«Densaýlyqtyń ketken kezde qııýy-aı, dárigerge kórinýdiń qıyny-aı», dep baıaǵyda Shona Smahanuly aǵamyz aıtqandaı, qazir de dárigerge kóriný kúnnen-kúnge qıyndap barady. Tipti burynǵydan áldeqaıda qıyndady. Onyń negizgi sebebi dáriger jetpegendik emes, dárigerlerdiń qosalqy jumysqa qumar bolýynan bolyp otyr.
Qazir memlekettik emhanalar men aýrýhanalarda qyzmet isteıtin dárigerlerdiń kóbi jekemenshik ambýlatorııalarda halyqty aqyly qabyldaıdy. Bul jerdegi tabysy qomaqty jáne qolma-qol tólenetinin de bilemiz. Memlekettik em oryndarynda olar ózderine tıesili mólsherlemeni jáne MÁMS-ten túsetin aqshadan úles alatyny belgili. Biraq ony mise tutyp, ózine qaralǵan naýqastardy jiti tekserip, biligin jetildirip, dıagnozdy dál anyqtaýǵa, emdi naqty belgileýge umtylyp jatqandary shamaly. Halyq olardyń tek qosymsha tabys tabýǵa jantalasyp júrgenin bilip otyr. Mundaı qynjylys áleýmettik jelilerdegi oı-pikirlerden de baıqalady. Bizdiń áriptesimiz, jýrnalıst О́mir Esqalı tipti úsh jerde jumys isteıtin dárigerlerdi biletinin aıtady. Jýrnalıst Esenkúl Kósherbaeva da osyndaı jaǵdaıǵa kóz jetkizipti. Al burynǵy depýtat, belgili qoǵam qaıratkeri Jabal Erǵalıev jaqyn tanysy jazylǵan ýaqytynda kirmek bolǵan dárigerine kire almaı, naýqasy janǵa batyp, basqa amaly qalmaǵandyqtan, aqyly qyzmet kórsetetin jerge barsa, memlekettik emhanada naýqastardy qabyldaýǵa tıisti maman syrqattardy osy jerde qabyldap otyrǵanyn aıtty.
«Emhanadaǵy dárigerler syrqatqa durys kóńil bólmeıdi, tek aldyna kelgen dıagnozdy kompıýterden qarap, emdi qaǵazdaǵy derekterge sáıkes belgilep jatady. Olar ne qan qysymyńdy ólshemeı, ne ishińdi, baýyryńdy basyp, aýzyńdy ashyp kórmeı, tipti deneńe qol tıgizbeı, «jıvot mıagkıı, bezboleznennyı, ıazyk chıstyı» jáne t.s.s. qalypty sózderdi jaza salady. Naýqasqa kózin kóterip qaramaıdy da. Olarǵa adamnyń densaýlyǵy emes, eń bastysy – qujatty durys toltyrsa bolǵany», dep nalıdy jeli paıdalanýshysy Baqyt Shúngilshına.
Endokrınolog, nevropatolog, gastroenterolog sııaqty sırek mamandarǵa memlekettik emhanalarda aılap kire almaı júretin adamdar bolady eken. О́ıtkeni ondaılar negizinen aqyly emhanalarda ǵana qabyldaıdy. Tilekgúl Esdáýlet degen zamandasymyzdyń basynan keshirgeni de osy taqylettes. «Maǵan dáriger «MÁMS sheńberinde kórsetiletin kómektiń bárin kórsettim. Keıbir anyqtaý kerek máseleler bar, ony jaqsy qaraıtyn, biraq aqyly jerde anyqtaý kerek, sol klınıkaǵa jibereıin» dep bir mekenjaıdy jazyp berdi. Barsaq, álgi jaqsy klınıka degeninde jaqsy dáriger bolyp ózi otyr. Uıat joq, óz basymnan ótken osy jaǵdaıdan keıin kimge bararymdy bilmeı dal boldym», deıdi ol.
Mundaı mysaldardy tere bersek, júzdep keltirýge bolady. Endi sony jónge salatyn amal bar ma, soǵan keleıik. Bizdińshe, munyń eń durys sheshimi – dárigerlerdi qosymsha tabys tabýdan tyıý. Alǵan eńbekaqysyn dáriger negizgi jumys ornynda aqtasyn, sonda el de, memleket te rıza. Al negizgi ornynda dáriger bar yntasyn salyp jumys istese, onyń artyq ýaqyty da bolmaıdy.
Halyq MÁMS-ke ne úshin jarna tólep otyr? Ol ózin saqtandyrý úshin ǵana emes, dárigerdiń eńbekaqysy kem bolmasyn, alatyny eńbegine saı bolsyn dep tólep otyr emes pe? Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap engizilgennen beri densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrý eki eseden asa ósti. Atap aıtqanda, 2019 jylǵy 1 trln teńgeden 2021 jyly 2,2 trln teńgege deıin sharyqtady. Osynyń bári naýqastardyń ıgiligi úshin ǵana emes, dárigerlerdiń ál-aýqatyn arttyrýǵa, onyń ishinde eńbekaqysyn arttyrýǵa jumsalady.
Keıingi úsh jylda medısına qyzmetkerleriniń eńbekaqysy aıtarlyqtaı ósti. Prezıdent 2023 jylǵa qaraı dárigerlerdiń jalaqysy ekonomıkadaǵy ortasha jalaqydan eki ese artyq bolatynyn aıtqan edi. 2020 jyly berilgen sol tapsyrma qazir oryndalyp keledi. Sondyqtan dárigerlerdiń aqshadan qysylyp, ekinshi, tipti úshinshi jerde qosymsha jumys isteýine jol berilmeýi kerek. Ondaı jumystan eshqandaı sapa bolmaıdy. Eger aqyly qyzmet kórsetetin jerge baryp istegisi kelse, ózderi bilsin, biraq ondaılardyń memlekettik emdeý oryndaryna qosymsha negizde eshqashan alynbaǵany jón.
Adam densaýlyǵy – eń mańyzdy sala. Densaýlyq bolmasa, ózge dúnıeniń bári qarań. Sondyqtan Ádiletti Qazaqstandy quramyz degen jańa Parlament osy máseleni qolǵa alyp, zańdyq negizde sheshim qabyldasa eken. Buǵan bıýdjet shyǵyndary ketpeıdi, aıaqtan shalatyn kedergiler bolmaıdy, tek halyqqa degen úlken jaqsylyq bolady. Memlekettik qyzmetkerlerge qosalqy jumys isteýge tyıym salynǵany belgili. Sodan memqyzmetker kem qalǵan joq, óziniń jumysyna jaýapkershiligi burynǵydan artty. Dárigerler de solaı bolatyny haq.
Soltústik Qazaqstan oblysy