Rýh pen júrek

Uzaq izdep shirkeýden Táńirimdi,

taba almadym alaıda jan únimdi.

bardym jáne úndister hramyna,

bardym býdda ǵıbadat turaǵyna.

Biraq biraq Táńirdi taba almadym,

Qaǵbaǵa da súıredi qalaýlarym.

O, aqyry qaradym júregime,

jettim sosyn jetpegen tilegime!

Iаǵnı esh jerden tappaǵan Táńirdi aqyn óz júreginen tabady. Bul ǵıbratty óleńnen óz ishińe, óz janyńa úńilýdiń mańyzyn ańǵaramyz. Geteshe aıtsaq, «kóp bilgen adam bilimdi emes, ózin bilgen adam bilimdi». Nemese, «dinnen ózińdi izdeme, ózińnen dindi izde».

Kimniń nárkes júregi aýyrsa eger

sol qaıǵy,

janyna onyń azap pen mehnat

júgi ornaıdy.

Meni azyraq jubatar kókiregimde

kıeli oı:

Bári ámiri Táńirdiń,

onsyz qýraı solmaıdy!

Hafız ǵazaldarynda júrek álemi aı­ryqsha orynǵa ıe. Joǵarydaǵy shý­­­maqtan Táńirge bas urǵan, tereń senim­­niń tabyn kóremiz. Sirá, Shyǵys aqyn­­darynyń dúnıeden baz keship, so­pylyq jolǵa áýes bolýynyń syry da júrek kýltinde bolsa kerek. Júregine Táńirdiń tamasha saraıyn qondyrǵan soń, eshnárseni de mise tutpaǵan shaıyrlar han aldynda da pańdyǵyn joǵaltpaıdy. Shyn baqytty júreginen taýyp, sol shattyqtyń shalyǵymen ǵumyr keshedi.

Al túrki poezııasynda júrekten góri rýh kýlti basymyraq. Kóshpeli tirlik keship, túıeniń qomynda, attyń jalynda ótken tarıh paraǵy bizge qaharmandyq rýh syılasa kerek. Árisi Naýaıdyń «Eskendir qorǵany», berisi Abaıdyń «Eskendir» poemasy rýh otymen qo­rektengen. Jyraýlar poezııasynyń jaýyngerlik saryny, batyrlyq ýyty birden kózge urady. Batys fılosofy aıtqandaı «stıl degen adam». Taý sýyndaı arqyraǵan jyr ózeginen ony týdyrǵan adamnyń som tulǵasyn ańǵaramyz.

Men – men edim, men edim!

Men Narynda júrgende

Eńiregen er edim.

Isataıdyń barynda

Eki tarlan bóri edim.

Qaı qazaqtan kem edim?

Mahambet rýhy qazaqtyń ezgige qarsy atylǵan jebesi, buǵaýǵa kón­begen bulqynysy. Aqynnyń ezilgen júregi, sezimtal jany bıik rýhynyń tasasyna kómilgen. Shyn máninde, qazaq rýhanııatynda Shyǵys mádenıeti sekildi júrek únin aıqara jaıyp salý joq. Tipti sezimdi de asqan uıań­dyqpen, tilsizdikpen bildiredi. Qazaq óleńinde: «Boz úıde otyr edi barqyt piship, qolynan kúmis qaıshy qaldy túsip» deıdi. Iаǵnı aqmarqa qalqanyń mahabbatyn qolynan túsip qalǵan kúmis qaıshysy ǵana aıtyp tur. Mine, qazaqsha mahabbatty seziný, ǵashyq­tyqty túısiný. Qazirgi «súıem, kúıem» degen shubyrtpa ánderdiń mentalıteti qazaqtyqtan qanshalyq alystap ketke­nimizdiń aıqyn dáleli.

Abaı jyryndaǵy rýh kýlti qara ormandy jalmaǵan shapshyma órtteı. Birde tasynyp, birde kijinip, birde beıǵam nadandyqqa qyrandaı shúıligedi.

Jalyn men ottan jaralǵan

Sózdi uǵatyn qaısyń bar?

Partııa jıyp para alǵan,

Peıili kedeı baısyńdar.

Shyǵys pen Batys órkenıetin qatar meńgergen hakim jıǵan jaýharlaryn ulttyq minezdiń qoryna quıady. Shyǵysqa eliktep asqan sezimshil, Batysqa eliktep qaradúrsin bolyp ketpeıdi. Qaıbir jańa dúnıeni de ult dıirmenine salyp qorytady. Ult atynan qaryshtaıdy.

Rýh pen júrek – ajyraǵasyz uǵymdar. Alaıda rýhy bıiktiń mártebesi de bıik ekeni daýsyz.