«JastarX»: ult biregeıligi nede?

«Jastar» ǵylymı zertteý ortaly­ǵyna bıyl – 10 jyl. Osy ýaqyt araly­ǵynda ortalyq jastarǵa qatysty birqatar áleýmettik zertteý júrgizip, jaqyn aralyqta kólemi jaǵynan da, mazmuny jaǵynan da qaıtalanbas 11-shi «Qazaqstan jastary» baıandamasyn jarııalamaq.

«О́z jumysyn bastaǵaly jatqan alań ortalyq uıymdastyrǵan alǵashqy is-shara emes. Buǵan deıin de, qazir de túrli taqyrypta birneshe eksperttik, talqylaý alańymyz jumys istep jatyr. Jastardyń ózekti máselelerin sheshý joldaryn qarastyryp, olarǵa qatysty usynymdar ázirleýde uıymnyń róli erekshe. Sol sebepti ár alańymyzdyń mańyzy da zor», dedi «Jastar» ǵylymı zertteý ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Áıgerim Serikjanova.

Osy oraıda basqosýǵa arnaıy kelgen Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli «Jastar» ǵylymı zertteý ortalyǵyn óz aldyna jeke mekeme retinde shyǵarýǵa sheshim qabyldanǵanyn aıtty.

Jıyn taqyrybyna oralsaq, uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, kezdeısoq tańdalǵan taqyryp emes, qazirgi kezde álem elderi óz ereksheligin, biregeıligin tanytýǵa kúsh salyp jatyr.

«Jalpy, qazaq aıdentıkasy degen ne? Táýelsizdik alǵan ýaqyttan beri óz biregeıligimizdi aıqyndaýǵa, tereńdigin túsinýge, mańyzyn anyqtaýǵa biraz talpynys boldy. Qazir el azamattarynyń jańa tolqyny ár salada úlken jetistikterge jetip jatqanyn baıqaımyz. Olardyń árqaısysy derlik óz salasyn qazaq aıdentıkasymen tikeleı baılanystyrady», dedi Áıgerim Serikjanova.

Qazir jasandy aqyl-parasatty utymdy paıdalanyp, ulttyq naqysh­tarymyzdy nasıhattap júrgen jastar arasynan rejısser, óziniń «Zamandas» podkasty arqyly kópshilikke jas býynnyń jan-dúnıesin ashyp kórsetip júrgen Qanat Beısekeev, poezııa men mýzykany ushtastyryp, zamanaýı ádebıet pen mýzyka baǵytyna jańa kórkemdik lep bergen, Ulybrıtanııada, Germanııada, jaqynda elordada konsertin bergen «Maqpalsher» – Maqpal Jumabaı, bileginiń kúshimen ǵana emes, rýhy, oıymen qazaq ekenin, túptep kelgende, elimizdiń kim ekenin álemge tanytyp júrgen Gennadıı Golovkın, «Qazaq Republic» brendiniń negizin qalaýshy Sáken Joldas, otandyq jáne álem ádebıetiniń uly týyndylaryn qazaq tilinde shyǵaratyn «Qasym» baspa úıiniń negizin qalaýshylar – Erlan Áshim men Arman Álmenbet, jurtshylyqty qazaq álemine ǵashyq etip júrgen Dıas jáne Aıgerim Kamerıdanovtardy, qazaq mıfologııasynyń mamany, aýdarmashy, jazýshy Zıra Naýryzbaıdy ataýǵa bolady.

«Elimizdiń árbir azamaty – qazaq ultynyń bir bólshegi. Olardyń árqaısysy ultymyzdyń órkendeýine zor úles qosyp júr. Memleketimizdiń qozǵaýshy kúshi de – jastar. Jaqynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev aıdentıka, ulttyń bolmysy týraly óz oıyn aıtty. Birinshiden, Qazaqstan halqy Assambleıasyndaǵy jıynda Memleket basshysy «Dańqty otandastarymyzdy, sportshylarymyzdy, mádenıet qaıratkerlerimizdi, ǵalymdarymyz ben stýdentterimizdi, kásipkerlerimizdi shyqqan tegine qaramastan, shetelde únemi qazaqtar dep ataıdy. Bul – tabıǵı qubylys. Solaı bolýǵa tıis», dedi.

Ekinshiden, ol bizdi Qazaqstan­nyń tólqujaty men Týy biriktiredi dedi. Shyn máninde, qazirgi geosaıası jaǵdaıda kók pasportymyz – bizdiń maqtanyshymyz. Ol – turaqtylyq pen tatýlyqtyń, tynyshtyq pen ósip-ór­kendeýdiń belgisi. Sondyqtan búginde tólqujat alý – artyqshylyq. Elimizdegi azamattardy biriktiretin faktordyń biri tólqujat bolsa, ekinshisi bárimizdi úlken maqtanyshqa kerneıtin – kók Týymyz. Jaqynda jigitterimiz Tashkentte ótken bokstan álem chempıonatynda jeńiske jetti. Kók Týymyz kóterilgen sa­ıyn bárimiz qolymyzdy keýdemizge qoıyp, Ánuranymyzdy birge shyrqadyq. Elimizdegi barlyq etnos ókilderi osy qýanyshqa ortaq boldy», dedi jıynda sóz alǵan mınıstr.

Saraptama alańyna shaqyrylǵan spıkerler – qazaq aıdentıkasynyń damýy men kópshilik arasynda taralýyna úlken úles qosyp kele jatqan sarapshy, mamandar. Máselen, «Abaı joly», «Ahmet. Ult ustazy», «Mirjaqyp. Oıan qazaq» serıaldarynyń ssenarıı avtorlarynyń biri, aqyn, jazýshy, kınossenarıst Ularbek Nurǵalymuly ulttyq biregeılik qazaqtyń árbir maǵynaly sózinde jatyr degen pikirin aıtty.

«Mysaly, biz Alash arystary degendi jıi aıtyp júrmiz. Al «arys» sóziniń maǵynasyn tereń túsinbeımiz. Kıiz úıimizdegi shańyraqtyń sheńberin arys deıdi. Bul bir maǵynasy. Shańyraq synsa, ol ortasyna túsedi. Qazaqta buryn otaǵasyn joqtaǵan kezde «arysym qulady» dep joqtaıdy eken. Ol otaǵasy otbasynyń tiregi, al shańyraqtyń arysy barlyq kıiz úıdiń tiregi. Tereń túsinetin bolsaq, Alashtyń arystary – halyqtyń tirekteri. Osydan olarǵa qurmet, Alash arystaryna degen kózqaras ózgere bas­taıdy. Mundaı sózder qazaqta kóp, maǵynasy kómeskilenip qalsa da ony esh sóz aýystyra almaıdy», degen ol osy sózdiń maǵynasyn taldap berdi.

Sonymen qatar ǴjBM Ǵylym komı­teti Joshy Ulysyn zertteý ǵyly­mı ınstıtýtynyń dırektory, PhD Jaqsylyq Sábıtov ult tarıhyn sóz etti. Al dızaıner, «Creeon» dızaın stýdııasynyń negizin qalaýshy Qasymhan Japanov «Dızaındaǵy qazaq aıdentıkasy» týraly óz oı-pikirin ortaǵa saldy.