Bıyl 10 aqpannan bastap astyq pen dándi daqyldardyń jekelegen túrlerin ımporttaý jáne eksporttaý kezinde taýarlarǵa ilespe júkqujattardy (TIJ) mindetti túrde resimdeý týraly Premer-mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstriniń 2022 jylǵy 22 qarashadaǵy №1178 buıryǵy shyqty. Bul qujat – Memleket basshysynyń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri jónindegi keńeste bergen tapsyrmasyn oryndaýdyń bir sharasy.
Esterińizde bolsa, ótken jyly aqpan aıynda Q.Toqaev keńeste sóılegen sózinde «Salyq jáne keden salasyndaǵy jemqorlyqty joıý qajet. Munda jemqorlyq jasaýǵa múmkindik beretin kúrdeli ári kúmándi resimder bar ekeni jasyryn emes. Tipti memlekettik mekemeniń bir másele boıynsha óz qalaýymen túrli sheshim qabyldaýyna jol berilgen» degen edi. Osy tapsyrmany oryndaýdyń oraıy jaqynda keldi. Bul týraly Soltústik Qazaqstan oblystyq Memlekettik kirister departamentiniń basshysy Damır Nurǵalıev baıandady.
Aldymen osy TIJ degenniń ózi ne ekenine toqtalaıyq. Ol «taýarlarǵa ilespe júkqujattar» degen sózdiń qysqarǵan ataýy. Buryn ony ishki aınalymda resmı tilde TTN, ıaǵnı «tovarno-transportnaıa nakladnaıa» dep ataıtyn. TIJ alǵash ret Salyq kodeksinde 2020 jyldan bastap paıda boldy. Qarapaıym tilmen aıtqanda ol belgili bir jaǵdaılarda taýarlardyń naqty túrlerine resimdeletin elektrondyq qujat. Ol taýarlardy el ishinde satý, tıeý, ótkizý kezinde ǵana emes ımporttaý kezinde jáne Qazaqstan shekarasynan syrtqa shyǵaryp, eksporttaý kezinde de qoldanylady. Taýarlardyń júrip-turýynyń bárinde osy TIJ qujaty ilese júredi. TIJ taýarlardyń qozǵalysyn baqylaýǵa, olardy salyqtyq jáne kedendik basqarýǵa qyzmet etedi.
Buǵan deıin salyqtyq ákimshilendirý úderisterin avtomattandyrý jáne sıfrlandyrý sheńberinde 2020 jyldyń sońynda EAEO elderinen taýarlardy ákelý jáne áketý kezinde TIJ engizý jóninde Qarjy mınıstriniń buıryǵymen 2020 jyldyń 16 qarashasynda qanatqaqty joba iske qosylǵan. Jobanyń maqsaty – keıbir taýar kategorııalarynyń qozǵalysyn baqylaý.
Bul shara óziniń tıimdiligin kórsetti. Máselen, EAEO elderinen jalǵan alýshylardyń atyna taýarlar ákelý 2019 jylǵy 10,2 myń faktiden 2021 jyly 259-ǵa deıin qysqarǵan. Munyń ózi sybaılas jemqorlyqtyń jolyn kesýge yqpaldy shara boldy. Sondaı-aq osy sharanyń arqasynda ımporttyq taýarlardan túsetin qosymsha qun salyǵy 2021 jyly 2020 jylmen salystyrǵanda 35 paıyzǵa nemese 236 mlrd teńgege artqan. Prezıdent Q.Toqaev óziniń sózinde: «Erkin ekonomıkalyq aımaqta satylatyn ónimge qosymsha qun salyǵy salynbaıdy. Biraq jemqorlar taýardy qaǵaz júzinde ǵana kórsetip, jeńildikti salyqtan jaltarý úshin paıdalanyp júr. Túıtkildi sheshý – Qarjy mınıstrliginiń tikeleı mindeti», degen edi. Myna shara sol mindetti oryndaýdyń da alǵysharty ekeni sózsiz.
Endi, 2023 jyldyń 10 aqpanynan bastap barlyq astyq pen dándi daqyldardyń túrlerin ımporttaý jáne eksporttaý kezinde TIJ-di mindetti rásimdeý engiziledi. Olardyń ishinde qatty bıdaı, jumsaq bıdaı jáne meslın (bıdaı men qara bıdaı qospasy), sebýge arnalǵan burshaq, arpa, zyǵyr tuqymdary, qara bıdaı nemese arpadan jasalǵan iri untaqtalǵan jarma men un jáne basqa da 56 pozısııa qamtylǵan.
Basqa taýarlyq pozısııalar boıynsha TIJ-di mindetti resimdeý 2023 jylǵy 1 sáýirden bastap kúshine enedi. Aıta keterligi, EAEO elderimen ózara saýdadaǵy eksporttyq-ımporttyq operasııalar boıynsha TIJ-di mindetti resimdeý merzimin kelisý kózdelmegen.
Qysqasha aıtatyn bolsaq, 1 sáýirden bastap TIJ toltyrýǵa bıootyn, etıl spırti jáne alkogol ónimderi, munaı ónimderiniń jekelegen túrleri enedi. TIJ-di mindetti resimdeý kúshine engen kezde bul qujatty usynbaǵany jáne málimetterdiń naqty tasymaldanatyn júkke sáıkes kelmegeni úshin ákimshilik jaýapkershilik kózdelgenin atap ótý qajet. Mundaıda salynatyn aıyppul kólemi 5-ten 30 aılyq eseptik kórsetkishke deıin barady.
Soltústik Qazaqstan oblysy