Jetisý men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Ile Qazaq avtonomııalyq oblystary arasyndaǵy dostyq jáne saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynas jandana túspek. Osy jóninde eki tarap ózara kelisimge keldi. Oblys ákimi Beıbit Isabaev bastaǵan delegasııa jumys saparymen QHR-ǵa baryp, osyndaı ıgilikti bastamaǵa qol jetkizdi.
Bul sapardyń burynǵy sapardan jóni de, joly da bólek. Olaı deıtinimiz, ekonomıkalyq qýaty joǵary kórshimizben aýyl sharýashylyǵy salasynda mol tájirıbe almasýǵa múmkindik týmaq. Oǵan osy kezdesýde qolǵa alǵan jobalar dálel. Áýeli Jetisýdan attanǵan delegasııa Qorǵas qalasyndaǵy aldyńǵy qatarly kásiporyndardy aralap, kompanııalardyń jumysymen tanysty. Ári ınvestısııalyq múmkindikterin baǵamdap, áriptestik baılanys ornatý aıasynda kelissózder júrgizdi.
Oblys ákimi baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, «Qorǵas 5G» – Qytaıdyń Shyńjań Uıǵyr avtonomııalyq aýdanyndaǵy eń iri jáne biregeı ıntellektýaldy-logıstıkalyq port. Joba 2021 jyly iske qosylǵan. Jalpy, quıylǵan ınvestısııa kólemi – 300 mln ıýan, ıaǵnı, 2 mlrd teńge shamasynda. Aýmaǵy 50 myń sharshy metrden asatyn portta negizinen taýar qoımalary men dúkender ornalasqan. Bul jerden Qazaqstannyń «Nur joly» ótkizý beketi arqyly aýyl sharýashylyǵy taýarlary men tehnıkalary jáne elektromobılder birqatar Azııa elderine jóneltilýde. Oǵan qosa jylyna 100 myń tonnaǵa deıin et ónimderin ımporttaıdy.
Sondaı-aq Qorǵasta «Jinyi International Trade» kompanııasynyń 20 myń tonnalyq qoımasy ornalasqan. 270-teı adamdy jumyspen qamtyp otyrǵan kásiporyn jańa pisken jemis-jıdek pen kókónisterdi Qazaqstan, Reseı jáne О́zbekstan sekildi 5 memleketke eksporttaıdy. Osy rette oblys ákimi Beıbit Isabaev kompanııa basshylyǵyna «Qorǵas - Shyǵys qaqpasy» AEA aýmaǵynda qoıma salý týraly usynys aıtty:
«Eger bizdegi arnaıy ekonomıkalyq aımaqta osy sekildi qoıma alańyn salýǵa nıet bildirseńizder, biz óz tarapymyzdan qajetti qoldaý kórsetemiz. Jemis-jıdek pen kókónisti tasymaldaý jaǵy da yńǵaıly», dedi Beıbit Isabaev. О́z kezeginde kompanııa basshysy Iý Chenchjýn usynysty qabyl alatynyn jetkizdi.
Delegasııa ókilderi elektrondyq taýarlar shyǵaratyn kásiporynda da boldy. Kásiporyndy aralap kórgen óńir basshysy chıp óndirisine qoldanylatyn kremnıı Jetisý oblysynda da bar ekenin jáne qajet bolǵan jaǵdaıda eksporttaýǵa bolatynyn aıtty. Oblys ákimi Beıbit Isabaev dál osyndaı tehnologııamen Jetisý oblysynda jylyjaı keshenin salý týraly usynys bildirdi. Avtomobıl jáne temirjol qatynasy arqyly Qazaqstannyń shyǵys bóligindegi jalpy sany 6-7 mln halqy bar 5 birdeı aımaqty kókónispen qamtýǵa bolady.
Qytaıǵa jumys sapary kezinde Jetisý oblysynyń delegasııasy Qorǵas qalasynda kólik, logıstıka jáne saýda-sattyq salalaryndaǵy baılanys jóninde kezdesý ótkizdi. Kezdesý barysynda Qazaqstandaǵy «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA basqarý kompanııasy» AQ, «Qazaqstan-Qytaı halyqaralyq ónerkásiptik qalasy» JShS jáne Qytaı Halyq Respýblıkasynyń «Halyqaralyq Shekara mańy yntymaqtastyǵy ortalyǵy» yntymaqtastyq týraly memorandým jasasty.
Bul mańyzdy kezdesý QHR Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq aýdany men Jetisý oblysy arasyndaǵy ekonomıkalyq qarym-qatynasqa tyń serpin bermek. Jetisý oblysynyń 563 shaqyrymy Qytaımen shektesedi. О́ńirdiń tranzıttik áleýeti de zor, óıtkeni Qytaıdan Eýropaǵa júkterdi 11 kúnde jetkizýge múmkindik beretin «Batys Eýropa - Batys Qytaı» transqurlyqtyq avtomobıl jol dálizi Jetisý arqyly ótedi. Al «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy Qytaı men Ońtústik-Shyǵys Azııadan TMD elderi men Eýropaǵa deıingi mańyzdy marshrýttardyń toǵysynda, geografııalyq turǵydan tıimdi ornalasqan. Sondyqtan Qytaı tarapy óńirmen baılanysty arttyrýǵa múddeli ekenin bildirdi.
«Ile oblysy men Jetisý oblysy arasynda únemi júzege asatyn mehanızmderdi iske qossaq deımiz. Eki tarap birlesip, arnaıy jumys tobyn qursaq, jumysymyz da jeńildeı túser edi», dedi QHR QKP hatshysy Hao Szıanmın.
О́z kezeginde sóz alǵan Jetisý oblysynyń ákimi Beıbit Isabaev birlesip jumys isteýge daıyn ekenin jáne óńir tarapynan qajetti qoldaýdyń barlyǵy kórsetiletinin jetkizdi. Investorlar úshin ákimshilik jáne ekonomıkalyq turǵydan qolaıly jaǵdaılar jasalatynyn atap ótti:
«Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq aýdanynyń ekonomıkasy sońǵy 15 jylda aıtarlyqtaı óskenin kórdik. Sondyqtan Ile oblysy men Jetisý oblysy arasyndaǵy yntymaqtastyq máselelerin qarastyrýdy biz de qoldaımyz. Shekaradan ótetin júk kólik sanyn arttyrýǵa da, kedendik rásimderdi retteýge de kúsh salamyz. Bul jumystardyń ilgerileýine birlesken arnaıy jumys toby yqpal etetin bolady», dedi B.Isabaev.
Sondaı-aq ol aımaqqa 5 strategııalyq baǵyt boıynsha ınvestısııa tartý jumystary júrgizilip jatqanyn da tilge tıek etti. Atap aıtar bolsaq, bul qatarda agroónerkásip keshenin damytý, kólik jáne logıstıka, týrızm, ónerkásip, onyń ishinde jer qoınaýyn paıdalanýdy damytý salalary bar.
Kezdesý sońynda Qazaqstan-Qytaı halyqaralyq ónerkásiptik qalasy men saýda-logıstıkalyq arnaıy ekonomıkalyq aımaqtary arasynda úshjaqty yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.
Úshinshi kúni oblys ákimi Beıbit Isabaev bastaǵan jetisýlyq delegasııa Qytaıdyń Sıamyn qalasyna barǵan saparynda «Bir beldeý – bir baǵyt» jobasy aıasynda ótken saýda, ekonomıka jáne ınvestısııa jónindegi semınarǵa qatysyp, qos tarap óńirleriniń saýda-sattyq jáne ekonomıkalyq baılanystaǵy múmkindikteri tanystyryldy.
Eki jaqty júzdesý barysynda 5 mıllıonnan asa halqy bar Sıamyn shahary – álemdegi eń iri teńiz porttarynyń biri. Ondaǵy jyldyq konteıner aınalymy – 12,4 mln konteıner. Sondyqtan bul aımaq Ońtústik Qytaıdyń mańyzdy logıstıkalyq haby sanalady. Osy oraıda «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn damytý jóninde osy óńirmen tájirıbe almasýdyń Jetisý óńiri úshin mańyzy zor bolmaq.
«Biz sizdermen birge eki jaqty baılanys ornatyp, Sıamyn qalasynan Jetisý oblysyna ınvestısııa tartý máselesimen keldik. Eń basty maqsatymyz – «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA aýmaǵynda salynatyn «Qazaqstan-Qytaı halyqaralyq ónerkásip qalasynyń» jobasyn talqylap, sony júzege asyrý. Pandemııaǵa baılanysty ol biraz toqtap qalǵan bolatyn. Qytaı tarapymen birlese otyryp, osy jobany jandandyrý jóninde memorandýmdarǵa qol qoıdyq. Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtaǵy 1000 ga jerde qurylystyń alǵashqy kezeńin jyl sońyna deıin bastaý josparlanyp otyr», dedi B.Isabaev.
Negizinen «Qazaqstan-Qytaı halyqaralyq ónerkásip qalasy» jobasyna qatysýshy kompanııalardyń kóbi osy Sıamyn qalasynda ornalasqan. Sondyqtan saýda, ekonomıka jáne ınvestısııa jóninde ótken semınarǵa 10-nan astam irgeli kompanııa ókilderi qatysty.
Solardyń ishinde jetisýlyq delegasııanyń óz sapary barysynda at basyn burǵan nysandardyń biri Qytaıdaǵy eń iri ITG logıstıkalyq kompanııasy da bar. Kompanııa Sıamyn qalasyndaǵy ken rýdasy men túrli tústi metaldardy, kaýchýk, qaǵaz jáne maqta ónimderin, aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn ımporttap, ishki naryqty qajetti shıkizatpen qamtamasyz etýde. Eksport jáne ımport aınalymy boıynsha jyldyq tabysy 600 mlrd ıýan, ıaǵnı, 40 trln teńge. Forbes reıtıngisinde álemdegi eń myqty 2000 kompanııanyń qataryna kirgen. Dúnıe júziniń 10-nan asa memleketimen baılanys ornatqan. Osy rette oblys ákimi shıkizatty alys shetelderden tasyǵannan góri, Qytaıǵa irgeles jatqan Jetisý oblysynan jetkizý áldeqaıda tıimdi ekenin, qajetti ken resýrsy da jetkilikti ekenin atap ótti. О́z kezeginde kompanııa basshylyǵy qyzyǵýshylyq tanytyp, aldaǵy ýaqytta Qazaqstanǵa baryp qaıtatyndaryn jetkizdi.
Jetisý oblysynyń áleýetimen tanysqan olar otandyq delegasııaǵa ózderiniń ınvestısııalyq múmkindikteri jóninde aıtyp berdi. Máselen, «Chengdu Keerun Investment» kompanııasy aýyl sharýashylyǵy ónimderi men túrli-tústi metall óndirisi salasynda tyǵyz baılanys ornatýǵa múddeli. Shilde aıynda Qazaqstanǵa arnaıy barýdy josparlap otyr. Al «Xiamen Municipal Envioronmental» bolsa, óndiristik jáne medısınalyq, turmystyq qatty qaldyqtardy óńdeýge ázir ekenderin jetkizdi. Bul rette oblys ákimi óńirde jylyna 130-140 myń tonnaǵa deıin qoqys shyǵarylatynyn, onyń jartysynan kóbin qaıta óńdeýge bolatynyn alǵa tartty. Eger óńirge jumys isteýge keletin bolsa, rızashylyqpen qoldaıtynyn atap ótti. Shara barysynda osy sekildi árbir kompanııaǵa tıimdi usynystar aıtyldy.
Semınar sońynda «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda «Qazaqstan-Qytaı ónerkásip qalasy» jobasyna qatysýǵa nıetti 3 kompanııamen «Dachjýo» JShS memorandým jasasty. Olar – Soltústik-Qytaı elektroenergektıkany jobalaý ınstıtýtynyń konsaltıngtik toby, «Chengdu Keerun Investment» jáne «Shenzhen Eternal Asia Logistic» kompanııalary.
Bolashaq logıstıkalyq tehnoparkte jańa óndirister, damyǵan ınfraqurylym, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý kásiporyndary, saýda-oıyn-saýyq obektileri, fýdkorttar jáne t.b. nysandar bolady, ıaǵnı jańa jumys oryndary ashylady, zamanaýı tehnologııalar qoldanysy keńeıedi.
Jetisý oblysy