Bodler... Ol dáýir týdyrǵan danyshpan oıdyń aǵyny, sheńberge syımas ǵasyrdyń bula perzenti. Kúndeliginde bolashaqqa til qatyp, «Sizder meni súıý arqyly Sulýlyqqa qyzmet etýlerińiz úshin, men barlyq qaǵıdattardan tys oılaımyn...», degen oı qaldyrady. Bodler dúnıeniń qubyjyq jaýyzdyǵy men asqan sulýlyǵyn qatar kóre bildi. Ol «qaıyrshylyqtan, aýrýdan, melonholııadan arylýdyń jalǵyz joly izdeniske degen ynta», dep eseptedi. Bar kúshin salyp múshesi talǵansha oqý men jazýdy ádet etti. 1957 jyly shyqqan «Zulymdyq gúlderi» kitaby adamgershilik qaǵıdattarǵa jat dep tanylyp, basyp shyǵarýǵa tyıym salyndy. Bilimsiz dindarlar men essiz tobyrdy, tán úshin taǵat tapqan, tereńdi bilmes jatypisher pendelerdi qatań synǵa aldy. Búgingi áńgime aqynnyń «Parıjdik splın», prozamen jazylǵan óleńderi haqynda bolmaq.
«Parıjdik splınde» Bodlerdiń keń dúnıetanymy, jalǵandyqqa tózbes qaısar, qyrshańqy minezi, ómir qorabynan tys shyǵýǵa qumarlyǵy tanylady. «Masaırańyz» atty óleńge úńilelik. «Árqashan masaırap júrý qajet. Masańdyqta bári bar, bári osynda jatyr. Iyǵyńnan basyp jerge eńkeıter ýaqyttyń aýyr júgin sezinbeý úshin qashan da masaırap júrý kerek. Biraq nemen? Sharappen, poezııamen nemese izgilikpen, qaıbirin qalasańyz sonymen masaırańyz. Eger abaısyzda qamaldyń baspaldaqtarynda, alqaptyń jasyl shóbinde, jeke jatyn bólmeńizdiń kereýetinde kenet mastyǵyńyz tarqap oıanar bolsańyz, jelden, tolqynnan, juldyzdan, qustardan, qabyrǵa saǵatynan, jylaǵannan, terbelgennen, án shyrqaǵannan, sóılegen kisiden saǵattyń qansha ekenin surańyz. Sosyn jel de, tolqyn da, juldyz da, qus ta, qabyrǵa saǵaty da sizge jaýap qatady: «Masaıraıtyn kez jetti! Jábirleýshi ýaqyttyń quly bolmaý úshin masaırańyz, sońyna deıin masaırańyz! Sharappen, poezııamen nemese izgilikpen, qaısybirimen bolsyn masaırańyz!».
Bodler ár adam óz kúregimen, qolǵa alǵan isimen masaıraýǵa tıis dedi. Jáne mastyqtan aıyǵýdy ýaqyttyń ezgisine tap bolý dep túsindi. Al «Jalǵyzdyq» atty óleńinde jeke ońashalyǵyna qashyp, «trıbýnadan ýaǵyz aıtýdan rahat alatyn sózqumar myljyńdardy» sheneıdi. Boıyn tarazylap, shuńǵyma oıǵa batýǵa ynta salýǵa tıis, ózin taný úshin jaralǵan pendelerdiń ýaqyt óte kele bárin umytý úshin jaı ǵana tobyr ishine kúmp etýdi qolaı kóretinine shamyrqanady.
«Bizdiń aramyzda eń qorqynyshty azaptaýdyń ózine mardymsyz jıirkenishpen kelisetin adamdar kezdesedi, olarǵa aldymen baspaldaqtyń joǵarǵy jaǵynan keremetteı sóıleýge ruqsat etilse, Santerra barabandary sóziniń ortasynda toqtatady dep qoryqpasa bolǵany. Shynynda, olardy aıaımyn, sheshendik sózder árbirine basqalar únsizdik pen ustamdylyqtan alatyn baqyt syılaıtynyn túsinemin; men olardy jaı ǵana jek kóremin. Al myna qarǵys atqyr gazetshi óz jalǵyzdyǵymda jubanýǵa kedergi keltirmese eken. «Shynynda siz qýanyshyńyzdy ózgelermen bólisý qajettiligin sezinbeısiz be?» – deıdi ol sumpaıy únmen. Bul qandaı alaıaq sýaıttyq! Onyń sózderin jek kórip turǵanymdy bilse de, bul aqymaq meni qurtýdy kózdeıdi! Labrıýıer, óz jalǵyzdyǵyna tózimdilik tanytpaı, tobyr ishinde bárin umytýdy qalaıtyndardy uıaltý úshin birde «kim jalǵyz qala almasa, oǵan uly baqytsyzdyq ornaıdy!» dedi. «Bizdiń barlyq baqytsyzdyǵymyz bólmede jalǵyz qala almaǵandyqtan bolady», dedi Paskal, bos ábigerlikten bezgen qujyrasynda bul pikirimen ol menińshe aqylsyzdar baqytty qozǵalys pen jezókshelikten izdeıtinin aıtqysy keldi, bizdiń ǵasyrdyń ǵajaıyp tilimen aıtar bolsaq, men muny baýyrlyq dep aıtar edim».
Bodler ómiri jumbaq betterge toly. Alty jasynda ákesiz qalyp, jyl ótken soń anasynyń áskerı polkovnıkke turmysqa shyqqanyna jan-tánimen kúıindi, júregine jaraqat tústi. On jyldan astam ýaqytyn aǵylshyn aqyny Edgar Pony aýdarýǵa arnady. Oqýǵa túsken Kıeli Lıýdovık atyndaǵy kolledjden nashar tártibine baılanysty orta jolda shyǵyp ketti. 1841 jyly ógeı ákesi shataq qylyqtarynan arylsyn degen maqsatta Úndistanǵa saıahat jasaýǵa jiberedi. Alaıda aqyn Úndistanǵa jetpeı, Reıýnon aralynan keri qaıtyp, Fransııaǵa jańa tynyspen oralady. Onan soń balerına Janna Dıývalǵa ǵashyq bolyp, otbasymen tanystyrady. Biraq ata-anasy Jannany qabyldaǵan joq, aqyry urys-keris ornap, Bodler ózin óltirýge talpynady. Mine, bul biz biletin aqyn ómiriniń úzik-úzik taspalary ǵana.
«Kóriksiz adam bólmege enip, aınaǵa qarady.
– «Nege óz beıneńizge telmiresiz? Aınadan kórgen álpetińiz sizge qýanysh syılamaıdy ǵoı» – dedim men.
Asqan kóriksiz adam jaýap qatty: «Myrza, seksen toǵyzynshy jyldyń buljymas qaǵıdattaryna sáıkes zań boıynsha barlyq adam teń, sondyqtan óz beıneme qaraýǵa quqyǵym bar, al ol maǵan jaǵymdy ma, álde jaǵymsyz ba bul tek maǵan, meniń aryma baılanysty». Shyn máninde saý aqyl turǵysynan meniki kúmánsiz shyndyq, biraq zań turǵysynan shyndyq onyń jaǵynda». «Aına» atty qysqasha prozalyq óleńdegi oqıǵa adam men zańnyń arasyn aıshyqtaıdy. Rasynda, bári adam qolymen jasalǵan zańǵa ǵana baǵynýy tıis pe? Bodler zańǵa kózsiz baǵynǵan «jáshik adamdardy» osylaısha synǵa alyp, sheńberden shyǵýǵa úndeıdi. Dúnıede barlyq nárse tolyq ashylyp, tolyq sórege qattalyp qoıylmaǵanyn, biz oılaǵan ómir men zańnyń syrtynda da qupııa syrlar mol ekenin baıan etedi.
Bodler kózi tirisinde ádebı ortada moıyndalǵan joq. Tipti kóz jumǵanda da eleýsiz ǵana jerlenip, qabirine «General Jak Pıkanyń ógeı balasy, Karolına Arshanbo-Defaıdyń uly. Parıjde 1867 jyly 31 tamyzda, 46 jasynda ómirden ótti» dep jazylǵan. Alaıda birinshi, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan soń adamzat oı-sanasy kúrt ózgerip, Bodler qoldan-qolǵa ótip oqyla bastady. О́mir tek izgilikten, romantıkadan turmaıtynyn, keıde zulymdyq ta izgilikke qyzmet etetinin túsingen oqyrman sanaty aqyndy ózi sengen alys bolashaqqa alyp júre berdi.