Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty Joldaýynda «baǵany ákimshilik jolmen retteý tutas salalardyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn tómendetedi», deı kelip, bul taýar tapshylyǵyn arttyryp, eldi ımportqa táýeldi etetinin aıtqan edi. «Sondyqtan baǵa belgileý isine memlekettiń aralasýynan birtindep bas tartý kerek. Básekelik ortasy joq naryqtar ǵana burynǵydaı qala beredi», dedi. Alaıda Prezıdent tek monopolısterdiń tarıfteri qatań baqylaýda bolatynyn eskertti. Memleket basshysy aıtqandaı, baqylaý jasaý – orynsyz qysym kórsetý degen sóz emes.
Tabysqa qunyǵyp alǵan monopolıster ınfraqurylymdyq ınjenerlik júıelerge ınvestısııa salýdy únemi keıinge qaldyryp keledi. Infraqurylymdardy jańartpaǵandyqtan elimizdegi elektr qýatymen qamtamasyz etetin jelilerdiń úshten ekisiniń, jylý kommýnıkasııasynyń 57 paıyzynyń jáne sý qubyry jelisiniń jartysyna jýyǵynyń tozyǵy jetkeni de Joldaýda aıtyldy. Osy máseleni birtindep sheship, jeliler men qýat kózderiniń tozý deńgeıin 15 paıyzǵa deıin azaıtýdy Prezıdent Joldaýda tapsyrǵan bolatyn. Sonymen qatar onyń joly «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» degen jańa tarıf saıasatyna kóshý ekenin de atap kórsetken. Memleket basshysy jańa tarıfter ınfraqurylymǵa qarjy salǵany jáne ashyqtyqty qamtamasyz etýdiń memlekettik monıtorıngi júıesine qatysqany úshin berilýi kerektigin jáne menshik ıeleri ınvestısııanyń aıtarlyqtaı bóligin tarıftiń emes, óz qarjysynyń esebinen salýǵa tıis ekenin de aıtqany esimizde.
Jýyrda biz Prezıdent tapsyrmasynyń oryndalý barysyn bilmek bolyp Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Tabıǵı monopolııalardy retteý komıteti Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha departamentiniń basshysy Damır Toqtamysovtyń baıandamasyn tyńdadyq.
«Prezıdenttiń tapsyrmasyn oryndaý baǵytynda bizde birqatar shara ótkizilýde. Sonyń ishinde Tabıǵı monopolııalar týraly qoldanystaǵy zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý úshin usynystarymyzdy ázirledik», dedi Damır Toqtamysov.
Uzaq jyldar boıy Petropavldaǵy tabıǵı monopolıster de ınfraqurylymdarǵa aqsha quıyp, jóndeý, jańalaý jumystaryna tıisti dárejede kóńil bólmegeni anyq. Olardy tek tabys qana qyzyqtyrǵany sózsiz. Sondyqtan da ınfraqurylymdar qazirgi tańda oblysta 60-70 paıyzdyq tozý deńgeıine jetken. Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha Tabıǵı monopolııalardy retteý komıteti monopolıstermen tarıfterdi kóterý arqyly túsetin jańa tabystyń biraz bóligin apatty jaǵdaıǵa jetip turǵan ınfraqurylymdarǵa ınvestısııa retinde quıyp, jańǵyrtý jumystaryn júrgizýge saıatyn edi. Jańa tarıf saıasatynyń «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» atalý sebebi de sondyqtan. Alaıda D.Toqtamysovtyń sózderi bul baǵytta bizge naqty jaýap bola almady.
Onyń aıtýyna qaraǵanda, osy jyldyń basyna deıin oblys boıynsha kommýnaldyq qyzmetterdiń tarıfteri ósken joq. Biraq aldaǵy ýaqytta ınflıasııa deńgeıine sáıkes tarıfterdiń ósýi aıqyn. О́kinishke qaraı, tarıfterdiń ósýimen túsken tabystyń qansha bóligi ınjenerlik ınfraqurylymdardy jóndeýge jumsalatynyn, bul másele jóninde monopolıstermen qandaı kelisim bar ekenin aıtpady.
Naqty aıtatyn bolsaq, 2022 jyldyń qorytyndysyna qaraǵanda Petropavl qalasyndaǵy kommýnaldyq júıeniń tozýy 65,4 paıyzǵa jetken. Sonyń ishinde jylýmen jabdyqtaý júıeleri 72,2 paıyzǵa, sý qurylymdary 58 paıyzǵa, elektr jelileri 81,7 paıyzǵa deıin tozǵan. Bulardyń negizgi bóligi jekemenshiktiń qolynda. Petropavldaǵy ınjenerlik ınfraqurylymdardyń tozǵany, apattyq jaǵdaıdyń bolý múmkindigi olardyń ıelerin asa alańdatpaıdy, buǵan bola bas qatyrmasy da anyq. «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» týraly jańa saıasatpen olardy ınfraqurylymdardy jóndeýge qyzyqtyra alamyz ba, joq pa? Másele – sonda.
Osyndaı negizgi máselege tereń boılamaı, basqa dúnıelerdi aıtqan Damır Toqtamysov bizge zańnamaǵa engiziletin ózgerister arqyly bul máseleler qarastyrylatynyn dáleldeýge tyrysty. Sonyń ishinde ol buryn tarıfterdi ulǵaıtýǵa strategııalyq taýarlar baǵasynyń ósýi, kórsetiletin qyzmetter sanynyń artýy, salyqtar jáne basqa da mindetti bıýdjet tólemderiniń kóbeıýi negiz bolsa, endi solarǵa ortasha nomınaldyq eńbekaqynyń ósýi, basqa múlikterdi senimdi basqarýǵa alýy sııaqty negizdemeler de qosylatyny aıtyldy. Sóıtip, ózgertýler birinshi kezekte tutynýshylardyń emes, monopolısterdiń múddesin qorǵaıtyn sııaqty. D.Toqtamysov sony aıtyp otyr. Sonymen birge ol kommýnaldyq qyzmet sektoryna ınvestısııa tartymdylyǵyn arttyrý úshin qarjylandyrýdyń bıýdjettik kredıtteý nemese sýbsıdııalaý, halyqaralyq zaımdar tartý sııaqty jańa tetikterin qoldanamyz deıdi. Al Prezıdenttiń «menshik ıeleri ınvestısııanyń aıtarlyqtaı bóligin tarıftiń emes, óz qarjysynyń esebinen salýǵa tıis» degen tapsyrmasyn umytyp ketken sııaqty.
Qalaı desek te, bilikti basshylyq qana tabıǵı monopolıstermen ortaq til taýyp, ortaq problemany joıa alatyny belgili. Halyqtyń, eldiń, memlekettiń múddesin tereń túsine almaıtyn ústirt sheshimdermen másele sheshilmesi anyq.
PETROPAVL