Qazaqstan men Qytaı azamattary úshin ózara 30 kúnge deıin vızasyz kirý rejimi engiziletini týraly jańalyq jarııalandy. Syrtqy ister mınıstrligi ázirlegen qaýlyǵa sáıkes eki el azamattary tólqujat arqyly saıahattaý, emdelý, iskerlik kezdesýler ótkizý úshin kórshi memleketke 30 kúnge deıin vızasyz kire almaq. Bul qujat áli kúshine enbegenin aıta ketý kerek.
El múddesi – ekonomıkalyq múdde
Jaqynda Syrtqy ister mınıstrliginiń resmı ókili Aıbek Smadııarov Qytaı azamattary úshin Qazaqstanǵa 14 kúnge deıin vızasyz kirý múmkindigi ótken jylǵy jazda berilgenin, sol ýaqyttan beri elaralyq barys-keliste júıesizdik bolmaǵanyn jáne vızasyz rejim merzimin 30 kúnge deıin uzartý Qazaqstan úshin tıimdi ekenin aıtty.
«Qytaı – ekonomıkasy alpaýyt el. Qazaqstan jáne Ortalyq Azııa elderi úshin negizgi saýda seriktesteriniń biri. Eger eki el arasynda ózara vızasyz rejim engizilse, jeke azamattar ǵana emes, júk kóligin júrgizýshiler de shekaradan vızasyz óte alady. Bul biraz máseleni sheshedi. Aradaǵy saýda-sattyq ósip, óńiraralyq yntymaqtastyq nyǵaıady, ekonomıkamyzǵa oń áser etedi. Qazaqstan – Ortalyq Azııada Qytaımen vızasyz rejim ornatqan jalǵyz memleket. Muny biz dıplomatııalyq jeńis dep esepteımiz», dedi SIM ókili.
Resmı derekterge sáıkes 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan, Qytaı jáne Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy taýar aınalymy 31,9 paıyzǵa ósip, 32,1 mlrd dollardy (2021 jyl – 24,3 mlrd dollar) qurady.
Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy saýda aınalymy rekordtyq kórsetkishterge jetip, ótken jyly 24 mlrd dollardan asty. Qazaqstandyq ónim eksporty ósip, 13,2 mlrd dollardy quraǵan. Sol sııaqty elimizde qytaı taýarlaryna degen qajettilik artyp keledi. Import 33,5 paıyzǵa ósip, 11 mlrd dollarǵa jetip otyr.
Qytaı naryǵy – bizdiń ónimderimizdiń senimdi tutynýshysy. Qazaqstan 1 mlrd dollardan astam somaǵa 135 qosymsha taýar pozısııasy boıynsha ónerkásiptik jáne aýyl sharýashylyǵy taýarlarynyń keń assortımentin usynýǵa daıyn. Mamandar vızasyz rejimdi engizý ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtýǵa oń áser ete alatynyn aıtyp otyr. Máselen, elimizdiń shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi úshin kóptegen múmkindik ashylmaq: endi transshekaralyq alys-beris jyldamdyǵy birneshe esege artady. Vıza rásimdeý saldarynan únemi kidirister oryn alyp, uzaq kezekter týyndap qalyp júrse, endi Qytaımen aradaǵy ótkizý pýnktterinde jaǵdaıdy jaqsartýǵa múmkindik týmaq.
Bul ózgeristerdiń taǵy bir tıimdi tusy – elimizge qytaı týrısterin kóptep tartý. Mamandar árbir qytaı týrısi elimizge kelgende ortasha eseppen 1 myń dollar qarajat jumsaıtynyn aıtady. Eger ár týrısten túsetin qarajatty eseptesek, munyń ózi ekonomıkaǵa kelgen qomaqty kiris bolar edi. Máselen, «Kazakh Tourism» kompanııasy bergen málimetterge qaraǵanda, ótken jyly elimizge Qytaıdan keletin týrısterden túsken kiris 16 mln dollardy quraǵan. Bul 2021 jylǵy kórsetkishten eki esege kóp.
– Búgingi tańda Qazaqstandy kórgisi keletin sheteldikterdiń qatary artyp otyr. Sonyń ishinde qytaılar da bar. Vızasyz kirý merzimin 14 kúnnen 30 kúnge arttyrý sáıkesinshe bızneske túsetin tabysty da kóbeıtetini belgili. Qazir tek Qytaı emes, basqa da elderden saıahatshylardy tartý jumystary belsendi júrgizilip jatyr, – deıdi kompanııa dırektory Danıel Serjanuly.
Qytaı men Qazaqstannyń tranzıttik aınalymy 42 paıyzǵa artqanyn Qarjy vıse-mınıstri Erjan Birjanov ta aıtty.
– Búgingi tańda tranzıttik quraldardyń sany 33 paıyzǵa artty. 2021 jyly kólik quraldarynyń sany Qazaqstan arqyly tranzıttik kólik sany 153 myń bolsa, 2022 jyly 204 myń kólik boldy. 2021 jyly Qytaımen tranzıt boıynsha 75 myń kólik ótse, 2022 jyly 107 myń kólik ótti. Bul 35 myńǵa ulǵaıyp, 42 paıyz boldy, – dedi vıse-mınıstr.
Derekke sáıkes kedendik baj salyǵynan Qazaqstan bıýdjetine 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha 10 saldo 160 mlrd teńge qarajat tústi.
– «Nurly jol» keden beketi ashylǵannan beri BAQ-ta kóptegen shaǵym boldy. Bizdiń kólikter ol jaqqa óte almaıdy. Bizdiń 15 myń kólik kezekte turdy. Qazirgi tańda biz óz tarapymyzdan jumys kezeńin ulǵaıttyq. Qytaı konsýldyǵymen kezdesip, qazaqstandyq tasymaldaýshylarǵa vıza sanyn apta saıyn 500-ge deıin jetkizýdi usyndyq. Qazaqstandyqtardyń vızasyz ótýine jeńildik jasalsa, saýda-sattyqtyń damýyna áseri mol, – dedi Erjan Birjanov.
Al bloger Iаkov Fedorov keshegi pandemııanyń toqyraýynan keıin búkil álem elderi qytaı týrısteriniń qaıta kelýin kútip otyrǵanyn jazady.
– Biz Japonııada bolǵanda sol eldegi týrızmniń pandemııadan qalaı zardap shekkenin kórdik. 2019 jyly Japonııaǵa Qytaı men Gonkongten 12 mıllıon týrıst kelgen. Koronavırýsqa baılanysty shekaralar jabylǵanda el ekonomıkasy mıllıardtaǵan dollar shyǵynǵa ushyrady. Tek Japonııa emes, jalpy búkil álemde qytaı týrısterin qushaq jaıa qarsy alady. О́ıtkeni birinshiden, olar kóbine top-tobymen júredi. Iаǵnı kez kelgen qoǵamdyq oryn úshin kelýshilerdiń kóptigi kiristiń artýyna sebepshi. Ekinshiden, árbir toppen uıymdastyrýshy birge júredi. Bul bizdiń azamattarymyz úshin qosymsha jumys oryndary. Úshinshiden, qytaılyq týrıster qaı elge barsa da, tildik kedergilerge tap bolady. Bul kemshilik bolyp kóringenmen, biz úshin kerisinshe artyqshylyq. Sebebi olarǵa óz aýdarmashylarymyz qyzmet kórsetetindikten, bul taǵy da qosymsha jumys orny degen sóz, – deıdi ol.
Blogerdiń aıtýynsha, 2019 jyly, ıaǵnı pandemııaǵa deıin qytaı týrısteri 170 mıllıon ret shetelge shyǵyp, álem ekonomıkasyna 253 mıllıard dollar qarjy quıǵan. Qazirgi kúni sol týrıster aǵynyn qaıtadan qalpyna keltirip, onyń bir bóligin elimizge qaraı burýǵa kúsh salý kerek. Jalpy, Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń málimetinshe, 2023 jyldyń qańtar-naýryz aılary aralyǵynda elimizge Qytaıdan 8 myńnan astam týrıst kelgen.