske asyrý kezek kúttirmes másele ekenin aıtty. «Qazir saılaýdaǵy jeńisti toılaıtyn kez emes, aıanbaı eńbek etý kerek», dedi. Bul erekshe, burynnan ózgerek kózqaras. Negizi tájirıbede «Prezıdent bolyp saılandym, basqa máselelerdi taqqa otyrǵan soń kóre jatarmyn» degen ustanymdardyń bolǵany ras. Al Qasym-Jomart Toqaevtyń kózqarasy men ustanymy buǵan qaıshy. Ol «Prezıdent bolyp saılandyq, erteń Senat, Májilis saılanady, ol úshin biz búginnen bastap jumys isteýimiz kerek», degen prınsıpti ustanyp otyr. О́ıtkeni qazir elde sheshimin kútken másele kóp. Olardyń aldyńǵy qatarynda – ekologııa, ekonomıka, kadr máselesi, quqyq, sot júıesindegi problemalar bar. Sot, quqyq salasyndaǵy, jalpy jemqorlyqty joıý, joǵaryda aıtyp ótken aktıvterdi qaıtarý jumysy halyqtyń jiti nazarynda turǵan mańyzdy máseleler. Osy jumystardy ýaqyt ozdyrmaı qolǵa alý qajet. Prezıdent osyny aıtyp tur. Biz qazir saılaýdyń jetegimen júrip, jumysty toqtatyp almaýymyz mańyzdy. Sondaı-aq zań ústemdigi, Konstıtýsııa ústemdigi degen uǵymdardyń bolashaq urpaqqa mańyzdy ekenin uqtyrýymyz kerek. Sondyqtan qazirden aıanbaı eńbek etý qajet. Memleket basshysynyń bul saıası bastamalaryn sarapshylar saralap, joǵary baǵa berip, qoldap otyr.
Marat BÁShIMOV,
Eýropalyq quqyq jáne adam quqyqtary ınstıtýtynyń dırektory