RÝHANI KО́PIRLERIMIZDI SAQTAÝ – ORTAQ MINDET

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevpen, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Má­ji­lisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanovpen jeke-jeke kezdesken Túrik Respýblıkasynyń Prezıdenti Abdýlla Gúl sársenbi kúni Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti depýtattarynyń aldynda  sóz sóıledi. Qazaqstan halqynyń erik-jigeriniń ókili bolyp tabylatyn Qazaqstan Parlamentiniń qymbatty músheleri aldynda sóz sóıleý men úshin úlken qurmet, dep bastady sózin A.Gúl. Túrik Respýblıkasy­nyń negizin qalaýshy uly Atatúrik respýb­lı­kanyń qurylǵanyna 10 jyl ót­ken­nen keıin, 1933 jylǵy 29 qazanda sóz sóılegen. Bizdiń de uranymyzǵa aınalǵan sózderinde qysqasha bylaı degen: “Búgin Keńes Odaǵy – dosymyz, odaqtasymyz. Alaı­­da, er­teń ne bolaryn búgin esh­kim kesip aı­ta almaıdy. Dúnıe jańa tepe-teń­dik­ke ulasýy múmkin. Mine, sol kezde Túrkııa ne isteý ke­rektigin bilýi tıis. Bul dosymyzdyń qol as­tynda tili, dini, tegi bir baýyrlary­myz bar. Olar­ǵa qolushyn sozýǵa daıyn bo­lýymyz qajet! Ázir bolý – sol kúndi únsiz kútý emes. Daıyndal­ǵan jón. Halyqtar buǵan qalaı ázir­le­nedi? Rýhanı kópirlerdi saqtaı otyryp ázirlenedi. Til – bir kópir... Senim – bir kópir... Tarıh – bir kó­pir. Tamyr-tegimizge oralyp, san qıly oqıǵalarmen sógilgen ta­rı­hymyzda túgendelýge tıispiz”. Kósemimiz Atatúriktiń osy ma­ǵy­naly sózderi – bizge qaldy­ryl­ǵan ósıet, dedi Túrkııa basshysy. Ol túrik jáne qazaq halyq­ta­ry bir-birinen ajyrap qalǵan uzaq jyl­dar­ǵa qaramastan, tilderi men ótkeni­niń, mádenıetiniń bir ekenin árdaıym jadynda saqtap, árqashan arman-tilekteri bir bol­ǵan ekenin aıtyp ótti. Qazaqstannyń táýelsizdigin alǵan alǵash kúnnen bastap, barlyq salada alǵa basqan sheshimdi qadam­daryn úlken maqtanyshpen baqy­laý­damyz, dep jalǵady sózin Túr­kııa Prezıdenti. Osy sheshimdi qa­dam­dardyń arǵy jaǵynda Qazaq­stannyń tarıhı tájirıbesi, túrli mádenıettiń basyn qosyp otyrǵan toleranttylyq qasıet, kóregen kóshbasshy men basshylyqtyń adamı jáne tabıǵı baılyqtardy sanaly jáne tıimdi paıdalanýy jatyr. Osy baısaldy ustanym Qazaqstannyń syrtqy saıasatynda da kórinisin tapty, dep atap ótti Abdýlla Gúl. Osynyń nátı­jesinde eki eldiń qarym-qatynasy Qazaq­stan Pre­zıdentiniń 2009 jylǵy qa­zanda Túrkııaǵa sapary kezinde qol qoıylǵan Strategııalyq áriptestik shartymen óz shyńyna jetti. Túrkııa Prezıdenti Astana qalasyn Qa­zaqstannyń serpindiligi men Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń kóre­gen­diligin beıneleıtin eń úlken týyn­dy dep atap ótti. Astananyń qurylys ju­mys­­taryna túrik fırmalary men ju­­mysshylarynyń da úles qosýyn túrik-qazaq yntymaqtastyǵynyń eń ásem nyshandarynyń biri dep bilemiz, dedi Abdýlla Gúl. Qazaqstannyń jahandyq daǵ­da­rys­pen óz resýrstarymen kúresýi,  ekonomıkalyq kórset­kish­ter, júzege asyryp jatqan ma­ńyzdy jobalar elińizdiń ekonomı­ka­lyq damýy baǵytyndaǵy kúshi men sheshimdiligin kórsetedi. Túrkııa qazirgi tańda 72 mıl­lıon jas halqy, serpindi ekono­mı­kasy, básekege qabiletti ındýstrııa­sy jáne bilikti jumys kúshimen álemniń 16-shy, Eýropanyń 6-shy ekonomıkalyq kúshi bolyp taby­lady, dedi túrik basshysy. Azııa men Eýropany, Batys pen Shyǵysty bir-birine jaqyndata­tyn, óńirdegi elderdiń ekonomı­ka­lyq damýy men órkendeýine úles qo­satyn jańa kólik, baılanys jáne energetıka dálizderin jetil­dirýde, ıaǵnı jańa Jibek joldaryn salýda Túrkııa men Qazaqstanǵa mańyzdy rólder men tarıhı jaýapkershilikter júkteledi, dep oı sabaqtady A.Gúl. Qytaı jáne Qıyr Shyǵys pen Eýropa rynoktaryn jyldam jáne qaýipsiz túrde bir-birine baılanystyratyn Baký-Tbılısı-Kars temir jol jelisi Qa­zaqstannyń da qoldaýymen júzege asyrylǵan kezde tarıhı Jibek joly qaıtadan jańǵyrtylýy ar­qy­ly qoıylǵan maqsatymyz sheń­berinde mańyzdy qadam jasalatyn bolady. Qazaq munaıynyń 2008 jylǵy qarasha aıynan bastap Baký-Tbılısı-Jeıhan shıki munaı qubyr jelisi arqyly qara altyn­nyń álemdik rynokqa tasymal­da­nýy energetıkalyq yntymaq­tas­ty­ǵymyz úshin mańyzdy betburys boldy. Álemniń kóptegen jerlerinde bolyp jatqan túıtkilder men ja­handyq qaýipterdiń birqataryna má­denıetter men órkenıetter ara­synda uzaq ýaqyt baılanystyń bol­maýy, tózimsizdik jáne basqa má­denıetter men dinderdi qate tú­siný­shilik sebep bolýda. Mádenıet­aralyq úılesimge yntalandyrý jáne adamdardyń bir-birin syılaýyn ny­ǵaıtý maqsatynda Túrkııa men Ispa­nııa О́rkenıetter alıansy basta­masyna muryndyq boldy. Aýmaǵynda 130-ǵa jýyq etnostar tobyn tole­rant­tylyq jáne kelisimde ómir súr­gizip jatqan Qazaqstannyń Birikken Ulttar Uıymynyń shańyraǵynda qurylǵan О́rkenıetter alıansynyń Dostyq tobyna belsendi qatysýy biz úshin erekshe mańyzdy bolyp taby­lady, dedi A.Gúl. Túrkııanyń BUU Qaýipsizdik Ke­ńesine ýaqytsha músheligi, Qazaq­stan­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi – halyqaralyq qoǵamdastyqtyń elderimizdiń óńirlik turaqtylyq pen yntymaqtastyqqa úlken úles qosa alatynyna bildirgen seniminiń belgisi. Batystan tys jerde orna­lasqan memlekettiń EQYU tarı­hyn­da birinshi ret tóraǵalyq etýi Qazaqstanǵa júktelgen mindettiń mańyzdylyǵyn aıqyn kórsetedi. Qazaqstan osy kúnge deıin ustanǵan áserli de syndarly saıasaty, óńir­degi eldermen jaqyn baılanysy jáne tarıhı muralary arqyly EQYU aýmaǵyndaǵy sheshilmeı kele jatqan kelispeýshilikterdi eńserýge de úles qosady dep shyn kóńilden senemiz. Osy sheńberde Qyrǵyz elinde sáýir aıynda bolǵan jáne bizdi alańdatqan oqıǵalardyń odan ári órshimeı turyp sheshý jóninde EQYU tóraǵasy retinde Qazaq­stan­nyń kómegin joǵary baǵalaıtynyn jetkizdi Túrkııa basshysy. Túrkııada bilim alyp jatqan qazaq jastary men Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy ýnıversıtet jáne basqa da bilim oryndarynda oqyp jatqan túrik jastary elderimiz ara­synda qalyptasqan baýyrlas­tyq qatynastardy keleshekke jet­kizetin kópirlerdiń negizin qalaıdy jáne qurmetti elshilerimiz bolady, dedi sóziniń qorytyndysynda Túrkııa Prezıdenti. Osyǵan baılanysty parlamentterimizge de zor mindetter júkteledi. Ulttyq táýelsizdigimizdiń naqty ókili bolyp tabylatyn par­lamentterimiz, zań shyǵarý salasyn­daǵy tájirıbe­le­rin, óńirlik jáne jahandyq taqy­ryptarǵa baılanysty oı-pikirlerin bir-birimen bólisýi, ortaq tuǵyr qalyptastyrýy strategııalyq serik­testigimizge erekshe dáreje beretin bolady. Halyqtarymyz arasyndaǵy máń­gi dostyq pen yqpaldastyq jar­qyn keleshegimizde jańa kók­jıekter ashady degen senimmen bar­shańyzǵa eń izgi nıetterimdi jol­daımyn, dedi Túrkııa Prezı­denti Abdolla Gúl sóziniń sońynda. Asqar TURAPBAIULY.