Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń arasynda «Zenchenko ı K» kommandıttik seriktestiginiń aty alysqa taraǵanyn bilemiz. Al odan keıingi myqty sharýashylyq «Mambetov ı K» seriktestigi sanalady. Ony aýylǵa janashyr azamat Erkebulan Mámbetov basqaryp otyr. Sharýashylyq oblysta alǵashqylardyń biri bolyp shetelden asyl tuqymdy «Angýs» sıyryn ákelgen. Búginde onyń buqalaryn aýksıon arqyly satyp, tabys taýyp otyr.
Erkebulan Mámbetov – Novoaleksandrovka aýylynyń týmasy. Bul eldi meken Eńbek Eri, ataqty Gennadıı Zenchenko keńsharynyń bir bólimshesi edi. Osyndaǵy mektepti bitirgen soń, Omby aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn ınjener-mehanık mamandyǵy boıynsha támamdaǵan. 1985 jyly ınstıtýtty aıaqtap, keńsharǵa kelip, tehnıkamen baılanysty qyzmettiń barlyǵyn atqarǵan. Buǵan bes jyldaı ýaqytyn arnapty. Al 1989 jyly jas jigittiń eńbeksúıgishtigi men izdenimpazdyǵyn estigen «Meńgeser» keńsharynyń dırektory, keıin Parlament Májilisi birneshe shaqyrylymynyń depýtaty bolǵan Mıhaıl Troshıhın ony ózine bas ınjenerlik qyzmetke shaqyrady. 1993 jyly joǵarydan keńsharlardy taratyp, jekemenshik qurylymdar jasaý kerek degen buıryq túskende, «Meńgeser» keńshary aldyńǵylardyń qatarynda ujymdyq seriktestik bolyp qaıta qurylady. Keıipkerimiz osy qurylymnyń dırektory bolyp taǵaıyndaldy.
Bul sharýashylyqtardyń belsheden qaryzǵa batyp, berekesi qashqan kez. Ár aýdandaǵy 10-12 keńshardyń ornyna 1-2 sharýashylyq qana aman qalatyn qysyltaıań shaq. Osy tustaǵy daǵdarysty eńserýdiń qıyndyqtaryn esine alýdyń ózi Erekeńe áli aýyr tıedi. Aqsha joq, janar-jaǵarmaı jetispeıdi, tehnıkalar taratylǵan, qalǵany turalap tynǵan. Qıyndyqqa shydamaǵan dırektorlardyń kóbi qalǵan dúnıeden qajetin alyp, sharýashylyqty tastap ketip jatty. Tek boıynda qaırat, júrekte namysy bar jigitter ǵana ózine kórsetilgen halyq senimin aıaqqa baspady. Olardyń qatarynda Erkebulan Mámbetov te bar.
Áıteýir, Úkimetten azdy-kóp kómek alýǵa qol jetkizip, sharýashylyǵyn saqtap jáne ony jańa zamannyń talabyna saı júrgizip áketken kórshisi Gennadıı Zenchenkonyń jolymen júrip, kereginde onyń aqylyn tyńdaǵan Erkebulan Mámbetov te sharýashylyǵyn qulatpady. Keńshar ortalyǵy Ozernyıda (qazaqshasy Baqaıtal) brıgadır bolǵan Vladımır Fedorov jáne keńshardyń bir bólimshesi Bekseıittiń basqarýshysy Arystan Junysov úsheýi birigip, 1998 jyly «Mambetov ı K» komandıttik seriktestigin quryp, Zenchenkonyń úlgisin alady. Aıta keterligi, Erekeń Gennadıı Zenchenkony áli kúnge óziniń ustazy sanaıdy.
Sharýashylyq jańa arnamen damý jolyna túskende 7 800 gektar egistik jeri bolǵan. Alaıda 42 mln teńge qaryzy bolǵandyqtan, onyń qaryshtap ketýi qıyn edi. Áıteýir sol jyldary Úkimet aýyl sharýashylyǵyn qoldaý maqsatynda tuqym, tehnıka, janar-jaǵar maı alýǵa nesıe beretin, astyǵyn satyp alatyn «QazAgroQarjy», «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy», «Agrarlyq nesıe korporasııasy» sııaqty qoldaý ınstıtýttaryn ashyp jatty. Olardan kómek alýdyń joldaryn ıgerý de ońaı emes-ti. О́ıtkeni san túrli joba, jospar, qujattar daıyndaý kerek bolatyn. Bilim men biliktilik osy jerde ushtasyp, ınstıtýttardyń qajetti talaptaryn oryndaı bilgen «Mambetov ı K» kómekter alýǵa qol jetkizedi. Sonymen birge halyqty eńbekke jumyldyra bilý de bul jyldary úlken qabiletti talap etetin. О́ıtkeni erteń eńbekaqy alamyz ba, almaımyz ba degen samarqaýlyq eńbekke degen yntany bul jyldary tómendetip tastaǵan edi. Osy kedergilerdiń bárin eńserip, sharýashylyq astyqtan jaqsy eńbek ónimdiligine qol jetkizedi. «Mambetov ı K» sharýashylyǵynyń ataǵy da sol jyldardan bastap shyǵa bastady. Ozyq tehnologııalardy qoldanýdyń nátıjesinde buryn 7-8 sentner ǵana ónim alynatyn egisterden 20-25 sentnerge deıin astyq jınalatyn boldy. Halyqtyń da ál-ahýaly artyp, jaqsy turmysqa jete bastaıdy. Mektepke jóndeý jumystaryn júrgizip, eki aýylǵa da shaǵyn ortalyqtar ashyp, aýyl ishindegi joldardy jóndep, sharýashylyq alǵysqa bólenedi. 12 mln teńgege jobalyq-smetalyq qujattaryn jasatyp, Úkimetten «Aqbulaq» baǵdarlamasy sheńberinde 242 mln teńge bólýge qol jetkizedi. Sóıtip, eki aýylǵa da taza aýyz sý júrgizdi. Bekseıitke sportzal salyp, Ozernyı mektebiniń peshin ortalyqtan jaǵatyn qylyp bergeni de sol jyldar.
Erkebulan Nurmaǵanbetulynyń osy eńbekteri baǵalanyp, 1999 jyly oblysta alǵashqylardyń biri bolyp «Qurmet» ordenin aldy. Al 2004 jyly Mamlıýt aýdanyna, úsh jyldan keıin Qyzyljar aýdanyna ákim bolyp taǵaıyndalyp, barlyǵy bes jyldaı ákimdik qyzmetti atqardy. 2009 jyly sharýashylyǵyn basqarýǵa qaıta oraldy. Sol jyldary buryn sharýa qojalyǵyn quryp, bólek ketkender usaq sharýashylyqpen eshteńe shyǵara almaı, jerlerin «Mambetov ı K»-ǵa qosady. Sonymen birge osy mańdaǵy Andaǵul, Bıke sekildi aýyldar da ózderiniń astyq alqaptaryn alýdy surap E.Mámbetovke kelgen. Sonyń nátıjesinde qazir «Mambetov ı K»-nyń astyq alqaby 30 myń gektardy quraıdy. Onyń 26 myń gektaryna astyq egedi.
Aıta keterligi, buryn sharýashylyq birneshe myń gektar jerdi parǵa qaldyrady eken, biraq sońǵy jyldary onyń tıimsiz ekenine kóz jetken. О́ıtkeni qatty jel bos jatqan alaptyń ústińgi betiniń qunarly topyraǵyn ushyryp áketedi. Sondyqtan pardyń ornyna egisti ártaraptandyryp, bıyl bıdaı, arpa ekken alqapqa kelesi jyly maıly daqyldar, burshaq ekse topyraqtyń qunary saqtalatynyna kóz jetipti.
Memlekettik qyzmettiń paıdasy ómirdiń jańa talaptarymen tanysýǵa, zertteýge, úırenýge múmkindik berip, E.Mámbetov aýylǵa kelgende tek astyq ósirýmen shektelmeý qajettigin uǵady. Aýyl ónimin shyǵaratyn bolǵan soń el de, memleket te mal sharýashylyǵy ónimderiniń de shyǵarylǵanyn qalaıtynyn jáne Úkimet sharýashylyqtardy osy máselege yntalandyra bastaǵanyn jaqsy bilip, ákim oryntaǵynan túsken soń mal sharýashylyǵyn qatar alý josparyn jasaıdy. Onyń ishinde bularǵa oń jambasqa keletini – etti mal ósirý. О́ıtkeni sútti alýshyǵa ónimdi kúndelikti jetkizýge jol joq. Sóıtip, E.Mámbetov Amerıkanyń Ohlakoma shtatynan «Angýstyń» uryqtandyrylǵan 200 taıynshasyn ákeldi. Tasymalmen aınalysatyn kompanııa bir aı shamasynda taıynshalardy «Meńgeserge» jetkizip bergen. 2012 jyly olardyń alǵashqy tóli alyndy. Bir qyzyǵy bulardyń buzaýy shaǵyn bolyp týady eken de, az ýaqytta jetiledi. Torpaǵynyń ózi 250-300 kıloǵa tez jetedi.
– Alǵashynda taıynshalardy qoldan uryqtandyrmaq bolǵan áreketimiz sátsizdikke ushyrady. Sosyn Aqmola oblysynyń «SKA Fýd» degen kompanııasynan alty buqa satyp alyp, qunajyndar tabıǵı jolmen uryqtandyryldy. Sapasyn joǵaltpaý maqsatynda urǵashylary búginge deıin óz buqalarynan ǵana uryqtandyrylady. Keıin Amerıkadan uryq aldyryp, qolmen uryqtandyrýdy da ıgerdik. Ol úshin mamandardy Eýropanyń, Amerıka men Kanadanyń sharýashylyqtaryna issaparmen jiberdik, olar tájirıbe jınap qaıtty. Sonyń nátıjesinde qazirgi kúni Qazaqstanda «Angýstyń» taza tuqymy ósirilip, biz ony aýksıon arqyly satatyn deńgeıge jettik. Jyl saıyn 100-120 bas buqa satyp, tabys taýyp otyrǵan jaıymyz bar. «Angýstyń» jem-shóbi Kanadamen bir beldikte bolǵandyqtan Soltústik Qazaqstannan aıyrmashylyǵy joq, – deıdi keıipkerimiz.
Onyń aıtýynsha, Úkimet maldy syrtqa tirideı shyǵarýǵa tyıym salǵannan beri buqanyń baǵasy arzandap ketken. Bir jastaǵy buqashyqtyń baǵasy shamamen 1 mln teńge turady. Sharýashylyq buqalaryn túrli kórmelerge de aparyp, únemi júlde alǵan. Byltyr Lepsidegi respýblıkalyq kórmede «Baron» degen buqasy «absolıýttik chempıon» atanyp, bas júldege ıe bolypty. Mundaı tórt jasar buqalardyń salmaǵy bir jarym tonnaǵa deıin jetedi. «Angýstyń» etin et kombınattary da joǵary baǵalaıdy. О́ıtkeni súıegi az, taza ettiń úlesi 63-64 paıyzdy quraıdy. Keıbir iri kombınattar bul úshin alýshyǵa qosymsha aqy da tóleıtin kórinedi. Qazir «Mambetov ı K» 700 bas «Angýs» tuqymyn ósirip otyr.
Soltústik Qazaqstan oblysy sút óndirý boıynsha respýblıkada kósh bastap tur. Ásirese bul is 2017 jyly óńirge Qumar Aqsaqalov ákim bolyp kelgennen beri qatty jandandy. Ol taýarly-sút fermasyn ashqysy keletinderge jeńildetilgen nesıe, basqa da kómekter jasap baqty. Al «Mambetov ı K» taýarly-sút óndirý isimen 2015 jyldan beri aınalysyp keledi. «Agrarlyq nesıe korporasııasynan» 2018 jyly 2,3 mlrd teńgeniń nesıesine qol jetkizdi. Oǵan Germanııadan 600 bas sút kóp beretin sımmental tuqymynyń sıyrlaryn aldyryp, taýarly-sút fermasyn ashqan. Qazirgi tańda olardyń árqaısysy shamamen 24-25 lıtr sút beredi. Sútti óńdeýshiler ózderiniń kólikterimen alyp ketedi. Sút «elochka» ádisimen saýylady. Sıyrlar aıqysh-uıqysh arandarǵa tura qalady, olardyń tabanyndaǵy chıpter arqyly kompıýter deniniń saýlyǵyn, kóńil kúıin, tipti kúılegenin de anyqtaıdy. Osyǵan sáıkes áreketter de jasalady.
E.Mámbetovtiń keýdesindegi «Qurmet» ordeni eńbeginiń memlekettik deńgeıde elengenin aıǵaqtaıdy. 2012 jáne 2022 jyldary «Paryz» syılyǵyn jeńip aldy. О́zi qarapaıym, áńgimege joq. Naǵyz istiń adamy. Qolǵa alǵan isin joǵary sapaǵa jetkize alatyn, izdengish, tabandy azamat ekenin dáleldep júr. Tórt balanyń ákesi. Qazir úlken uly áke jolyn qýyp, aýyl sharýshylyǵymen aınalysady. Mine, aýyldan ajyramaǵan azamattyń jetken jetistigi osyndaı.
Soltústik Qazaqstan oblysy