Indýstrııalandyrý trendi: jańa sapalyq deńgeı

О́tken jyly Mańǵystaý oblysynda ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy quryldy. О́rkendi óńirdiń atalmysh baǵyttaǵy tynysyn keńeıtip, tyń isterdi úılestirip otyrý memlekettik organǵa zor jaýapkershilik júkteıtini belgili. Osy oraıda jańa basqarma basshysy Jeńisbek SAǴYNDYQOVPEN áńgimelesken edik. – Jeńisbek О́renuly, jańa basqarmanyń tizginin alǵash qol­ǵa aldyńyz. Jumys qalaı júrýde? – Elbasymyz táýelsiz Qazaq­standy álemdegi damyǵan 30 el­diń qataryna enizý tapsyrma­syn qoıyp otyr. Ol bıikke jetý úshin qajetti biraz sharalar qabyl­da­nyp, baǵdarlamalar bekigeni bel­gili, solardyń biri – elimiz­diń ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq da­­mýy jónindegi Memlekettik baǵ­dar­lamasy. Indýstrııalyq-ınno­vasııalyq damýǵa qatysty respýb­lıkalyq jáne óńirlik ındýstrııa­landyrý kartalaryna zamanaýı jobalardy irikteý, jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip kartalarǵa engen jobalardyń júzege asýyn qadaǵalaý, oblystyń ónerkásip salasy qyzmetin úıles­tirý, syrtqy ekonomıkalyq qaty­nastardy qalyptastyrý, halyq­aralyq sapa standarttaryn engizýge yqpal etý mindetterin moınyna alǵan basqarma osylaı qurylǵan bola­tyn. Qazir basqarma osy ba­ǵytta óz jumys jolǵa qoıyp keledi. Byltyr Mańǵystaý óńiri óner­kásibiniń damýynda oń dınamıka baıqaldy. Mańǵystaý oblysy – respýblıkadaǵy munaı óndiretin 6 oblystyń arasynda 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha ósim bergen birden-bir oblys. Munaı óndirý kólemi 2012 jylmen salystyrǵanda 2,1 %-ǵa ósip, 18013,1 myń tonnany qurady. Bıyl bul kórsetkish ótken jyldyń osy merzimine qaraǵanda 1,4 %-ǵa artty. Byltyr óndirilgen tabıǵı gazdyń kólemi men ken óndirý ónerkásibi salasyndaǵy tehnıkalyq qyzmet kórsetýdiń jalpy kóleminde de ilgerileýshilik bar. О́ńdeý ónerkásibinde 93,7 mlrd. teńgeniń ónimi shyǵarylyp, óndiris kólemi 2012 jylmen salystyrǵanda 24,0 %-ǵa ósti. Bul salada rezına men plastmassa óndirisinde kórsetkish tómendedi. Bul jaǵdaı úlken dıametrli qubyrlarǵa degen suranystyń tómendiginen «Shyny-plastıkalyq qubyrlar zaýyty» JShS-inde baıqaldy. Sondaı-aq, metallýrgııa salasynda óndiris te azdap tómendedi. Ne nárseniń de ózindik sebebi bolady ǵoı, bul jerde tómendeý ahýaly «Aqtaý quıý zaýyty» JShS-indegi qarjylyq qıyndyqtarmen jáne tapsyrys kóleminiń tómendiginen, «Arcelor Mittal Tubular Products Aktau» AQ qubyr zaýytynyń jete júk­telmeýine baılanysty qalyptasty. Bizdiń basqarma óńirdiń munaı-gaz sektorynan ózge salalaryndaǵy oryn alyp otyrǵan máseleler boıynsha oń qadam jasalyp, tıis­ti sheshimderdiń qabyldanýyna umty­lys tanytyp keledi. О́tken jyly «Mańǵystaý: munaı, gaz jáne ınfraqurylym-2013» atty munaı-gaz kórmesi ótkizilip, oǵan Qazaqstan men Reseıdiń oblys aýmaǵyna jańadan kelgen servıstik kompanııalary qatysty. Sondaı-aq, «Aqtaý teńiz porty» AEA» AQ pen «Jamal-aı» AQ ókilderiniń byltyr Oral qalasynda ótken «WestKazInvest - 2013» halyqaralyq ınnovasııalyq bıznes forýmyna, al «QazAzot» JShS men «Shyny-plastıkalyq qubyrlar zaýyty» JShS-iniń Ekaterınbýrg qalasynda bolǵan H Qazaqstan men Reseı óńirara­lyq yntymaqtastyq forýmyna qatysýy uıymdastyryldy. Bular sala mamandarynyń reseılik, ózge de sharaǵa qatysýshy árip­testerimen tájirıbe almasyp, sol arqyly ónim óndirý belsendiligi men sheberligin jetildirýge yqpal etetin bolady. – Mańǵystaýdyń ındýstrııalandyrý qorjynynyń salmaǵy qanshalyqty? – Oblysymyzdyń geogra­fııalyq ornalasýy oǵan tyń múmkindikterge jol ashady. О́ńir­de qolǵa alynǵan jobalardyń deni osy múmkindik turǵysynan qarastyrylady. О́ńirde ár deńgeıdegi ındýstrııalandyrý kartalaryna 2010-2014 jyldar aralyǵynda 31 joba qosylǵan bolatyn. Onyń ekeýi respýblıkalyq kartada qaralsa, 29-y aımaqtyq kartaǵa endi. Údemeli ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq damýdyń memle­kettik baǵdarlamasy júzege asyryla bastaǵan tórt jyldan beri Mań­ǵystaý óńirinde jalpy quny 169 mlrd. teńge turatyn 23 joba aıaq­talyp, 3 myńǵa jýyq jańa ju­mys oryndary ashyldy. Sáıke­sin­she osy kásiporyndarda 35 mlrd. teń­geniń ónimi shyǵaryldy, onyń 24 mlrd. teńgesi 2013 jyldyń enshisinde. 2013 jyly respýblıkalyq ındýstrııalandyrý kartasyna engen «Caspi Bitum» JShS-iniń jol bıtýmyn óndirý zaýyty» atty iri joba iske qosylyp, jańadan 286 jumys orny ashyldy. Bıyl quny 41 mlrd. teńge tu­ratyn, jańadan 650 jumys ornyn ashýǵa múmkindik beretin 2 jobany aıaqtaý josparlanǵan bolatyn. Onyń biri – Shetpe aýylyndaǵy nemistiń «Heidelberg cement» kompanııasynyń tehnologııasy boıynsha salynǵan sement zaýytynyń tusaýy kúni keshe ǵana Elbasynyń qatysýymen ótken telekópirde kesilgenine respýblıka jurtshylyǵy kýá boldy. Sonymen qatar, «DIS» JShS-niń «Úı qurylysyn salý kombınaty», «Shetpe Sýlary ltd» JShS-iniń «Mıneraldy sý shyǵarý sehy», «Janarys» JShS-iniń Jetibaı aýylyndaǵy «Arnaıy kıim tigý jáne hımııalyq tazartý sehy» jobalary men iri munaı kompanııalarynyń munaı óndirý kólemin arttyrýǵa baǵyttalǵan 6 jobasy aıaqtalady dep kútilýde. Bıylǵy qańtar aıynda Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý­dyń memlekettik baǵdarlamasy jó­nindegi aımaqtyq úılestirý keńe­sinde jańa jobalar qaralyp, onyń ishinde jalpy quny 18 mlrd. teńgeni quraıtyn, 461 ja­ńa jumys ornyn ashatyn 10 joba Indýstrııalandyrý kartasyna engizý úshin maquldandy. Bul jobalar talqylaý, kelisý úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligine joldandy. Qazir quny 59 mlrd. teńgeni quraıtyn jáne jańadan 1111 jumys ornyn ashýǵa jaǵdaı jasaıtyn 12 jobany júzege asyrý josparlanýda. Dál qazirgi kúni oblysta aıaq­talǵan barlyq jobalardyń on ekisi ­70,0%-ǵa ne odan joǵary, al toǵyzy 50,0%-ǵa ne odan tómen kólemdegi júktememen jumys jasaýda. – «Aldymyzda ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ekinshi besjyldyǵyn iske asyrý mindeti tur» deısiz ǵoı... – Iá, ekinshi besjyldyqqa respýblıkalyq Indýstrııalandyrý kartasyna jalpy smetalyq quny shamamen 379 mlrd. teńge bolatyn 9 joba aldyn ala engizilip otyr. Bulardyń qatarynda 4 myńnan astam jańa jumys ornyn asha alatyn munaı ónimderi, suıyq jáne syǵymdalǵan gaz úshin jabdyq shyǵaratyn qazaqstandyq-ıspandyq «IndoxSamruk Kazaxhtan» JShS-iniń óndiristik kesheniniń, malaızııalyq «Markmoregrýpp» kompanııasynyń metanol óndiretin zaýytynyń qurylystary sekildi iri jobalar bar. Munan ózge óńirlik ındýstrııalandyrý kartasyna jalpy smetalyq quny shamamen 30 mlrd. teńgeni quraıtyn 12 jobany engizýdi usynyp otyrmyz. Memlekettik baǵdarlamanyń ekinshi besjyldyǵynda Mańǵystaý oblysy damýynyń negizgi strategııalyq baǵytyn eskere otyryp, Indýstrııalandyrý kartasyna engiziletin jobalardyń sanyn arttyra túsý qajettigi týyp otyr. Oǵan munaı-gaz sektory, mashına jasaý, munaı hımııasy, kólik, logıstıka, qurylys jáne týrızm sııaqty basym salalarda júzege asyrylatyn jobalar kiretin bolady. – Jumyspen qamtýda jastardyń úles salmaǵy qandaı? – Sońǵy jyldary paıdalanýǵa berilgen joǵarydaǵy jobalarǵa oblystyń joǵary jáne arnaýly orta oqý oryndarynyń 104 túlegi jumysqa alynsa, olardyń 24-i joǵary bilimge ıe mamandar. Degenmen, kórsetilgen jas mamandardyń barlyǵy birdeı ózderiniń oqý ornynda alǵan kásipteri boıynsha jumys jasaı almaı otyr. Bul qashanda kún tártibinen túspeıtin másele. Tıisti oryndar oǵan qatysty júıeli túrde qajetti sharalardy alady dep oılaımyn. – Basqarma jumysynyń bir baǵyty – halyqaralyq sapa standarttaryn engizý men tehnıkalyq retteýge qatysty bolsa, ekinshi baǵyt syrtqy ekonomıkalyq qatynastarǵa qatysty dedińiz. Bul baǵyttarda neni tyndyra aldyńyzdar? – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi Sertıfıkattaý jáne tehnıkalyq retteý komı­te­tiniń Mańǵystaý oblysy boıynsha departamentimen birlese oty­ryp basqarma Keden odaǵy aýma­ǵynda biryńǵaı tehnıkalyq regla­mentterdiń qalyptasýyna baǵyt­talǵan kúrdeli máselemen de óz quzyreti deńgeıinde shuǵyldanyp keledi. Osy jyldyń 1 qańtaryna deıin oblystaǵy 340 kásiporyn halyqaralyq sapa standarttaryn engizdi jáne sáıkestik menedjmenti júıelerin sertıfıkattap otyr. Olardyń arasynda alys jáne jaqyn shet elderge eksportqa ónim shyǵaratyn «Emir-Oıl» JShS, «Qaraqudyqmunaı» JShS, «Býzachı Opereıtıng LTD» JShS, «Arman» BK» JShS, «Qazaq gaz óńdeý zaýyty» JShS kompanııalary bar. Sonymen qatar, jyl saıyn «Mańǵystaýdyń úzdik taýary» konkýrs-kórmesin ótkizý dástúrge aınaldy. О́tken jylǵy mundaı kórmege oblystyń 30 kásiporny qatysty. Oǵan úzdik shyqqan jeti kásiporyn «Qazaqstannyń úzdik taýary» konkýrsyna usynylǵan edi, nátıjesinde «Jańaózen sút zaýyty» JShS respýblıkalyq baıqaýdyń III dárejeli dıplomyna ıe boldy. Al, syrtqy ekonomıkalyq qatynastar týraly aıtar bolsaq, Mańǵystaý oblysy statıstıkalyq derekter boıynsha álemniń 110 memleketimen eksporttyq-ımport­tyq, onyń ishinde 53 elimen eksporttyq operasııalar júrgi­zedi. О́tken jyly Aqtaý qala­synda Germanııa, Latvııa, Ázer­baıjan, Túrikmenstan, Malaızııa jáne Reseı Federasııasy arna­ıy delegasııalarynyń saýda-eko­nomıkalyq mıssııalary uıym­dastyrylyp, dóńgelek ústelder, kásipkerlermen kezdesýler ótkizildi jáne delegasııa músheleriniń kásiporyndarda, kompanııalar men uıymdarda bolýy qamtamasyz etildi. Sońǵy bir aıda osyndaı issa­parmen óńirde Danııa, Iran elderiniń delegasııalary boldy. Maqsatymyz – elimizdiń damýy, halyqtyń ál-aýqatynyń nyǵaıýy jáne otandyq ónimderdiń úlesin arttyrý. Sapaly jumysymyzben, sapaly ónimderimizben óz naryǵymyzdy qurý baǵytyndaǵy jumystardy jalǵastyrýdy kózdeımiz. Áńgimelesken Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». AQTAÝ.