L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń oqytýshysy, PhD Asylaı Qurmanbaeva ǵalymdarmen birge aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimdiligin arttyrý strategııasyn ázirleýdi bastady. Sarapshylar ósimdikterdiń qorshaǵan ortanyń qolaısyz áserlerine beıimdelý mehanızmderin zerttep, oǵan tózimdi suryptardy jasaýǵa qatysty tyń derekterdi tapty.
Ýnıversıtet ǵalymdarynyń jobasy qurǵaqshylyq, temperatýra, tuzdaný tárizdi qorshaǵan ortanyń qolaısyz áserlerine ósimdikterdiń beıimdelý jáne qorǵaný mehanızmderin zertteýge baǵyttalǵan. Sonyń negizinde tabıǵı jaǵdaılarǵa tózimdi suryptardy jasaýǵa qajetti málimetter anyqtalady.
– Qurǵaqshylyq, temperatýra, tuzdaný tárizdi faktorlar jyl saıyn aýyl sharýashylyǵy daqyldary ónimdiliginiń tómendeýine alyp keledi. Odan elimiz ǵana emes, búkil álem ekonomıkasy zııan shegedi. Biz ósimdikterdiń osy qabiletin anyqtaý úshin molekýlalyq deńgeıde jaýap berý mehanızmderin zerttedik. Nátıjesinde, qurǵaqshylyq pen temperatýra kúızelisi otteginiń belsendi túrleriniń (sýperoksıd radıkaly jáne sýtegi asqyn totyǵy) tómendeýine ákelgeni týraly tyń derekter taptyq. Sonymen qatar temperatýra men qurǵaqshylyqtyń úılesýi Aldegıd oksıdazanyń jáne japyraqtardaǵy katalazalar men sýperoksıd dısmýtazalar sııaqty antıoksıdantty fermentterdiń belsendiligin azaıtady. Bizdiń zertteýimizdiń nátıjesi – joǵary ımpakt-faktorlary bar bedeldi ǵylymı jýrnaldarda jarııalanyp, oǵan álemniń túkpir-túkpirindegi basqa da zertteýshiler silteme jasaǵan. Bul eńbegimizdiń ózektiligin kórsetedi, – dedi Asylaı Qurmanbaeva.
Zerdeli ǵalym doktorlyǵyn Izraıldegi Ben-Gýrıon ýnıversıtetinde ósimdikter bıotehnologııasy salasynda qorǵaǵan. Onda aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimdiligin arttyrý úshin tózimdilik mehanızmderin molekýlalyq deńgeıde zerttegen. Sonyń nátıjesinde byltyr qaýymdastyrylǵan professor ataǵyn aldy. Asylaı Qurmanbaeva ǵylymı-zertteý qyzmetimen 14 jyldan beri aınalysady. Ol byltyr L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetindegi 77 úmitkerdiń arasynan top jaryp, atalǵan joǵary oqý ornynyń úzdik oqytýshysy atandy.