Ekologııalyq talapqa saı keshen

Keshen qurylysyn KPI JShS júr­gizdi. Seriktestiktiń basqarma tóraǵasy-bas dırektory Danııar Tıesovtiń aı­týynsha, bul keshenniń jumysy ekolo­gııalyq standarttar talabyna tolyqtaı saı keledi.

– Álemdegi úzdik halyqaralyq zaýyt­­tardyń tájirıbesine súıenip jo­­ba­lanǵandyqtan, keshende shyǵa­ryn­dylardy boldyrmaý ári baqy­laýdyń barlyq tehnıkalyq júıesi qarastyrylǵan. Bizde shyǵaryndylardy azaıtýǵa NOx (oksıdter men azot dıok­­sıdteri) arnalǵan kádege jaratý qazandyǵy bar. Onyń tútin turba­syn­da CO (kómirtegi oksıdi), HC (kómir­sýtekter), NOx (azot oksıdteri men dıok­sıdteri), NH3 (ammıak), O2 (ottegi) sııaq­ty tútin gazyn baqylaıtyn aǵyndy ana­lızator ornatylǵan. Atmosferaǵa zııan­dy zattardyń shyǵarylýyn azaıtýǵa arnalǵan qazandyq birneshe tehnıkalyq jumys atqarady. Atap aıtqanda, keshen­niń tehnologııalyq úderisi men operasııalary jabyq germetıkalyq júıede qysymmen oryndalady, – deıdi Danııar Tıesov.

Máselen, tehnologııalyq peshter tútin gazdaryndaǵy kómirtegi oksıdi men otteginiń quramyn avtomatty túrde baqylaıtyn zamanaýı jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Úderisti basqarý qaýip­siz paıdalanýdy qamtamasyz etedi. Avarııa­lyq jaǵdaılardyń, onyń ishinde qaýipti zattardyń shyǵaryndylarymen baılanysty avarııalyq jaǵdaılardyń týyndaý yqtımaldyǵyn baqylaý, basqarý jáne avtomattandyrý júıesi, joǵary deńgeıdegi avarııaǵa qarsy avtomatty qorǵaýǵa múmkindik beredi. Qysymmen jumys isteıtin tehnologııalyq jabdyq­ty qysymnyń kóterilip ketýinen gazdy jabyq alaý júıesine shyǵaratyn saq­tandyrý klapandary qorǵaıdy. A klasynan tómen emes qymtaýmen jab­dyqtalǵan bekitý armatýrasy atmosferaǵa zııandy zattardyń shyǵýyna barynsha kedergi jasaıdy.

– Keshende joǵary jáne tómen qysymdy eki murja bar. Murjalar iske qosý, toqtatý jáne apattyq jaǵdaılar kezinde tógindi ónimdi tolyq jaǵýǵa arnalǵan. Jylý radıasııasynyń deń­geıin jáne atmosferaǵa zııandy shyǵa­ryndyny azaıtýǵa múmkindik beredi. Bastapqyda jobalaýda murja bıiktigi 70 metr bolady dep eseptelgen. Alaıda jeldiń kúshi men baǵytyna qaramastan janý ónimderiniń tolyq taralýyn, gazdar konsentrasııasynyń ruqsat etilgen normalardan asyp ketpeýin qadaǵalaý maqsatynda fakel bıiktigin 100 metr deńgeıinde belgileý týraly sheshim qa­byl­dandy, dep túsindirdi Danııar Tıesov.

Onyń pikirinshe, keshendegi eki alaý júıesi tehnologııalyq qondyr­ǵylar­dyń jáne aǵyndylar qysymynyń aıyr­mashylyǵyna baılanysty paıdalanylady. AQSh-taǵy ZEECO kompa­nııa­synyń ozyq tehnologııalarymen jobalanǵan qondyrǵylarǵa alaýdyń tútinsiz janýyn qamtamasyz etý úshin qosymsha bý aıdalady. Keshen alaýynda 99,5 paıyz taza propan janady. Demek, alaý júıesindegi shyǵaryndylar ekologııalyq turǵydan taza dep esep­teledi.

– Biz energoresýrstardy únemdeý turǵysynan paıdalanýdy basty nazarda ustaımyz. Qurylys kezinde zaýyt saǵatyna 62MVt kóleminde elektr qýatyn paıdalanady dep josparlanǵan. Alaıda biz jobaǵa zamanaýı, energııany únemdeıtin sheshimderdi qosý arqyly elektr energııasyn tutyný kórsetkishin saǵatyna 43MVt-qa deıin azaıttyq. Aldaǵy ýaqytta elektr qýatyn budan da únemdep, saǵatyna 35MVt qana tutynýdy josparlap otyrmyz, deıdi Danııar Tıesov.

Keshende sýdy únemdeýge basym­dyq berilip otyr. Naqtylaı aıtqanda, tehnologııalyq úderisterge qajetti aınalma sýmen qamtý júıesi qoldanyla­dy. Al hımııalyq qospalarmen lastanǵan jáne sharýashylyq-turmystyq maqsatta paıdalanylǵan sarqyndy sýlar «Kara­batan Utility Solutions» kompanııasyna jiberilip, tazalanǵan soń keri qaı­tarylady. Bul úderis suıyq qaldyq­tardyń qorshaǵan ortaǵa tógilýin bol­dyr­maýǵa, sý aınalymynyń tuıyq sıklin qurýǵa, osylaısha kásiporynnyń jumys úderisine qoldanylatyn tuzsyz­dan­dyrylǵan sý alý úshin shıkizat retinde bastapqy qajettilikti azaıtýǵa múmkindik beredi. Munda jylyna sýdy naqty tutyný 1 590 myń tekshe metr bolsa, aǵyndy sýdy qaıta óńdeý 546 myń tekshe metrdi quraıdy.

– Jetkiziletin shıkizattyń, energııa resýrstarynyń, daıyn ónimniń sapasyn baqylaý maqsatynda zaýytta SGS synaq zerthanasy jumys isteıdi. SGS – álemniń saraptama, synaq jáne sertıfıkattaý salasyndaǵy kóshbasshylyq lektegi shveısarııalyq kompanııa. Zerthanada jumystyń sapaly atqarylýyn qamtamasyz etý maqsatynda 143 taldamalyq jabdyq ornatylǵan. Onda jylyna 260 myńnan astam taldaý jasalady. Keshende paıdalanylatyn sýdyń bárinen synama alynady. Ekologııalyq aspektilerdi baqylaý úshin alaý gazy, shyǵaryndy gaz, tútin gazy, gaz týrbınalaryna zerthanalyq zertteýler júrgizedi. Biz – ekologııalyq múddeni kózdeıtin kompanııamyz. Sondyqtan bıyl keshen aýmaǵyna jasyl beldeý qalyptastyrýdy kózdedik. Bul úshin 2 500-den astam kóshet egiledi. О́ıt­keni jasyl jelek – qorshaǵan orta taza­lyǵy­nyń kepili. Aldaǵy ýaqytta da eko­lo­gııalyq jobalardy josparly túr­de iske asyra beremiz, dep málim etti D.Tıesov.

Bas dırektordyń málimetine súıen­sek, kadrlardyń biliktiligin arttyrý baǵytyndaǵy jumystarǵa basymdyq berilip otyr. О́ıtkeni óndiristegi apatty jaǵdaılardyń 80 paıyzyna adamı faktor sebep bolady. Sol sebepten keshende adam ómiriniń qaýipsizdigin saqtaýdy ekonomıkalyq kórsetkishterden joǵary qoıady.

Kadr demekshi, atalǵan seriktestik basshylary Maqat aýdanynyń ákimdigi jáne Maqat munaı-gaz tehnologııalyq kolledjimen úsh jaqty memorandýmǵa qol qoıdy. Maqsaty – kolledjdegi ınjenerlik-pedagogıkalyq bólim­niń stýdentterin kásiporynda taǵylym­damadan ótkizý, bolashaq mamandardyń praktıkalyq bilimin arttyrý. Al keshen mamandary kolledj stýdentterine dárister oqyp, tájirıbesimen bólisedi.

Qazir atalǵan kolledjde 371 stýdent bilim alady. Onyń ishinde memlekettik grantpen bilim alatyn 199 jas bar.

– Bizdiń seriktestik 631 adamdy jumys­pen qamtyp otyr. Onyń 80 pa­ıyzy – jergilikti turǵyndar. Biraq bizge áli de bilikti mamandar qajet. Sol sebepten munaı-gaz salasyna maman daıarlaýda mol tájirıbesi bar kolledjdi tańdap otyrmyz. О́ıtkeni bul oqý orny 11 jyl ishinde 10 myńdaı stýdentti munaı-gaz salasy úshin daıarlaǵan. Endi oqý ornymen birge kásibı praktıkany, dýaldy oqytý júıesin uıymdastyramyz. Birlesken jumysymyz nátıjeli bolatynyna senimdimin, deıdi KRI JShS óndiris basqarý qyzmetiniń basshysy Baqytjan Qanalıev.

Atyraý oblysy