Ǵaryshpen baılanys – ǵalamǵa paıdaly is

Jer serigi – el senimi

Derbes el úshin ǵaryshtaǵy táýelsizdiktiń qanshalyqty mańyzdy ekenin kópshilik qazir uǵynyp otyr. Aınalanyń bári almaǵaıyp kúı keshkende alystaǵy ǵaryshpen alańsyz baılanys ornatýdyń ózi úlken jetis­tik eken. Al osy bir jetis­tiktiń irgetasy osydan 20 jyl buryn qalanǵanyn bireý bilse, bireý bilmes.

2003 jylǵy jeltoqsanda Úkimet eldegi alǵashqy ult­­tyq baılanys jáne habar taratý jerseriktik júıe­sin qu­rý jumysyna qyzý kiris­ti. Ja­ýapty mindet «Respýb­lıkalyq ǵaryshtyq baılanys or­talyǵy» aksıonerlik qoǵamyna júkteldi. Shúkir, memlekettik tapsyrma múltiksiz oryndalǵan syńaıly. Buryn shetelge táýeldi edik, qazir ǵarysh júıesi arqyly qol jetkizgen qyzmetterdi ózge memleketterge eksporttaıtyn deńgeıge jettik. Buǵan «Aqkól» ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy da eleýli úles qosyp otyr. 

Bul mekeme 2005 jylǵy jeltoqsanda qurylǵan. Respýblıkalyq ǵaryshtyq baılanys ortalyǵyna qaraıdy. Ornalasqan jeri elordadan onsha qashyq emes. Ári ketse bir saǵattyq qana jol. Aqkól qalasynyń irgesindegi orman alqabynda oryn tepken. At shaptyrym aýmaqty alyp jatyr. Burynǵy «Energetık» pıoner lageriniń ornyna qonystanǵan.

– Bul ǵaryshtyq apparattardy jer­ústi basqarý kesheni jáne baılanys monıtorıng júıesi bar elimizdegi alǵashqy ortalyq. Búginde munda 80 adam jumys isteıdi. Onyń teń jartysy – ınjenerlik quram. Qalǵany – qyzmet kór­setýshi mamandar. Álbette, negizgi jumys ınjenerlerge júktelgen. Olar osy jerden ǵaryshtyq apparattardy basqarady, baılanys monıtorıngi júıesimen jumys isteıdi, – deıdi «Aqkól» ǵaryshtyq baılanys ortalyǵynyń dırektory Qaırat Telǵarın.

Ǵaryshtyq apparattar dep otyrǵany­myz – orbıtada júrgen «KazSat-2» jáne «KazSat-3» qondyrǵylary. Jerústi kesheni ǵaryshtyq apparattardy basqarý úshin jańa tehnologııalyq jabdyqtarmen jaraqtandyrylǵan. Barlyq júıesi tolyq avtonomdy ári táýelsiz. Keshen «KazSat» serııaly ǵaryshtyq apparattardyń tehnıkalyq jáne ballıstıkalyq sıpattamalaryn basqarý, baqylaý ári súıemeldeý mindetterin úzdiksiz oryndaýǵa arnalǵan.

Qysqasy, siz ben biz paıdalanyp júr­gen uıaly baılanys, ınternet, te­levızııa sekildi ıgilikterdiń bári Aq­kóldegi ortalyqtyń arqasynda qol­jetimdi bolyp otyr. Munyń syrtynda basqa da qyzmet túrleri bar. Aıtalyq, Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Ishki ister mınıstrligi, Qorǵanys mınıstrligi sekil­di memlekettik mekemeler de, baılanys operatorlary da ǵaryshtyq ortalyq ar­qyly qyrýar sharýanyń qııýyn kelistirip otyr.

Ortalyqta qyzmet etetinder qatań irik­­teýden ótedi. Injenerlik bili­miń­nen bólek, sporttyq bitimińde de min bolmaýǵa tıis. Úzdikterdiń úzdigine ǵana esigin aıqara ashatyn mekemede eńbek etý osy salada júrgen mamandardyń asqaq armany desek artyq aıtpaımyz.

Ortalyq basshysynyń aıtýynsha, qazirgi qyzmetkerlerdiń deni – otandyq ýnıversıtetterdiń túlegi. Ortalyq qu­ryl­ǵanǵa deıin Reseıde oqyǵandary da barshylyq. Halyqaralyq «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlekteri de birtindep qatarǵa qosylyp jatyr. Búginde munda «Bolashaqpen» berisi Reseıde, árisi Anglııada bilim alǵan bes maman eńbek etedi. Áý basta ujymdaǵy ınjenerlerdiń negizgi bóligin Baıqońyrda boryshyn ótegen mamandar qurapty. Qazir olardyń úlesi aıtarlyqtaı azaıǵan. Shamamen 20 paıyzǵa teń. Ǵarysh salasyna qyzyǵatyn stýdentterdiń birazy aldaǵy ómirin Aq­kóldegi ortalyqpen baılanystyrǵysy keletini de aqıqat. Munda tájirıbeden ótýge nıetti stýdentterdiń kóptigi sony ańǵartady.

– Otandyq operatorlar buryn shet­el­dik jerserikterdiń qyzmetine táýeldi edi. «KazSat» ǵaryshtyq apparat­tary orbıtaǵa shyqqaly olar tolyqtaı otan­dyq qyzmetti tutyna bastady. Or­bıtada júrgen «KazSat-2» jáne «KazSat-3» qondyrǵylary bizdiń eldiń aýma­ǵyn tegis qamtyp otyr. Onyń ústine shet­el­dik jerseriktermen salystyrǵanda otan­dyq apparattar arqyly usynylatyn qyz­metterdiń tarıfi áldeqaıda tómen. Bul da basty artyqshylyǵymyzdyń biri. Osylaısha, eldiń qaýipsizdigine qomaqty úles qosyp otyrmyz. Ǵarysh degenimiz – joǵary tehnologııa. Ǵaryshqa jol salǵan eldiń qaı salada bolsyn bási bıik. Jerserigi bar memlekettiń damyǵan elderdiń qataryna qosylýǵa múmkindigi zor, – deıdi Qaırat Telǵarın.

Ortalyqtaǵy monıtorıng bóliminiń jetekshi ınjeneri Dıdar Zarqumovtyń aıtýynsha, mundaǵy mamandarǵa úlken jaýapkershilik júktelgen. Máselen, atalǵan bólimniń ınjenerleri «KazSat» serııaly ǵaryshtyq apparattarynyń paıdaly júktemesin monıtorıngileýmen aı­nalysady. Sondaı-aq baılanys opera­torlarynyń parametrlerin baqylaıdy.

– Jumys úzdiksiz júredi. Aýysym bo­ıynsha eńbek etemiz. Bir aýysymǵa eki adamnan túsedi. Biri – jetekshi ınjener, ekinshisi – ınjener. Baılanys ope­ratorlarynyń parametrleri belgili bir dıapazonnan asyp ketpeýi kerek. Sony baqylaý – bizdiń mindetimiz. Sol se­kildi orbıtadaǵy qondyrǵylardyń jaǵ­daıyn jiti nazarda ustaımyz. Jumys fızıkalyq turǵydan aýyr bolmasa da, jaýapkershilik júgi zilbatpan. Qate­lespeýiń kerek. Naqtylyq, dáldik qajet etiledi. Qyzmetim ózime unaıdy. Tıisti jaǵdaıdyń bári jasalǵan. Jalaqymyz jetkilikti. Biliktiligimizdi únemi artty­ryp otyramyz, – deıdi Aqkóldegi or­talyqqa on jyldaı ýaqytyn arnaǵan Dıdar Zarqumov.

 

Ǵumyry uzarǵan «KazSat-2»

Elimiz osy kúnge deıin «KazSat» serııa­ly ǵaryshtyq apparattardyń úsheýin orbıtaǵa ushyrdy. Alǵashqysy «KazSat-1» dep ataldy. О́kinishke qaraı, onyń sátsizdikke ushyraǵanyn jaqsy bile­miz. Esesine 2011 jyly ushyrylǵan «KazSat-2» qondyrǵysy qoldanylý merzimi aıaqtalýǵa taıasa da, turaqty jumysynan jańylǵan joq. 2014 jyly «KazSat-3» ǵarysh kógine kóterildi. Biregeı joba sanalǵandyqtan, mamandar dál osy «KazSat-3»-ke erekshe senim artyp otyr.

– Ǵarysh apparattary jerden shamamen 40 myń shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Soǵan qaramastan olarmen onlaın rejimde kedergisiz baılanys ornatylǵan. Qondyrǵylardan jetken aqparat dál sol sátte-aq bizdiń keshenge joldanady. Sıgnaldy jetkizý úshin 1,5-2 sekýnd jetkilikti. Qondyrǵylar orbıtany 3 kılometr/seknýd jyldamdyqpen aınalady. Osyǵan qarap-aq olardyń qandaı jyldamdyqpen jumys isteıtinin boljaı berińiz. Ekranǵa úńilseńiz, apparattar bir orynda tapjylmaı turǵan sekildi. Al shyn máninde olar úzdiksiz qozǵalysta. Túsinikti bolýy úshin mysal keltireıin. Tikeleı efırde ótetin sporttyq jarystardy alaıyq. Baıqaǵan bolsańyz, jarys ótetin oryndarda tóbesinde arnaıy qondyrǵysy bar kólikter turady. Olar sıgnaldy ǵaryshtaǵy qondyrǵyǵa jóneltedi, ol sol sátinde-aq bizdiń keshen­ge túsedi. Osylaısha, tikeleı efır­ler esh qıyndyqsyz el nazaryna usyny­lady. Aıtpaǵym, osynyń bári birneshe sekýndtyń ishinde atqarylatyn sharýalar, – deıdi ortalyqtaǵy ushýdy basqarý bóliminiń basshysy Bekbolat Azaev.

Onyń aıtýynsha, «KazSat-2» men «KazSat-3»-tiń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Alǵashqysy eski tehnologııamen jasalǵan. Al «KazSat-3» – sońǵy býyn­nyń ókili. Ol orbıtadaǵy jaǵdaıǵa álde­qaıda ıkemdi. Sol sebepti ǵarysh kógin kezip júrip te ózin-ózi teksere alady. Júıe­den qandaı da bir aqaý shyqsa, jerdegi mamandarǵa birden belgi beredi.

– Qondyrǵylardyń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etý úshin olardyń jaǵdaıyn baqylap otyramyz. Kúndelikti minip júrgen kóligimizdi de tehnıkalyq tekserýden ótkizip turamyz ǵoı. Bul da sol sekildi. Baıqaǵan bolsańyzdar, ǵa­rysh­tyq apparattardyń qos qanaty bar. Bular – kún panelderi. Ol kúnnen energııa alady. «KazSat-2»-niń qos paneli 4,5 kılovat, al «KazSat-3»-tiń panelderi 11 kılovat energııa óndiredi. Sonyń ná­tıjesinde bort qalypty jumys isteı­di. Qondyrǵylar jylyna eki márte jerdiń kóleńkesinde qalyp qoıady. Iаǵnı jer kúnniń kózin kólegeılep tastaıdy. Mundaıda elektr qýatyn óndirý toqtaıdy. Al apparattar qalaıda jumys isteýi kerek. Mine, osy kezde árbir qondyrǵynyń búıirindegi akkýmýlıatorlar iske qosylady da, qalypty jumysty qamtamasyz etedi, – deıdi B.Azaev.

Orbıtany shyr aınalyp júrgen qos apparattan jerdegi keshenge 8 myńdaı parametr kelip túsedi eken. Ortalyq mamandary osynyń bárin baǵamdap hám baǵalap otyrýy qajet. Iаǵnı kókten túsken parametrlerge analız jasaı otyryp, ǵarysh apparatynyń jaǵdaıyn anyqtaıdy. Eger qandaı da bir kinárat baıqalsa, dereý retteýge kirisedi. Mundaǵy ınjenerlerdiń bári – óz isiniń sheberi. Sondyqtan mundaı qysyltaıań shaqta ne isteý keregin jaqsy biledi.

– Qondyrǵylardyń tolyq­taı bizdiń terrıtorııany qamtýy mańyz­dy. Eger sál ǵana dálsizdik oryn alsa, sáýle bizdiń aýmaqtan ketip qalady. Tıi­sin­she, televızııa da, telefon baılanysy da, ınternet te úziledi. Ol azdaı orbıtada «KazSat» apparattarynan bólek, ózge memleketterdiń de qondyrǵylary ushyp júr. Olar bir-birimen qaqtyǵysyp qalmaýy kerek. Alda-jalda qaqtyǵyssa, memleketter arasynda janjal oty tutanýy ábden múmkin. Árıne, ázirshe bizdiń qondyrǵylarǵa qatysty mundaı keleńsiz jaǵdaı oryn alǵan joq jáne onyń múldem bolmaǵanyn tileımiz. Aıtpaǵym, mamandarymyz úlken dáldik­pen jumys isteıdi, – deıdi ushýdy bas­qarý bóliminiń basshysy.

Joǵaryda «KazSat-2» qondyrǵysynyń 2011 jyly ushyrylǵanyn aıttyq. Onyń jumysy 12 jylǵa shaqtalǵan. De­mek kelesi jyly osynyń bárin muqııat eskerip, paıdalaný mer­zimi aıaqtalady. Dese de, ortalyq mamandarynyń kásibı sheberliginiń arqa­syn­da apparattyń ǵumyry taǵy birneshe jylǵa uzartyldy. Al «KazSat-3» qujat bo­ıynsha 15 jyl minsiz qyzmet kórsetýi kerek. Mamandar onyń da qol­danylý merzimi áldeqaıda uzaq bolaryna senimdi. О́ıtkeni «KazSat-3»-­tiń­ teh­nıkalyq múmkindikteri áldeqaıda joǵary.

– «KazSat-2»-ni óz ishimizde qaljyń­dap qolmen basqarylatyn apparat deımiz. О́ıtkeni onda «KazSat-3»-tegi­deı múmkindikter qarastyrylmaǵan. Qon­dyrǵylardyń ǵumyryn uzartý úshin túrli qadamdar jasalyp jatyr. Arnaıy stra­tegııa, ádisteme ázirlengen. Máselen, qondyrǵydaǵy janarmaıdy únemdeýge múmkindik bar. Sol sekildi basqa da rezerv­terdi únemdeý esebinen onyń ǵumy­ry uzarady. Bul rette «KazSat-2» apparatyna qatysty qoldanǵan ádistememiz óz jemisin berdi. Ony 2026 jylǵa deıin paıdalanýǵa jol ashyldy, – dep naq­tylady Bekbolat Azaev.

Aıtpaqshy, «KazSat-2»-niń salmaǵy – 1,2 tonnaǵa, al «KazSat-3»-tiki 1,7 tonnaǵa teń. Bir qyzyǵy, úlken qondyrǵyny kishkentaı ǵana qurylǵy qozǵaltyp tur. Máselen, «KazSat-2»-ni ıteretin qoz­ǵaltqyshtyń tetigi 4 gramdy ǵana qu­raıdy. «KazSat-3»-tiki 8 grammǵa teń. B.Azaevtiń aıtýynsha, bul jerde kish­kentaı bolsa da qozǵaltqyshtyń kóme­gi orasan zor. О́ıtkeni orbıtadaǵy jaǵ­daıdyń qolaısyzdyǵyna baılanysty qon­dyrǵylar tıisti ornynan qozǵalyp ketýi yqtımal. Mine, osyndaı kezde álgi birneshe gramdyq tetikter ǵarysh kemesin tyrp etkizbeı ustap turady.

– Ǵarysh – agressıvti orta. Onda ra­dıasııa kóp. Temperatýra da jıi ózge­rip turady. Máselen, kúnniń kózi shyǵyp turǵanda temperatýra +50 nemese +60 gradýsty quraýy múmkin. Al kó­leńke túskende kórsetkish -120 gra­dýs­qa tómendep ketedi. Sondyqtan qon­dyr­ǵylar osyndaı jaǵdaılarǵa meılinshe tózimdi bolýy kerek. Apparatty ázirleý kezinde de mundaı faktorlardyń bári eskeriledi. Áıtpese, 40 myń shaqyrym qashyqtyqtaǵy qondyrǵydan kinárat shyqsa, ony jóndeýge ushyp baratyn múmkindik joq qoı. Sol sebepti apparatty ázirlegende barlyq elementtiń jet­kilikti qory jasaqtalady. Keıde qon­dyrǵylarǵa radıasııa jınaqtalyp qalady. Bul jaǵdaı ony isten shyǵarýy múmkin. Sondyqtan keleńsizdiktiń aldyn alý úshin keıde qondyrǵylardy óshirip otyramyz. Sonda jınaqtalǵan radıasııa da ózdiginen joıylady. Apparattyń ǵumyryn uzartý degenimiz osy, – deıdi B.Azaev.

Ǵarysh qatelikti keshirmeıdi. Barlyq jaǵdaıǵa daıyn bolý kerek. Aqkóldegi ortalyq sekildi Almaty oblysynyń aýmaǵynan «Kókterek» ǵaryshtyq baılanys ortalyǵynyń jasaqtalýy da sondyqtan. Mamandardyń aıtýynsha, onyń da múmkindigi zor.

 

Maıtalman mamandar mekeni

«Aqkól» ǵaryshtyq baılanys orta­ly­ǵynda jemisti eńbek etip júrgen ma­mandardyń qatarynda Maksım Kýsev te bar. 2005 jyldan bastap ómi­rin osy ortalyqpen baılanystyryp keledi. Byltyr «Bilim orkenieti» ult­tyq ınnovasııalyq ǵylymı-zertteý orta­ly­ǵy elimizdiń úzdik mamandaryn anyq­taǵan bolatyn. Maksım ǵarysh baılanysy salasy boıynsha úzdik dep tanyldy.

– Aqmola óńiriniń týmasymyn. Osy ólkede óstim, óndim, eńbek etip jatyrmyn. 2005 jyly Respýblıkalyq ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy otandyq alǵashqy ǵarysh apparatyn qurastyryp, iske qosý úshin bilikti mamandarǵa izdeý saldy. Baǵymdy synap kórdim. Qate­lespesem, konkýrsqa 15 myńdaı ınjener qatysty. Sońynda 34 mamandy iriktep aldy. Bul qatarǵa men de iliktim. Sóıtip, áriptesterimmen birge elimizdiń ǵaryshtyq baılanys júıesin damytýǵa kiristik, – deıdi «Aqkól» ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy apparattyq-baǵdarlamalyq jáne metrologııalyq qamtamasyz etý ortalyǵynyń basshysy Maksım Kýsev.

Ol «KazSat» ǵarysh apparattaryn basqarý jáne baqylaý júıelerin montajdaý jumystaryna qatysqan.

– Jumys qyzyqty ári kúrdeli edi. О́ıtkeni ol ýaqytta elimizde mundaı deńgeıdegi qondyrǵy qurastyrylǵan joq-tyn. Montaj jumystarynyń dáldi­gine qoıylatyn talaptar da óte qa­tań edi. Tipti keıbir jabdyqtar men baǵ­darlamalyq jasaqtamalardyń bir ǵana danasy jasaldy. Biz osynyń bárinen óttik. Úırene júrip, shyńdaldyq, táji­rıbe jınadyq. Ásirese, synaqtan ótkizý kezindegi jumystar qıyndyǵymen este qaldy. Sebebi jabdyqtardy ornatýǵa tikeleı qatystym. Al «KazSat-2» jáne «KazSat-3» jobalaryna bastan-aıaq atsalystym. Tehnıkalyq tapsyrma qurýdan bastap, konstrýktorlyq qujattamany taldaý ári bekitý, jerústi jabdyqtaryn montajdaý, synaqtardy ótkizý, apparatty paıdalanýǵa berý sekildi sharýalardy tegis atqardyq, – deıdi ol.

Maksım Kýsevtiń aıtýynsha, ǵarysh apparattaryn basqarý júıelerine sapa­lyq hám senimdilik turǵysynan qatań ta­laptar qoıylady. О́ıtkeni ǵarysh qon­dyrǵylarynan telemetrııa úzdiksiz kelip turady jáne olardyń jumysyn úzýge bolmaıdy. Sondyqtan ǵarysh apparatyna deıingi qashyqtyqty (shamamen 40 myń shaqyrym) ólsheý kezindegi qatelik 10 metrden aspaýy kerek. Al buryshtyq jaǵ­daıdy ólsheý qateligi 1 doǵalyq mınýttan aspaýy shart.

– Maǵan qarasty ortalyqtyń qura­myn­da eki bólim bar – apparattyq jáne baǵ­­dar­lamalyq qamtamasyz etý. Bólim mamandary táýlik boıy kezekshilik júrgizedi. Jabdyqty tıisti sapa deńgeıin­de ustap turý úshin josparly-profı­lak­tıkalyq jumystardy atqarady. О́lsheý quraldaryn metrologııalyq qam­tamasyz etý is-sharalary bólek júr­giziledi. «KazSat-3» jobasynda biz post­keńestik keńistikte alǵash ret ǵarysh ap­parattarynyń paıdaly júktemesiniń parametrlerin monıtorıngileý júıesin metrologııalyq attestattaýdan ótkizdik. 2007 jyldan bastap «KazSat» jerseriktik tobynyń basqarý jáne baqy­laý­ quraldaryna qyzmet kórsetý ári jón­deý jumystaryn ortalyq mamandary óz kúshi­men júzege asyryp keledi, – deıdi Maksım Kýsev.

Joǵaryda Aqkóldegi ortalyq bilik­ti jas mamandardy da qatarǵa qosyp jat­qanyn aıttyq. Bul rette Darıa Komarova da ýnıversıtettegi oqýyn támamdaǵan soń ǵaryshtyq baılanys mekemesine jumysqa qabyldanypty. Búginde analız jáne jos­parlaý bóliminiń ınjeneri bolyp eńbek etip júr.

– Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin támamdadym. 2019 jyly osy ortalyqta tájirıbeden óttim. Sol­ kezde mundaǵy jumys qatty unap edi.­ Aqyry qyzmetke qabyldandym. Úzdik­ter­diń ortasyna qosylǵanyma óte qýa­nysh­t­ymyn. Jumys óte qyzyqty. Ýnı­ver­sıtette alǵan teorııalyq bilimdi tá­ji­rıbe júzinde bekitip jatqan jaıymyz bar, – deıdi Darıa.

Aqkóldegi ortalyqta alańsyz ju­mys isteýge barlyq jaǵdaı jasalǵan. Má­selen, ortalyqtan taıaq tastam jerde qyzmetkerlerge arnalǵan kóppáterli tur­ǵyn úı kesheni ornalasqan. Munda otbasylyq ómirge qajettiniń bári eske­rilgen. Úıdiń astyńǵy qabatynda trenajer zaly, kúres zaly ornalasqan. Budan bólek úıdiń aýmaǵynda jylyjaı, ba­la­lardyń oıyn alańy, stadıon bar.

 

Ulttyq operatordyń qadamy oń

«Respýblıkalyq ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Málik Júıriktaevtyń pikirinshe, elimiz ǵaryshtyq baılanys salasy boıynsha táýelsizdigin jyl ótken saıyn nyǵaıtyp keledi.

– Elimizde birneshe jerseriktik top bar. Birinshisi – «KazSat» ǵaryshtyq baılanys jáne habar taratý júıesi, ekinshisi – Jerdi qashyqtan zondtaýdyń jer­seriktik júıesi, úshinshisi – otan­dyq ınjenerler qurǵan ǵylymı-tehno­logııalyq maqsattaǵy ǵarysh júıesi. Olar­dyń árqaısysy aqparattyq táýel­sizdikti qamtamasyz etýge úles qo­syp otyr. «KazSat» jerserikteri geos­tasıo­narlyq orbıtada jumys isteı­di. Jer­men sınhrondy túrde aınala otyryp, tu­raqty bekitilgen jerseriktik baılanys­ty qamtamasyz etedi. Geostasıonarlyq jerserikter – memlekettik jáne korpora­tıv­tik qajettilikterdiń joǵary talaptaryn qanaǵattandyratyn aqparatty berýdiń eń senimdi ádisi. Búgingi tańda otandyq «KazSat» baılanys jáne habar taratý ǵaryshtyq júıesiniń quramynda eki geostasıonarlyq baılanys jerseriginiń ózindik orbıtalyq-jıilik resýrsy bar, – deıdi Málik Júıriktaev.

Respýblıkalyq ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy Qazaqstannyń ulttyq baılanys jáne habar taratý operatory márte­besine ıe ekenin atap óteıik. Ári bul mekeme eldiń telehabar taratý, baılanys, ınternet qyzmetterine degen qajettilikti 100 paıyz qamtamasyz etedi.

– Alǵashqy jyldardyń ózinde «KazSat-2» jáne «KazSat-3» jerseriginen ımportty almastyrý kólemi jylyna 30 mlrd teńgeden asty. Sonymen qatar jer­serikterimiz arqyly usynylatyn qyz­metterdiń tarıfi halyqaralyq opera­tor­lardyń kórsetkishinen edáýir tómen. Al tehnıkalyq sıpattamalary men qyzmet sapasy boıynsha qos jerserik te álemdik naryqtaǵy qondyrǵylardan kem túspeıdi. Elimizde baılanys jerserikterin toptas­tyrýdy nyǵaıtý ári arttyrý úshin tıis­ti sharalar qabyldanyp jatyr. Birin­shiden, «KazSat-2» jerseriginiń resýrsy uzartylǵanyn aıtý kerek. Onyń qyz­met etý merzimi «Aqkól» ǵaryshtyq baı­lanys ortalyǵy ınjenerleriniń kási­bı sheberliginiń arqasynda 2026 jyldyń sońyna deıin uzartyldy. «KazSat-3» jerserigine keletin bolsaq, onyń paıdalaný merzimi 2029 jyly aıaqtalady. Qazirgi ýaqytta kompanııanyń aldaǵy 10 jylǵa, ıaǵnı 2032 jylǵa deıingi damý tujyrymdamasyna sáıkes, mamandarymyz elimiz úshin jańa geostasıonarlyq jerserik qurý boıynsha jumystarǵa kiristi, – dep naqtylady «Respýblıkalyq ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy» aksıo­nerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy.

Memleket basshysy el halqynyń sıfrlyq teńsizdigin joıý, túkpirdegi aýdandardy, aýyl turǵyndaryn baıla­nyspen qamtamasyz etý mindetin júktegenin bilemiz. Osyǵan baılanyst­y respýblıkalyq ortalyqqa 500-den astam aýyldyq eldi mekendi ınternetpen qamtamasyz etý tapsyryldy. Bul baǵytta da tıisti jumys júrgizilip jatyr.

– Bıyl «Kókterek» ǵaryshtyq baılanys ortalyǵyna 10 jyl tolady. Atalǵan keshen jerserikterdiń jumysyn rezervteý esebinen úlken somany únemdeýge ǵana emes, sonymen qatar tutynýshylarǵa qyzmet kórsetýdiń qosymsha tehnıkalyq múmkindikterin damytýǵa jol ashady. Bul jerde bizdiń jerseriktik teleporttyń jumysy jáne «Kókterek» ortalyǵynyń bazasynda onyń jańa qyzmetterin damytý týraly aıtyp otyrmyn. Halyqaralyq yntymaqtastyqqa da yntalymyz. Biz qyzmetterdi tek elimiz aýmaǵynda ǵana emes, sonymen qatar ónimniń eksportyn da qamtamasyz etemiz. Bul turǵyda irgeles jatqan Qyrǵyzstanmen jáne Tájikstanmen alǵashqy nátıjeler barshylyq. «Starlink», «One Web», «O3b Mpower» sııaqty jahandyq jobalarmen de yntymaqtastyq ja­ıyn qarastyramyz. Biraq negizgi mindet otandyq jerseriktik toptamany damytý bolyp qala bermek, – deıdi M.Júıriktaev.

Respýblıkalyq ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy 2011 jyldan bastap «KazSat» serııaly ǵarysh apparattarynyń trans­ponderlik syıymdylyǵyn usyný bo­ıynsha shamamen 52 mlrd teńge tabys tapqan. Buǵan qosa kompanııa jyl saıyn bıýdjetke dıvıdend tólep keledi. Sońǵy 5 jylda memleket bıýdjetine shamamen 2,5 mlrd teńge aýdarylǵan.

 

TÚIIN. Aqkóldegi ǵaryshtyq baılanys ortalyǵyna barǵan saparymyzda elimizdiń bul saladaǵy áleýetiniń joǵary ekenine kóz jetkizdik. Eń bas­tysy óte jaýapty ári mańyzdy sharýa­ny otandyq mamandardyń urshyqsha ıirip otyrǵanyn kórip qýandyq. Demek, ǵarysh salasyndaǵy básimizdiń bıikteı bererine qylaýdaı kúmán joq.

 

Aqmola oblysy,

Aqkól qalasy