Maqsat pen múdde toǵysqanda oryndalmaıtyn mindet, alynbaıtyn asý joq

Ulttyq kásipkerler palatasy otandyq bıznestiń janashyryna aınalyp otyr Kásipker qaýymnyń muńyn muńdap, joǵyn joqtaıtyn Ulttyq palata qurylǵaly beri onsha kóp ýaqyt bola qoıǵan joq. Desek te, eldegi eń iri bıznes-qaýymdastyq kásipkerlerge keń óris ashar keneýli isterdiń jarshysy bolyp otyrǵany barshaǵa aıan. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı tapsyrmasymen dúnıege kelgen Palata kásipkerlerdi «suq kózden», «sýyq qoldan» saqtaıtyn kánigi qorǵaýshysy, qoldaýshysyna aınaldy. Elbasy júktegen mindet, Ulttyq kásipkerler palatasy arqalaǵan mıssııa – mine, osy. Erteń, ıaǵnı sársenbiniń sátinde Ulttyq kásipkerler palatasynyń I sezi ótedi. Bıznesmender men iskerler elordaǵa jınalyp, ózderin de ózgelerdi de tolǵandyryp otyrǵan máselelerdi ortaǵa salmaq. Osy oraıda, biz el kásipkerleriniń basyn qosyp otyrǵan beldi uıymnyń basshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq kásipkerler palatasynyń Basqarma tóraǵasy Abylaı MYRZAHMETOVPEN áńgimeleskendi jón sanadyq. – Abylaı Isabekuly, osy jýyrda Ulttyq kásipkerler palatasynyń sezi shaqy­rylǵanyn bilemiz. Bul jıynnyń mindeti qan­daı? Quryltaıda nendeı máseleler qaralady? – Sezd Ulttyq kásipkerler palatasynyń joǵary organy bolǵandyqtan, jıynnyń salmaǵy óte zor dep aıtar edim. О́ıtkeni, bul – Ulttyq kásipkerler palatasynyń alǵash­qy sezi. Bıznes-qaýymdastyq byltyr qyr­kúıekte qu­ryldy. Palatanyń sodan bergi aralasýymen atqarylǵan sharýalardyń nátıjesi qandaı? Bıznes-qaýymdastyqtyń aldynda turǵan mindetter qaısy? Budan bólek, Ulttyq kásipkerler palatasynyń strategııalyq jobasy tanystyrylyp, osy jıynda bekitilýi tıis. Alqaly basqosýdaǵy áńgimeniń arqaýy mine, osylar bolmaq. О́zderińiz biletindeı, sezge Ulttyq pala­tanyń quramyna engen respýblıkalyq sala­aralyq jáne salalyq bıznes-qaýym­dastyqtar, shaǵyn jáne orta, iri bıznes qaýym­dastyqtary men О́ńirlik kásipkerler keńesi iriktegen ká­sipkerler, ıaǵnı óńirlik keńes delegattary shaqyryldy. Mańyzdy jıynǵa mindetti túrde Úkimet músheleri qatysady dep kútilýde. Son­dyqtan, uıymǵa qatysty eń ma­ńyzdy she­shimder erteń ótetin sezde qabyldanýy tıis. – Ulttyq kásipkerler palatasynyń quryl­ǵanyna kóp ýaqyt bola qoıǵan joq. Jasalyp jatqan sharýalardyń jaı-japsarymen etene tanyspyz deı alamyz. Bastapqy oılaǵan maqsat­tarǵa jete aldyńyzdar ma? Álde palata kóp bastamalardyń biri bolyp qalmaı ma? – Kez kelgen jańa bastamanyń aıaq alysyna belgili bir dárejedegi syn kózben senimsiz qaraýdyń (skepsıstiń) bolýy zańdy qubylys. Palata ınstıtýsıonaldy qurylym retinde áli de bolsa tolyq qalyptasyp ketti dep aıtý erterek. Degenmen, jasalǵan jumys ta jetkilikti. Bıznes-qaýymdastyqtyń elimizdiń barlyq oblysynda óńirlik palatalary bar. Aýdandar men monoqalalarda 124 fılıaly jumys istep tur. Sonymen birge, aımaqtarda óńirlik kásipkerler keńesi quryldy. Keńeske ylǵı kásipkerler mú­shelik etedi. Kúni keshe ǵana aımaqtardy aralap keldik. Kórdik. Ras, bizde bızneske degende qulshynys pen kóńil zor. Degenmen, kásipkerdiń jolynda kólbeńdep shyǵa beretin kedergiler az bolmaı tur. Bıznesmenderdi bıdaıdaı qýyryp, tóbesinen qıqý ketirmeı otyratyn tekserý organdary burynǵydaı emes, shúkir bul kúnde tyıyldy. О́ıtkeni, tekserýge shekteý qoıyldy. Qazir Ulttyq palata kúsh salyp otyrǵan bız­nestiń basty kedergisi – zańnamalardaǵy qaıshylyqtar. Aqpan aıynan beri kásipkerlikke baılanysty zańnamalarǵa 410 túzetý engizý týraly usynys jasalypty. Onyń 239-y maquldandy. Bizdiń basty múddemiz – bılik pen bıznestiń baılanysyn bekemdeı túsý. Al eń negizgi kúshimiz – kásipkerlerimiz ekendigi aıdan anyq. Olaı bolsa bızneske aralasyp, kásibin jasap júrgenderdi jan-jaqty qoldaý, múddesin qorǵaý bizdiń basty baǵytymyz bolyp otyr jáne bola beredi de. Endi naqty nendeı qoldaý-kómek jasalyp jatqanyn jiliktep bereıin. Kásipkerlikke jańadan aralasqysy kelgen azamattardan bastaıyq Mundaı jandardy biz bıznesti saýatty júrgizýge oqytamyz. Bul – bir. Ekinshiden, bastapqy kapıtaldy qalaı, qaıdan alýǵa bolatyny jóninde keńes beremiz. Úshinshiden, olarǵa servıstik qoldaý kórsetiledi, quqyqtyq kómek beriledi. Jeke kásipkerlerge álginde aıtqan servıstik kómek, ıaǵnı keńes berý, bızneske baýlý jumys­tarynan bólek, kásibin odan ári damytý úshin tómengi paıyzdyq mólsherlemelermen bólinetin qarjylyq resýrstar-sýbsıdııalar alýǵa jár­dem­­­desemiz. Tarıftik saıasat pen salyqtyq ákim­shilendirý isin retteýge aralasyp, aıaǵynan tik turyp ketýine marketıngtik qoldaý kórsetiledi. Bylaısha aıtqanda, Ulttyq palatanyń sarap­shylary naryqqa saraptama jasap berýdi jolǵa qoıdy. Bilesizder, ol da úlken jumys. Aýyl­daǵy kásipkerlerdiń nesıelik resýrstarǵa qol jetkizýine, kadrlar daıyndap berýge, óndi­rilgen ónimge ruqsat qujatyn alýǵa, taýardy ishki naryq­ta erkin saýdalaýǵa qolushyn sozyp, órisin uzartyp otyrmyz. Osylaısha, endi, iri kásipkerlerdiń isi­ne kóshsek. Tájirıbeli bıznesmender de ár­kez qoldaýdy qajet etedi. Olardyń múd­desin ózimizdiń jáne halyqaralyq zań­na­malar deńgeıinde qorǵaýǵa daıynbyz. Iri kásipkerlerimiz de joǵaryda aıtqandaı, sýbsıdııa, kepildik alýǵa, quqyqtyq kómekke qol jetkizý úshin bizge júginedi. Sosyn kásip­kerliktiń qandaı deńgeıinde bolsyn, qazirgi jaǵdaıda olardy mazalaıtyn basty problema – kadr jetispeýshiligi. Qazir ol – Ulttyq kásipkerler palatasynyń kún tártibindegi basty másele. Bul – bir. Ekinshiden, memlekettik organdarmen, Úkimet­pen myqty baılanys ornatyp otyrmyz. Ulttyq palatanyń Úkimette turaqty ókili bar. Palata sarapshylary mınıstrlikter janyndaǵy bıznespen qarym-qatynasqa baılanysty qurylǵan keńesterge múshelik etedi. Ulttyq kásipkerler palatasy memlekettik organdardyń kásipkerlerge qyzmet kórsetý deń­geıin bilmek bolyp, bıznes ıeleri arasynda saýaldama júrgizgen edi. Qoǵamdyq monıtorıng nátıjesi memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý departamentteriniń jumysy eń joǵary jemqorlyq jaılaǵan kórsetkishke ıe ekenin kórsetti. Odan keıingi orynda salyq, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý, arhıtektýra jáne jer qatynastary organdary men «Ǵylymı-óndiristik ortalyq jer kadastry» mekemeleri tur. Bıznestiń damýyna kedergi jasap otyrǵan organdar týraly taldaý nátıjesi Mınıstrler kabınetine joldandy. «2014-2015 jyldarǵa arnalǵan kóleńkeli ekonomıkaǵa qarsy baǵyttalǵan is-sharalar jos­pary» túzilip, «2014-2016 jyldarǵa arnalǵan jekeshelendirýdiń keshendi sharalar jospary» ázirlendi. Búginge deıin Ulttyq kásipkerler palatasy ártúrli memlekettik organdarmen 126 memo­randýmǵa qol qoıdy. Buǵan qosa Ulttyq kásipkerler palatasy ekinshi deńgeıli banktermen, úkimettik emes uıymdarmen jáne salalyq qaýymdastyqtarmen, sheteldik uıymdarmen, eldegi dıplomatııalyq korpýs ókilderimen aýqymdy jumystardy júzege asyrý ústinde. Ekinshi deńgeıli bankter úshin qaıta qarjylandyrý mólsherlemelerin tómendetý boıynsha qolaıly jaǵdaılar jasap, qor jınaýǵa qatysty máselelerge aralasyp otyr. Investorlardy qaıtip, qalaı izdeýge utymdy kómek beremiz. Ulttyq palatanyń atqaryp otyrǵan jumysyn taldap, mynadaı bes baǵytqa basymdyq berýdi jón kórdik. Onyń birinshisi – Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdar­lamasyn júzege asyrý. 2015-2019 jyldarǵa ar­nalǵan memlekettik baǵdarlamany jasaýǵa Ulttyq palata komıtetteri naqty usynystar daıyndady. О́ńirlik kásipkerler palatasy ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń óńirlik jol kartasyn ázirleýge qatysýda. Elge sheteldik ınvestısııany tartýdy murat qyp ALTARYS halyq­aralyq konsýltanttar tobyn shaqyrdyq. Úkimet basshysymen, memlekettik organdardyń jáne damý ınstıtýttarynyń basshylarymen kezdesýler uıymdastyryldy. Jýyrda munaı jáne gazdy óndirý jáne qaıta óńdeý boıynsha ulttyq klasterdi damytý máseleleri jóninde konferensııa ótkizýdi josparlap qoıdyq. О́zderińiz biletindeı, bıyl kásipkerlikti da­mytýǵa 500 mlrd. teńge qarjy bólindi. Onyń 250 mlrd. teńgesi ekinshi deńgeıli bankterdegi túıtkildi nesıelerdi joıýǵa jáne ońaltýǵa jumsalady. 100 mlrd. teńgesi «Damý» qory arqyly kásipkerlerge bólinse, qalǵan 150 mlrd. teńge osy údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardyń ekinshi kezeńin iske asyrýǵa baǵyttalatyn bolady. Alda bárimizdi aýqymdy jumys kútip tur. Biraq, eń birinshi kezekte biz memlekettik baǵ­darlamanyń alǵashqy kezeńiniń qorytyn­dylaryna taldaý júrgizgendi durys sanadyq. Taldaý nátıjeleri álbette, ekinshi kezeńde iske asatyn jobalardy tań­daǵan kezde ekshelip, eskeriletinin aıtqym keledi. Kúni búgin Ulttyq kásipkerler palatasy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi, «Báıterek» UBH» AQ jáne «KIRI» AQ-pen ózara yntymaqtastyq týraly kelisim­ge keldi. Osy kelisim-qujat negizinde yn­ty­maqtasyp, zor ynta tanytyp ortaq paıdaly jumys júrgizýdemiz. Ekinshi baǵyt – aýyl sharýashylyǵy salasyn damytý. Bul baǵyt boıynsha da biz eń aldymen, osy saladaǵy qordalanǵan máselelerdi zerttep aldyq. Sóıtip, tómendegi baǵyttar bo­ıynsha jumysty bastap kettik. Aýyl sharýa­shylyǵyn damytýǵa kóńil bólinbeı otyrǵan joq, bólinip otyr. Bıýdjetten qarajat ta jetkilikti qarastyrylǵan. Másele, sol qarjynyń maq­satty, tıimdi, júıeli jum­salýynda dep aıtar em. Sondyqtan biz kóktemgi egin egý jáne astyq jınaý jumystaryna arnalǵan memlekettik kómek qarjynyń ádil bólinip jatqanyna kóz jetkizý úshin úkimettik emes uıymdardy qatystyrýǵa yqpal ettik. Muny bir deńiz. Ekinshiden, aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshilerdi biriktirý, kooperasııalaýǵa kóp mán berýdemiz. Ol ne úshin kerek deısiz ǵoı? Shaǵyn sharýashylyqtar memleketten bólinetin kómek-qarjyǵa qol jetkize almaı otyr. Infraqurylymy júıesiz. Tipti, keıbir sharýa qojalyqtarynda basqasyn aıtpaǵanda, soıylǵan maldyń ónimin tasymaldaý úshin kóliktik logıstıka qaralmaǵan, qurylmaǵan. Osylardy eskere otyryp, sheteldik tájirıbege júgindik. Kóptegen batys elderi osyndaı shaǵyn sharýashylyqtardy kooperasııalaý arqyly shatqaıaqtap qalǵan aýyl sharýashylyǵy salasyn túzep alǵany kópke málim, ony bárimiz de kórip otyrmyz. Úshinshi – salanyń damýyna taǵy basty kederginiń biri – zańdyq baza. Qoldanystaǵy zańdarda birine-biri qaıshy keletin normalar kóp. Qysqasy, qazir «Sharýa (fermerlik) qojalyqtary týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men túzetýler engizýdi usynyp, «Jeke qosalqy sharýashylyqtar týraly» zań qabyldaý týraly bastama kóterdik. Tórtinshiden, jergilikti atqarýshy organdar qyzmetin jetildirý kerektigin esepke aldyq. Toqsan sózdiń tabyqtaı túıini, óńirdegi mal sharýashylyǵy men ósimdik sharýashylyǵynyń damý deńgeıine qarap, jergilikti jerdegi ákim­derdiń de atqaryp otyrǵan jumysy baǵalanbaq. Besinshiden, memlekettik qoldaýdy biriz­dendirý máselesi. Qazir aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge 20 túrli sýbsıdııa qaras­tyrylǵanyn biz jaqsy bilemiz. Biraq, sharýagerler odan habarsyz bolýy da múmkin ǵoı. Bilgen kúnde jaıbaraqat beıqam otyrýy da ǵajap emes. Joǵaryda keltirip ótkenimdeı, palata ba­symdyq berip otyrǵan bes baǵyttyń biri, ári biregeıi – shaǵyn jáne orta bıznesti damytý. Ol úshin eń aldymen, ákimshilik kedergilerdi joıýǵa kúsh jumsalýda. Taban tirep, jigerlilik tanytýmyz arqasynda, biryńǵaı baılanys ortalyǵy quryldy. О́tken jyldyń qazan aıynda Kásipkerler quqyn qorǵaý jónindegi keńes quryldy. Parlament depýtattary, Bas prokýratýra, qarjy polısııasy jáne memlekettik organdar men qoǵamdyq uıymdardyń qatysýymen keńestiń 8 otyrysy ótti. Osy aralyqta 35 kásipkerdiń ótinish-aryzy qaralyp, naqty sheshim, kómek berildi. Ásirese, Bas prokýratýramen tyǵyz jumys istep otyrmyz. Jıi-jıi beınekonferensııalar uıymdastyrdyq. Oǵan óńirdegi kásipkerler shaqyrylady. Bizge keregi de osy emes pe? Bılik pen bıznes arasyna dáneker bolýdan artyq ne bar. Kóksegenimiz de mine, osy. Jumystyń yrǵaqty júrýine tosqaýyl bolmaý úshin jyl basynda Qarjy polısııasymen memorandým jasaldy. Aqpan aıynan beri Ulttyq kásipkerler palatasynyń resmı saıtynda kásipkerlerdiń ótinishteri men máseleleriniń ortaq tizilimi túzilip otyr. Osy ýaqyttyń ishinde UKP-ǵa kásipkerlerdiń quqyqtaryna baılanys­ty 595 ótinish kelip, onyń 372-si qaralyp, naqty kómek kórsetilip, kedergiler joıyldy. Endigi másele – bıznes-ombýdsmen ınstıtýtyna qa­tysty. Memleket basshysy UKP quzyretin keńeıtý, onyń ishinde bıznes-ombýdsmen ınstıtýtyn engizý týraly zań jobasyn ázirleýdi júktedi. Biz naqty usynystar ázirlep qoıdyq. Qazir О́ńirlik damý mınıstrligimen birlesip, jumys istelinip jatyr. Jalpy, kásipkerlerge kómekke kelýde eshqashan aıanyp qalmasymyz anyq. Bul baǵytta atqarylǵan taǵy bir úlken sharýa – Ulttyq palatanyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly sharttyń jobasyn talqylaýǵa atsalysýy. Bul qujat boıynsha 17 kelisim qujat kodıfıkasııalandy. Qujattyń asa mańyzdylyǵyn jaqsy bilesizder, ol boıynsha úlken jumys atqaryldy dep zor senimmen aıtýǵa ábden bolady. Qazir bizdiń mamandar Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Keden kodeksin daıyndaý isine aralasýda. Keden kodeksiniń tehnıkalyq reglamentterin engizý merzimin keıinge qaldyrýǵa qol jetkizildi. Bul da el kásipkerleriniń talaby edi. Tórtinshi baǵyt – adamı kapıtaldy damytý. Ulttyq kásipkerler palatasy «Ortalyqazııa­lyq Eýrazııa qory» korporatıvtik qorymen birlese otyryp, TMD aýmaǵynda alǵash bop Qazaqstandaǵy bıznestiń áleýmettik-kor­po­ratıvtik jaýapkershiligi týraly Ulttyq tu­jyrymdamasyn ázirledi. Bul qujat qazir Úkimet qaraýyna jiberildi. Kásipkerlerdiń ar-namys kodeksi túzildi. Dýaldy bilim berýdiń kartasy jasaqtaldy. Almaty, Qaraǵandy, Balqash, Shymkent jáne Astana qalalarynda dýaldy oqytý júıesi boıynsha 7 oqý orny jumysyn bastady. 8363 mekemege saýalnama júrgizdik. Osy­laısha, 2019 jylǵa deıin qaı mekemege qandaı mamandyqtar qajet ekenin bildik. Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵymen birlese otyryp, kásiporyndardaǵy kadrlardy shetelde taǵylymdamadan ótkizý týraly kelisimge keldik. Mashına jasaý jáne qurylys materıaldaryn óndirý salasy boıynsha eńbek etip jatqan mamandardy shet memleketterdegi belgili kásiporyndarǵa tájirıbe jınaqtaýǵa jiberemiz. Bes birdeı joǵary oqý ornynda bıznes-ınkýbatorlar ashyldy. «Shaǵyn bızneske arnalǵan 100 joba» arnaıy anyqtamalyǵyn daıyndap shyǵardyq. Jumysshylardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaý maqsatynda mekemelerge senim sertıfıkatyn berý boıynsha joba iske asyrylýda. Bul – qanatqaqty joba. Qazir Ulttyq kásipkerler palatasy janynan bıznes-mektepter ashylýda. Bul jerde jastardy bıznes negizderine baýlıdy. Bizde bızneske eshkim oqytpaıdy. Mamandyq retinde daıarlanbaıdy. Buǵan deıin de eshkim kásipkerlik mamandyǵyn alǵan joq. Biz endigi jastardy kásipkerlikke mektep partasynan daıyndaýdy ustanyp otyrmyz. Besinshi baǵyt-zańnamalardy tekserý jáne saraptamalyq jumystarǵa arnalǵan. Joǵaryda atap ótkendeı, kóptegen zań qujatyna ózgeris engizildi. Shynyn aıtý kerek, palata qurylǵaly beri kásipkerlerden kelip túsken ótinishterdiń birazy osy zańnamalardy tekserýge baılanysty. Ondaǵy kezdesetin qaıshylyqtardy aıtyp aryzdanatyndar kóp. Qazan aıynan bastap zańnamaǵa saraptama júrgizý jóninde kásipkerlerden bizge 9920 ótinish túsipti. Saraptama jumystaryna keler bolsaq, Ulttyq palataǵa 1592 normatıvtik-quqyqtyq akti tústi. 572 qujatqa eskertý jasalyp, 1424-ine saraptamalyq tujyrym daıyndaldy. Oǵan qosa, UKP sarapshylarynyń qazir normatıvtik-quqyqtyq aktini ázirleý jumysyna qatysýyna quqy bar. Zań jobasyn ázirleý jónindegi ádistemelik keńes qurylǵanyn da osy arada atap ótken artyq bolmas. Tize berse atqarylǵan sharalar az emes, kezegin kútip turǵandary odan da kóp. Sondyqtan palatanyń shyn máninde bıznestiń janashyr uıymyna aınalatynyna kámil senemin. – Aǵymdaǵy jyldyń mamyr aıynyń sońyna taman Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly shartqa qol qoıyldy. Bul qa­dam el kásipkerlerine nendeı múmkindik beredi? – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq eń áýeli kásipkerlerdiń qolyn uzartyp, isin ilgeriletýge, tasyn domalatýǵa serpin berip otyr dep aıtar em. Nege? Biz táýelsizdik alǵaly beri naryqtyq ekonomıkada ómir súrip jatyrmyz. Al, naryqtyń zańyn bilesizder, usynys-suranysqa baılanysty. Suranys ósse, óndirýshiler qarap qalmaıdy. Bizdegi naryq qazir 17 mıllıon adam ǵana. Al, Ekonomıkalyq odaq bizge budan on ese, 170 mıllıondyq naryqqa shyǵýǵa jol ashady. Úsh eldiń qazirgi tańda óndirip otyrǵan óniminiń kólemi 2,5 trln. AQSh dollaryn quraıdy. Taǵy bir málimetti eskerýimiz kerek. Úsh eldegi basqasyn aıtpaǵanda, memlekettik tapsyrystarynyń kólemi 9 mlrd. AQSh dollary. Demek, bizdiń kásipkerlerimiz osy úlken suranysty qamtýǵa qatysyp, atsalysady. Bul – bir. Ekinshiden, úsh memlekette de óndiristiń eń negizgi salalaryn sýbsıdııalaý jónindegi saıasat qaıta qaralyp, jetildiriledi. Mysaly, aýyl sharýashylyǵy keshenin sýbsıdııalaýdy alaıyq. Bul júıe básekege saı emes. Sáıkesinshe, salanyń damýy sylbyr. Uıymǵa birikken úsh el tek óndiris jaǵynan ǵana básekelesip qoımaıdy. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter óziniń bızneske qolaıly jaǵdaı jasaý deń­geıimen de synalady. Osy jerde jáne bir aıta ketýdi jón kórdim, mysaly, Qytaı elinde shıkizat emes óndiriske bólinetin nesıeniń paıyzdyq mólsherlemesin sýbsıdııalaý, eksporterlerge salyqtyq jeńildikter usyný, sýb­sıdııalanǵan kepildemeler, eksporttyq nesıe­leýdi saqtandyrý syndy bıznesti qoldaý sharalary birneshe jyldar boıy jasalyp otyr. Sosyn úsh el bir sheńberde jumys jasa­ǵannan keıin kedendik kedergiler bolmaıdy. Iаǵnı, kásipkerlerimiz burynǵydaı kedendik rásimdeýler jasap, ýaqyt uttyrmaıdy. Bizdiń el Reseı men Belarýske qaraǵanda, bıznes-ahýal jaǵynan ozyq tur, ony kóptegen sarapshylardyń ózderi moıyndady. Ári sa­lyq deńgeıi tómen, jekemenshik quqyqtary qatań saqtalady. Retteý isterimiz birneshe ese qoljetimdi. Qoldanystaǵy zańnamamyz boıynsha, kez kelgen kásipkerlik sýbektisi Úkimetke óz usynysyn joldaı alady. Mundaı tájirıbe Reseıde de, Belarýsta da joq. Sondyqtan Qazaq­­stan bul elderge qaraǵanda, Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaq aıasynda básekelestikke tótep bere alady. – Kásipkerlikti qoldaý maqsatynda Elba­symyz Nursultan Nazarbaevtyń tike­leı bastamasymen qurylǵan «Atameken» ekono­mıkalyq palatasy ózine júktelgen tarıhı mindetin atqaryp, estafetany Ulttyq kásipkerler palatasyna tapsyrdy. Baıqaýymyzsha, kásipkerlerdiń qamyn oılaı­tyn kommersııalyq emes uıymdar barshylyq. UKP osy uıymdardyń basyn qosa­tyn mekeme me, álde olar bir-birine báse­keles pe? – Árıne, birlesip jumys jasaýǵa yqylas­tymyz, oǵan ne jetsin. «Jalǵyzdyń úni shyq­pas» demeı me dana halqymyz. Kezinde kásip­kerlerimiz túrli jaǵdaıǵa baılanysty óz aldyna bıznes júrgizýdi úırendi. Degenmen, jalǵyz júrip jo­lyqqan qıyndyqtarǵa toıtarys berý múmkin emes ekenin el kásipkerleri jete túsindi. Sóıtip, birlese jumys istegendi jón kórdi. Iá, aımaqtyq, salalyq qaýymdastyqtar bar. Biraq, bul uıymdarǵa kásipkerlerdiń tek 2-3 paıyzy ǵana engen. Sodan keıin aımaqtyq, salalyq qaýymdastyqtardyń kóbi oblys ortalyqtarynda ǵana shoǵyrlanǵan. Iаǵnı, aýyldaǵy bıznes sýbektileri men shaǵyn qalalardaǵy kásipkerler mundaı qaýymdastyqtardyń quramyna kirmeıdi. Ulttyq palatanyń zańmen bilgilengen mindeti bar. Soǵan sáıkes, bıznes-qaýymdastyqtardyń qyzmetine qoldaý kórsetemiz. Al, bıznes-qaýym­dastyqtar Ulttyq palata qyzmetine óz erkimen, ózindik talabymen aralasa alady. – Abylaı Isabekuly, endigi sizge qoıar sońǵy suraq mynadaı? Basshy retinde aıty­ńyzshy, Ulttyq kásipkerler palatasynyń Germanııa, Túrkııadaǵy sııaqty palatalardyń deńgeıine jetýi úshin shamamen qansha ýaqyt qajet dep oılaısyz? – О́zińiz aıtyp otyrǵandaı, bul uıymdar qashannan bar. Biz Ulttyq kásipkerler palatasyn qurǵan kezde álemdik tájirıbe zertteldi, zerdelendi. Álbette, kúni erteń biz Germanııanyń, sol sııaqty Fransııanyń, ózińiz aıtyp otyrǵan Túrkııanyń saýda palatasy men taýarly bırja odaǵynyń deńgeıine jete almaspyz. Biraq, keneýli jumys jasalyp otyr. Taǵy da qaıtalap aıtaıyn, bizde bızneske bólinip otyrǵan kóńil erekshe. Sondyqtan, Ulttyq kásipkerler palatasy dittegen maqsatqa jetip, beldi uıymǵa aınalatynyna bek senimdimin. Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýy tolyǵymen derlik shaǵyn jáne orta bıznesti damytý máselelerine arnaldy. Kóp keshikpeı bıznesti tekserýge moratorıı jarııalanǵanyn jaq­sy bilesizder. Bizde bızneske baılanysty aı­qyn tujyrymdamaly, kúrdeli betburys qalyptasqan. Anyǵyn ashyp aıtý kerek, el bolashaǵy, ult taǵdyry, týraly sóz qozǵalsa, belgili saıasattanýshylar, mádenıet qaıratkerleri, tarıhshylar qazaq tiliniń taǵdyry, mádenıetimiz ben tarıhymyzdy tereń nasıhattaýdy qolǵa alý kerektigin alǵa tartady. Álbette, oryndy jáne de oǵan eshkimniń de talasy bolmaýy kerek. Degenmen, ult bolýdyń alǵysharty dep eldegi bıznestiń damýyn da basa aıtar edim. Qazirgi kezde bul bizdi tolǵandyrýǵa tıis eń basty máselelerdiń biregeıi bolyp tabylady. Baıqasańyzdar, eldegi bıznestiń eń basty jankúıeri – Elbasymyz. Eldiń erteńgi qamyn búginnen oılaǵan Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev bıznes-qaýymdastyq aldyna aýqymdy mindet qoıdy. 2050 jylǵa qaraı ishki jalpy ónimdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 50% bolýy tıis. Bul – ozyq otyz eldiń quramyna enýdi kózdegen elimiz úshin eń basty talap bolýy tıis! Mine, osy alǵa qoıylǵan mindet údesinen shyǵý – bárimiz bir jerde toǵysqanda ǵana júzege asady. – Mazmundy áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Marat AQQUL, «Egemen Qazaqstan».