QYRǴYZDAǴY QYRǴYNǴA QYZYǴYP, ELIRMEIIK

Bas-basyna bı bolǵan óńkeı qıqym... Abaı. Dúnıe bazarynyń tórt bury­shy­­nyń tynymsyz tirshiliginiń ta­rylǵan tamyrynyń soǵysy osy kú­ni jıilep tur. Adam balasy toı­ym­syz dúnıeniń qyzyǵyna túsip, óz aqyl-oıymen de jáne óz qolymen de jasaǵan qyzyldy-jasyldy, álem-jálem sol opasyz dúnıe úshin talasyp, birin-biri orǵa da jyǵyp, oqqa da baılap, jan alysyp, jan berisken kúı keshýde. Adam balasy dúnıege kelgennen keıin, ol máń­gi­lik pe, ol máńgi ómir súre me?! Árı­ne, joq! Mine, osyny bile tura, uǵyna tura jalǵan dúnıeniń bir sáttik qyzyǵy men rahaty úshin adam balasynyń sol opasyz dú­nıe­niń qurbany bolyp jatqandyǵyna alańdaı túsesiń. Jáne de bul alań­daýshylyǵymyzǵa negiz de, sebep te bar ǵoı dep oılaımyn. Dúnıe arsyzdanyp barady. Bálkim, buǵan adam balasynyń ózi de kináli bolar. Iá – kináli Adam! Búgingi kúnniń úreıli dúnıesiniń bı­shigin úıirgen barlar men baılar já­ne de búgingi kúnniń saıasatyn pál­sapasymen birge qosa soǵyp júr­gender aralyǵyndaǵy tir­shi­lik­tiń ynsaby joǵalyp ketkendiginen arany ashylǵan dúnıe adamy qa­lyp­tasyp, ol toıymsyz kúıge jet­ti. Ár halyqtyń boıyndaǵy ja­ra­ty­lysymen jaratylǵan ar men uıat­tyń ózegine ár dáýirdiń saıasaty jegiqurt bolyp tústi. Sol jegiqurt kez kel­gen halyqtyń ózine ǵana tán ne bir asyl qasıetterin jep, joı­yp, taý­ysqan syńaıly. Eń áýeli til ketti! Til ketkennen keıin ulttyq sana ket­ti. Sana ketkennen keıin oı to­qy­rady. Oı toqyraǵannan keı­in adam balasy dúnıeniń jaq­sysy men ja­manyna, asyly men jasyǵyna, óri men kórine tereńirek úńilip, ke­ńinen baıypty oı kózin jiberýden qalyp, qyzyǵary joq qyzyl dúnıeniń qyzyǵyn qýyp kete bardy. Qazaqta “dúnıe pále” degen bir aýyz sóz bar. Sol ózimiz qýyp júr­gen dúnıe pále adam balasynyń ba­sy­na ne bir zobalań soıqanynyń soı­ylyn da soǵyp-aq jatyr. She­ke­mizden qan shyǵyp, jaǵamyz jyr­tylyp jatsa da jalǵan dúnıe­niń bir aqıqatyn moıyndaǵymyz kelmeıtindigi taǵy da bar. Dúnıeniń máńgilik emestigin moıyndamaı­yn­sha, adam balasynyń ashylyp ket­ken aranyn jabý da múmkin emes. “Kóz topyraqqa ǵana toıady”, – degen qazaqy oı-pálsapanyń osy aradaǵy aqıqattyǵyn moıyndamaı kórińiz, káne! Adam balasy jáne dúnıe jaıly osy bir oı jeteginde júrip, búgingi kúni álemniń tus-tusynda, sonyń ishinde ózimizdiń ejelgi qońsyla­sy­myz, bylaısha aıtqanda bir aýyl, bir baýyr bolyp ketken qyrǵyz halqynyń qazirgi aýyr jaǵdaıyn sana eleginen ótkizgendi jón sana­dyq. О́z eliniń, óz memleketiniń bı­ligine bir emes, ekinshi qaıtara rıza bolmaǵan qyrǵyzdardyń kó­shege shyǵyp, jolynda kezdeskenniń bárine tas atyp, qıratyp, órte­ge­ni­nen kim utty, kim utyldy?! Me­nińshe, qazir Máskeýde júrgen Aqaev ta, Mınskide jan saqtap otyr­ǵan Bákıev te utylǵan joq, ut­yl­ǵan qyrǵyz halqynyń ózi! Jáne de oısyrap utylǵan qarapaıym qyr­ǵyz halqynyń taǵy da ózi! Bul ara­da halyqty qyrǵyz eliniń bıligine qarsy alyp shyqqan saıasatshylar da, “oppozısıonerler” de, túrli par­tııalardyń jetekshileri de ut­yl­ǵan joq. Qazir álem nazary aýyp otyrǵan qyrǵyz elindegi ne bir soıqandy jaǵdaıdan japa shekken, bolmasa ajalyn tapqan saıasatshy­lar­dyń, oppozısıo­ner­ler­diń, túrli partııalardyń jetek­shileriniń, bolmasa ne ózderiniń, ne balalary men týǵan-týysqandarynyń esim­de­riniń atalǵanyn estigenińiz bar ma? Halyqty kóshege shyǵýǵa ıter­­me­lep, janyp turǵan otqa maı quı­ǵan­dardyń bári de din aman. Árıne, aman bolsyn! Alaıda, atylǵan oq kimge tıdi?! Atylǵan oq qarapaıym qyrǵyz balasynyń júregine qadal­dy. Bul qadalǵan oq jalpy qyrǵyz halqynyń júregin qansyratyp otyr. Memleketiniń taǵdyryn qylǵa baılap qoıdy. Qyrǵyzdaǵy qyrǵyn jáne osy eldiń qasiretti jaǵdaıy eń áýeli qazaq balasy – bizdiń ózimizge sa­baq bolýy kerek. Táýelsiz Qazaq­stan­nyń ár jerinde bolsyn halyq­ty kótergisi kelip, halyqty kóshege shyǵarǵysy kelip júrgen toptar­dyń bar ekendigi de osy kúni ja­sy­ryn emes.Tipti, qyrǵyzdardyń kó­shege shyǵyp, qyrǵyn salǵanda­ry­na rıza bolyp, súısinip júrgen­der de kezdesip qalady. Bylaısha aıt­qanda, qazir qazaqty da qyrǵyz­dyń sındromy bılep bara jatqan­daı. Bul bizdiń elimiz ben memle­ketimiz jáne halqymyz úshin asa qaý­ipti oı, ajaldy sındrom eken­di­gin umytpaǵanymyz jón. Halyq­ty kóshege shyǵarýǵa úndeý, soǵan shaqyrý, sol áreketke ıtermeleý qoǵamǵa jasalyp jatqan qylmys­tyń bir túri dep baǵalanýy kerek. Qarsylyq, narazylyq mıtıngile­rin ótkizýdiń belgilengen zańdyq tártibi de bar. Alaıda, narazy bo­lý­dyń jáne narazylyq bildirýdiń sońy halyqqa, memleketimizge, eli­mizdiń táýelsizdigine zııanyn tıgizip júrmeı me degen másele barlyq múddelerden joǵary ári bıik turýǵa tıisti. Qazir kez kelgen adamnyń, kez kelgen qoǵamdyq uıymdar men túrli partııalardyń sózin de, oı-pikirlerin de tyńdap, elep-eskerip otyrýdyń túrli tetikteri bar eken­digi de árkimge belgili jaǵdaı. Bir­den urandap, kóshege shyqpas bu­ryn, aıtar oıyń men aıtar sózińdi bılikke jetkizip, ortaq bir mámi­lege kelýdiń jaǵdaıyn oılasqannan artyq abzal is bola qoıar ma eken?! “Ashý sońyńda, aqyl aldyńda” júr­sin degen halqymyzdyń bir da­na­lyǵyna júginer tus ta, mine, osy! Kóńilimizdegi alań bir osy oıy­myzdy aıta otyryp, táýel­sizdi­gi­mizdiń jıyrma jyldyǵy qarsa­ńyn­d­a Qazaqstandaǵy barlyq qo­ǵam­dyq jáne memlekettik emes uı­ym­dardy, barlyq qozǵalystar men partııalar­dy, etnomádenı birlestikterdi eli­miz­degi qalyptasyp otyrǵan tynysh­tyqty, birlik pen yntymaqty saqtaý jóninde ortaq bir mámilesi bar memorandým ja­saý­ǵa shaqyrǵym keledi. Bul bizdiń túrli kózqaras­ta­rymyzǵa qara­mas­tan, el men halyq, memle­ket pen onyń táýelsizdigi aldyn­da­ǵy uly jaýap­kershiligimizdi sezin­gendik bolar edi. Qazaq eliniń táýelsizdiginiń jı­yrma jylǵa jeter-jetpes kezeńin­de Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev bastaǵan qazaqstandyq qoǵam álemdik arenadan óziniń aby­roıly ornyn ala bilgendigi daý tý­dyrmaıtyn aqıqat nárse. Qa­zaq­stannyń bul kúnderi Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uı­ymyna tóraǵalyq etip otyr­ǵan­dy­ǵynyń ózi bizdiń osy aıtqany­myz­dyń naqty bir mysaly bolsa kerek. Endigi arada táýelsiz Qazaq­stan­nyń búgingi abyroıyn tógip, ba­sy­myzǵa qonǵan baqty úrkitip alyp júr­meıik. El men memlekettiń aby­roıy jáne Qazaqstandy mekendep otyrǵan barsha ulttar men ulys­tar­dyń, sonyń ishinde qazaq degen qaı­mana halyqtyń baqyty óz qoly­myz­da ekendigin uǵyna bileıik. Olaı bolsa, abyroıymyzdy ózimiz shashpaıyq, basymyzdaǵy baqty da ózimiz teppeıik! Kıesi atar! Maǵan azamat jáne urpaq ósirip otyrǵan adam retinde elimniń ty­nysh­tyǵy dúnıeniń barlyq baı­ly­ǵynan da artyq ári qymbat eken­di­gin aıtqym keledi. Osy kúni ash­tan ólip, kóshten qalyp jatqan esh­kim joq. “Kedeı baı bolamyn, baı qudaı bolamyn”, degen arsyz za­man­nyń toıymsyz qulqynynyń qu­ly bolǵandar bar bolsa, táýbe­si­ne kelsin, shúkirshilik etsin, dúnıe baılyǵyn jınap ta, jep te taýysa almaısyń jáne ejelden bergi aqıqat ózińmen birge esh nárseni ala da ketpeısiń degendi osy arada aıtqandy jón sanadyq. Abaı hakimshe “Túbin oılap, ýaıym jep aıtamyn”, deı otyryp, osy kúni kórshi qyrǵyzdaǵy qyr­ǵyn­ǵa qyzyǵyp, elirip júrgender­den saq bolaıyq jáne mundaı elir­me eserlerge qazaq qoǵamy jappaı qarsy turýymyz kerek. Tyıym sa­lýǵa tıistimiz. Tipti, mundaı pıǵyl­daǵylarǵa zań júzinde tosqaýyl qoı­ǵannyń da artyqshylyǵy bol­mas edi. Árıne, sóz ben árekettiń bostandyǵy qymbat shyǵar, biraq bárinen buryn eldiń birligi, hal­qy­myzdyń tynysh ta alańsyz ómir sú­reri bárinen artyq, bárinen de qym­bat bolýǵa tıisti. Osyny oılaıyq! Jabal ERǴALIEV, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Aqmola oblystyq máslıhatynyń depýtaty. KО́KShETAÝ.