Bıyl Alashtyń aımańdaı aqyny, ultymyzdyń rýhanı ustynyna aınalǵan tulǵamyz Maǵjan Jumabaevtyń týǵanyna 130 jyl tolady. Osyǵan oraı Qyzyljar óńirinde túrli mádenı sharalar bastalyp ketti. Sonyń biri – Sábıt Muqanov atyndaǵy oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanada uıymdastyrylǵan «Bizdiń Maǵjan» atty kórme.
Oǵan aqynnyń murasyna zerttelýi men nasıhattalýyna ǵana emes, ómir jolyna qatysty da qundy qujattar qoıylǵan. Máselen, Maǵjannyń Omby muǵalimder semınarııasynda, Máskeýdiń Joǵary ádebıet-kórkemóner ınstıtýtynda oqyǵanda berilgen kýálikteriniń kóshirmesi de bar. Olardy aqynnyń ustaǵanyn, qol qoıǵanyn kórip, túısingen jan beıjaı qaraı almaıdy. Al «anketa arestovannogo», «protokol doprosa» degen sııaqty qujattar sezimdi jandy selk etkizip, adamnyń tula boıyn túrshiktiredi.
Aqynnyń shyǵarmashylyǵyna qatysty sórelerden de jastar ózderine kóptegen jańalyq tabady. Munda Maǵjannyń 19 jasynda Qazandaǵy Kárimovterdiń baspasynan shyǵarǵan tuńǵysh óleńder jınaǵy «Sholpannyń» da kóshirmesi qoıylǵan. Alash qaıratkerleri Á.Bókeıhan, A.Baıtursynuly, M.Dýlatuly, J.Aımaýytovtardyń Maǵjan shyǵarmashylyǵyna qatysty pikirlerin de kórýge bolady. Olardyń birazy tóte jazýmen kezinde «Qazaq» gazetine jarııalanǵan.
Maǵjannyń shoq juldyzy jarqyraǵan súbeli shyǵarmasynyń biri – «Batyr Baıan» poemasy. Aqyn aqtalǵannan beri osy poema elimizdiń Almaty men Petropavldan basqa qalalarynda da birneshe retten kitap bolyp basylyp shyqqan. Kórmege onyń birazy qoıylypty. Sondaı-aq jeke kitap nemese kitapsha túrinde jaryq kórgen «Oqjetpestiń qııasynda», «Qoılybaıdyń qobyzy» poemalary men qazaq, orys tilderinde shyqqan barlyq derlik jınaqtary kórmeden oryn alǵan. Sonyń ishinde Tashkentte 1923 jyly sońǵy ret tóte jazýmen shyqqan óleńder jınaǵynan keıin, ıaǵnı aqtalǵannan keıin, araǵa 66 jyl salyp, 1989 jyly jaryq kórgen qalyń jınaǵy búgingi túısikti jastardy qatty qyzyqtyrady.
Aqyn shyǵarmashylyǵyn zertteýshi ǵalymdar, jazýshylar men jýrnalıster eńbekteri de bir tóbe. Olar da kórme sánin arttyra túsken.
Kórmege kelgen kári-jasy aralas qalyń oqyrmannyń arasynda biz qyzyq taǵdyrly adamdy kezdestirdik. Ol Maǵjannyń atalas týysy, Atyǵaıdyń Esentańyryq atasynan taraıtyn Amangeldi Jusypov degen aqsaqal. Jasy qazir 76-ǵa kelgen aqsaqal 1972 jyly Zylıha apamyzdyń úıine barǵan eken.
– Men ol kezde Býlaev aýdanyndaǵy Kalının keńsharynda partkom hatshysy bolyp isteıtin edim. Sol jyly Almatyǵa bilim jetildirý kýrsyna baratyn boldym. Bizdiń úıdiń jáne aǵaıyndardyń arasynda Maǵjannyń esimi umytylǵan joq, únemi aıtylyp, únemi eske alynyp otyratyn. «Armanda ketti-aý» dep kúrsinetin edi, úlkenderimiz. Onyń áıeli Zylıha jeńgemizdiń Almatyda turatynyn da estigenbiz. Men sonda oqýǵa baratyn bolǵan soń soǵa keleıin dep biletin týystardan mekenjaıyn aldym, – dedi Amangeldi Málikuly.
Eldi ańsap, asyl jaryn da saǵynyp júretin Zylıha apaı Maǵjannyń atalas týysyn jaqsy qarsy alady. Aqyn jerlesi Hamza Abdýllındi de aldyryp, ekeýi kóp áńgime aıtady. Hamza aǵamyz Túrkistan legıonynda bolǵanda Maǵjan óleńderin mashınkaǵa bastyrǵanyn da aıtqan eken. Alaıda keńes áskerleriniń qolyna túskende jazbalardyń bárin qurtyp jiberipti.
– Sol keshte Zylıha jeńgemiz maǵan Maǵjan aǵamyzdyń myna sýretin syılady. Sender onyń túrin de umytyp qalǵan shyǵarsyńdar. Myna fotosyn kóbeıtip, shyǵartqanmyn, ózderiń kórip, bilip júrińder dep berdi, – deıdi aǵamyz.
Sol joly Amangeldi Málikuly Zylıha jeńgeıdi Qyzyljarǵa da alyp kelipti. Onyń qalada turatyn zerger inisi bar eken. Apamyz aldymen sonyń úıinde qonaq bolyp, artynan Maǵjan eline kelgen.
Bul Maǵjan áli aqtalmaǵan jyldar bolsa da, halqy ony umytpaǵan eken. Bári de jubaıyn alaqandaryna salyp ardaqtap, kútipti. Maǵjannyń kórmesinen osyndaı da bir jańalyq estip, biz de qýanyp qaldyq.
PETROPAVL