Qandaı da bir ǵylymı jańalyq ashsa, ózinen buryn kınosyn shyǵaratyn Amerıkanyń balalary jasaǵan ChatGPT biraz ýaqyttan beri qyzý talqyǵa túsip, kóptiń kókeıine ornyqty. Odan buryn da jasandy ıntellekt týraly jazbalar jahandy jalpaǵynan basyp júrgen-tin. Solardyń arasynda jasandy ıntellekt jýrnalıstıka salasyndaǵy jumystardy ózdiginen moınyna alyp, kóptegen jýrnalısterdi «ash qaldyrady» degen syńaıly áńgimeler bar...
«Bild», «Die Welt», «politico» jáne basqa da ondaǵan tanymal basylymdarǵa ıelik etetin «Axel Springer» baspa úıiniń basshysy korporatıvtik kommýnıkasııalarda «jasandy ıntellekt jýrnalıstıkany burynǵydan da jaqsartady nemese aýystyra alady» degen oıyn alǵa tartsa, «Moskovskıı komsomoles» gazetiniń bas redaktory jáne ıesi Pavel Gýsev «Axel Springer, ...Pýshkın, Tolstoıdan joǵary eshteńe joq. Eshbir mashına nemese jasandy ıntellekt eshqashan shyǵarmashylyqty, talantty jeńe almaıdy. Jýrnalıstıkaǵa da qatysty. Shynynda da, búgingi tańda naǵyz jýrnalıstıka nege osyndaı kóriniske tap bolady? О́ıtkeni jýrnalısterdi blogerlermen, jaza almaıtyn, múldem kedeı adamdarmen ólsheıdi jáne olardyń kópshiliginiń aqyl-oı qabileti kez kelgen jasandy ıntellektke qaraǵanda tómen. Sondyqtan men naǵyz jýrnalıstıka da, jazýshylar da, rejısserler de, barlyq basqa shyǵarmashylyq adamdar da árqashan ıntellekt deńgeıinde jáne adamdarǵa lázzat alýǵa, oılaýǵa múmkindik beretin aqyl-oı turǵysynda ústem bolatynyna senimdimin» dep jazady.
Jalpy, barsha kózqarastardy qorytyp, 3 topqa bólýge bolady. Ekeýi joǵarydaǵydaı bolsa, bir top adamdar «ortańǵy» kózqarasty ustanady. Iаǵnı, jasandy ıntellekt belgili bir jumystyń jalpy barysynyń bir bóligin jasaýda adam kúshin «azat» eter edi, alaıda jalpy shyǵarmashylyqty tek ózi yńǵaılaı almaıdy. Sol úshin adam men jasandy ıntellekt ózara tolyqtyrý qatynasynda ǵana bolady deıdi.
Bulardyń bári adamnyń kózqarasy. Al jasandy ıntellekttiń óz kózqarasy qandaı ekenin bilý úshin «jasandy ıntellekt bolashaqta jýrnalıstiń ornyn basa ala ma?» degen saýalyn joldaǵanymyzda (ChatGPT qazaq tiline shorqaq bolǵandyqtan, ekinshi retinde ChatGPT ekeýimizben tili tabysatyn qytaı tilinde jazdym) búı dedi:
«Bolashaqta jasandy ıntellekt jýrnalıstıka salasynda úlken ról atqarýy múmkin, biraq onyń jýrnalıstıka ǵalymdarynyń ornyn tolyǵymen almastyratynyn aıtý qıyn. Jasandy ıntellekt jańalyqtar mazmunyn qurý, derekterdi taldaý, esepter jazý sııaqty qaıtalanatyn jáne jalyqtyratyn tapsyrmalardy avtomattandyrýy múmkin. Ol aqparatty tezirek alýǵa jáne analıtıka jasaý úshin úlken derekterdi taldaýdy jáne mashınalyq oqytý algorıtmderin qoldana alady. Alaıda, jýrnalısterdiń róli jańalyqtar men aqparat berý ǵana emes, sonymen qatar tereń bilimge, synı oılaýǵa jáne adamnyń emosııasyn túsiný qabiletine ıe. Olar suhbat, tergeý men taldaý arqyly tolyq, obektıvti jáne tereńirek esepter bere alady. Jýrnalıst reportajdardyń dáldigin, senimdiligin jáne beıtaraptyǵyn qamtamasyz etý jáne redaksııalaý úshin etıkalyq ólshemderin, kásibı ádep qaǵıdalaryn qoldana alady.
Osylaısha, jasandy ıntellekt tehnologııasy jýrnalıstıka salasynda mańyzdy ról atqarýy múmkin bolsa da, jýrnalısterdiń kásibı bilimi, paıymdaýy jáne adamnyń emosıonaldy sıpattamalary áli de qajet. Bolashaqta jasandy ıntellekt jáne jýrnalıstıka mamandary bir-birimen yntymaqtasyp, tehnologııa arqyly jan-jaqty aqparattardy berýi yqtımal».
Ár taraptyń kózqarasyn eskere qorytyndylasaq, «jasandy ıntellekt jańalyqtar mazmunyn qurý, derekterdi taldaý, esepter jazý sııaqty qaıtalanatyn jáne jalyqtyratyn tapsyrmalardy avtomattandyrýy múmkin» degen sıpattamany basa nazarǵa alsaq, jasandy ıntellekt jýrnalısterdi jazylý júıesi de, sóz qoldanysy da shegege tartylǵan jipti boılaǵan kirpishteı tóp-tórtburysh «aqparat qapasynan» bosatyp, adam degen jasampaz, uly jaratylystyń «obalyna» qalmaı, «mańdaıyma jazylǵan» jumysty ózim atqaraıyn dep kele jatqan joq pa eken? Eger olaı bolsa, naǵyz shyǵarmashylyqtyń boıaýy qanyqtaı túser me eken? Tipti, óleńdi de uıqastyryp táp-táýir quraıtyndaı deńgeıge jetse, aqyndarymyzdy sham jaryǵymen, saýsaqpen sanap, túr-túsin kórip alsaq, shirkin!
O, JI, júz jasaǵyr!
Qýatbek JÁKEIULY,
EUÝ Jýrnalıstıka jáne saıasattaný fakýltetiniń 3-kýrs stýdenti