Ombydaǵy qazaq sýretshisi

Buryn da bizge osy bir talant ıesiniń kórmesin tamashalaýdyń sáti túsken-di. Osymen Almatydaǵy Á.Qasteev atyndaǵy memlekettik óner mýzeıine ekinshi ret qoıylyp otyrǵan Reseı Federasııasynyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri, RF Sýretshiler odaǵynyń múshesi, Omby ýnıversıtetindegi akademııalyq keskindeme jáne sýret kafedrasynyń professory Amangeldi Ábdirahmanuly Shákenovtiń keskindemelik jumystary tylsym syrlarymen kórermendi baýrap aldy. Batys pen Shyǵystyń máde­nıe­tinen qatar sýsyndaǵan qan­dasymyzdyń «Otanym meniń» atty kórmesinen shetsiz de sheksiz dalany, burynǵy Omby qazaqtarynyń ómirin, qaıyńdar men jylqylardy, kóne derevnıalar men pravoslav shirkeýlerin, musylman meshitterin, orystar men qazaqtardyń kelbetterin kezegimen kóre otyryp, dáýirli bir kezeńge saıahat shegesiz. – Qazaqtar Qazaqstanda ǵana turmaıdy. Taǵdyr tálkegimen álemniń tórt buryshyna taraǵan qandastarymyzdyń basym bóligi Reseıde qonystanǵan. Kórshi memlekette qazir 600-800 myń shamadaǵy baýyrlarymyz ómir súrip jatsa, Amangeldi Shákenov solardyń ishindegi jarqyn talant, – dedi kórmeniń ashylýynda Dúnıejúzi qazaqtary qaýym­dastyǵy atynan sóz alǵan jazýshy-dramatýrg Sultanáli Balǵabaev. Amangeldi Shákenovtiń ómir joly da qyzyq. 1943 jyly Omby oblysy Sharbaqkól aýdanynyń Shuqyt aýylynda dúnıege kelgende jas sábıge Orazbaı dep azan shaqyryp nyspylaǵany sol eken, sol jyly kókesi qan maıdan­nan oralady. Aman kelgen aǵala­ry­na qýanǵan aǵaıyndar týylǵa­ny­na kóp bolmaǵan nárestege qaıtadan Amangeldi dep at qoıady. Alty jasynda atqa otyr­ǵan balǵynnyń alǵashqy kes­kindemeleri Omby qazaq­tarynyń aıtysy, at báıgelerine qurylsa, sábı sanasynyń túkpi­rinde soǵystan keıingi aýyr jyldarda erlermen teń mehnat shekken názik deneli anasynyń sabyrly beınesi saqtalyp qana qoımaı, kenepke kóshkeni kezdeısoqtyq emes. Kolhoz tóraǵasynyń áıeli bolsa da, sol kezeńde qol qýsyryp otyratyn adam bar ma?! О́gizben egistikke tuqym tasyp, kez kelgen sha­rýany dóńgeletken, qoldaryn kús basqan qajyrly qazaq áıeli syr­ty názik, ishki rýhy kúshti kel­beti máńgilik qartaımaı qala bermek. Máskeýdegi Sýrıkov ınstıtýtyna daıyndyǵy azdyqtan qabyldanbaı qaıtyp kelgen Amangeldi Shákenov 1962 jyly Ombydaǵy A.M.Gorkıı atyn­daǵy pedagogıkalyq ınstı­týt­tyń kórkemsýret-grafıka fakýltetine oqýǵa tústi. Ony bitirgen soń jas maman beıneleý óneri kafedrasyna jumysqa shaqyryldy. 15 jyl boıy osy fakýltettiń dekany bolyp qyzmet atqardy. Jumysyn isteı júrip, túrli deńgeıdegi kórmelerge jıi qatysýmen boldy. Jeke ózi 50-den astam kórme ótkizdi. Ol týyndylaryn Qazaqstanda da birneshe márte ákep kórsetti. О́ner taqyrybyna qalam silteıtin jýrnalıster onyń polotnolarynda «sıqyr» bar dep tolǵasa da Amangeldi Shákenov óz týyndylarynda eshqandaı qupııa joqtyǵyn, peızajdarynda tek qana boıaý men azdaǵan poe­zııa bar ekendigin aıtýmen keledi. Máselen, taqyryby bir-birin qaıtalaıtyn «Qaıyń» dep atalatyn birneshe sýretteri bar. Sol sııaqty «Kári aǵashtar» kartınalary da qaıtalanyp otyryldy. Kóne Ombynyń kózindeı Kýıbyshev pen Lermontov kósheleriniń qıylysyndaǵy eski aǵash úıdi negizge alǵan 50-ge tarta kartınasy bar desedi. Á.Qasteev atyndaǵy О́ner mýzeıinde onyń bárimen tanysa almasaq ta, esesine Shoqan Ýálıhanovqa arnal­ǵan qaıta­lanbas kartınalardy tup­nusqadan kórýdiń sáti tústi. Qos qulyny – Dınara men Jámı­lanyń búldirshin kúninen bastap boıjetkenge aınalǵanǵa deıingi keskindemeleri de sýret­kerdiń sheberligimen qosa ósip otyrǵanyn ańǵarý qıyn emes. Aıtqandaı, 70-80-jyldary Amangeldi Shákenovtiń shyǵar­mashylyǵynda ulttyq boıaýlar kórine bastaıdy da, birtindep ol basty taqyrypqa aınalyp ketedi. Balalyq shaqtan esinde qalǵandary men kórgen-bilgenderiniń bári sýretshi polotnosynyń betine túsedi. Qazaq halqynyń ómiri men turmysyn baıandaıtyn kartınalary adam men tabıǵattyń jarasymdy birligin bere biletin naǵyz aqynnyń jyry dersiń. Ne desek te, Amangeldi Sháke­nov Omby ónerine tamasha ulttyq kolorıt ákelip, onyń jańa taqyryptarmen jáne qanyq boıaýly tústermen baıyta túsken sýretshi. Sheberdiń kóptegen kartınalaryna tán adaldyq, oı tereńdigi, sýret sulýlyǵyn onyń bylaıǵy bos ýaqytynda salyp, ómirge ákelgen portretterinen de tabasyz. Almatydaǵy kórmede sýret­shiniń ár jyldary salǵan 60-tan astam jumysy qoıyldy. Keıbir kartınalar óziniń jerlesi, búginde almatylyq bıznesmen ári mesenat, sýretshiniń kartınalaryn qadirlep, saqtaı biletin Murat Sársenbaevtan alynypty. Amangeldi Shákenovtiń týyndylary Reseıdiń, Ombynyń, Krasnodar ólkesiniń, Vengrııanyń kórme qorlarynda jáne AQSh, Anglııa, Fınlıandııa, Germanııa elderiniń murajaılaryndaǵy kolleksııalarda bar eken. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.