«Taraz» trıosynyń tólqujaty

Kenen Ázirbaevtyń boıyna ulttyq ónerdiń ushqyny gene­tıkalyq kod arqyly kelgen demeske sharań joq. Qyrǵyz elimen aýyly aralas, qoıy qoralas jat­qan Qordaı aýdanyndaǵy Máti­bulaqta dúnıe esigin ashqan ult maq­tanyshynyń ákesi Ázirbaı kúıshi bolsa, anasy Uldan án shyr­qaǵanda jınalǵan jurt tańdaı qaqqan eken. Osydan-aq Kenenniń boıyna daryǵan ónerdiń qaıdan kelgenin ańǵarý qıyn emes.

Rasynda Kenenniń «Kóksholaq» áni eshqashan ólmeıtin týyndy ekenine talas joq. Jurt bertinde Saıat Medeýovtiń oryndaýynda jyly qabyldaǵan shyǵarma áýel­de baıyrǵy «Alataý», qazirgi «Ta­raz» trıosynyń repertýarynan oıyp turyp oryn alǵan. Al atalǵan týyndyny dombyrashylar úshtiginiń repertýaryna Altynbek Qorazbaev engizgenin bireý bilse, bireý bilmeıdi.

«Bizdiń býyn Kenen atanyń ánimen eseıdi. Bala kezimde ákem pa­tefon ákeldi. Onyń ishinde Kenen atanyń birneshe áni bar. «Boz­torǵaı», «Qaıran, jastyq», «Kók­sholaq» syndy ánderi baýrap aldy. Ásirese «Kóksholaq» shyǵarmasy júrekke jyly tıgen edi», deıdi A.Qorazbaev este­likteriniń birinde.

Sál sheginis jasasaq, dombyrashylar úshtigi retinde jurttyń jadynda myqtap saqtalǵan áı­gi­li «Alataý» trıosy (búgingi «Ta­raz» úshtigi) «Alataý» án-bı an­sam­bliniń janynan qurylǵan bola­tyn.

«Almatydaǵy konservatorııa­ny támamdap, Jambylǵa barǵan kezde, 1975 jyly oblystyq fılarmonııada júrip, jambyldyq dombyrashylar úshtigin qurdym. Onyń quramynda menen basqa belgili mýzykanttar Muhtar Rah­­­manqulov pen Altynbek Bek­muratov boldy. Arada 1-2 jyl ót­kende úshtikke arnap, Ke­nen atanyń «Kóksholaq» ánin jasadym. Men fılarmonııaǵa dırektor bolyp ketkennen keıin trıo ándi ármen qaraı alyp ketti», deıdi Al­tynbek Qorazbaev baıyrǵy «Ala­taý», qazirgi «Taraz» trıosynyń qurylý tarıhy týraly tolǵanyp.

Áýelde jergilikti jurtshylyq «Dombyrashylar úshtigi» dep ata­ǵan «Taraz» trıosy halyq ánderi «Jelbir jeken», «Áláýlim-aı», Altynbek Qorazbaevtyń «Ágýgáı dombyrasyn» naqyshyna keltire oryndaǵanymen, ánsúıer qaýym olardy «Kóksholaqtyń» oryndaý­shysy retinde jyly qabyldady. Tipti, trıony bylaıǵy ýaqytta kórgender «Kóksholaq kele jatyr» deıtin jaǵdaıǵa jetti. Osy­ǵan qarap-aq, Kenenniń áni jam­byldyq jeztańdaı ánshilerdiń boıtumaryna aınalǵanyn ańǵarý qıyn emes.

«Kóksholaq – el arasyna keń ta­raǵan án. Atam onyń qaıyrma­synda ıýmor bar ekenin aıtatyn.

«Jyldam júrshi, Kóksholaq,

Shapshań júrshi Kóksholaq,

Olaı júrshi Kóksholaq,

Bylaı júrshi Kóksholaq.

Jamandatqyr Kóksholaq,

Aramqatqyr Kóksholaq,

Meni qurtqan Kóksholaq»

degen qaıyrmasyn aıtqanymda, jurt kúlkige kómilip qalatyn. Sol qaıyrma jurttyń júreginen oryn tapty» degendi atam jıi tilge tıek etetin», deıdi Tórtken Ke­­­nen­­qyzy áıgili án týraly oıymen bó­lisip.

О́tken shaqqa kóz júgirtsek, boz dalanyń boztorǵaıy jazǵan ánniń óz tarıhy bar ekenin baǵam­daımyz. Kúnderdiń kúninde Kóksholaǵyna mingen Kenen Ázir­baev toıǵa bet alǵan kezde aldynan Qordaıdyń qyz-kelinshekteri shyǵypty. Olar­­­dyń qatarynda jurt dana­ly­ǵyna súısingen Shá­lıpa degen baı­dyń qyzy da bar eken. Kenen Ázir­baevtyń Kók­sholaǵy sol kezde Shá­lıpa­nyń baıtalyn janaı júrse kerek: «Min­­genim as­tymdaǵy Kóksho­laqty, jaly joq, quıryǵy joq shop-sho­laqty» dep áýendetip, áıgili ándi jol ús­tinde dúnıege ákelipti.

Árıne, jyldar kerýeni jylystasa da, jurttyń júreginen óshpegen belgili án «Taraz» trıo­synyń tólqujaty ekeni shyndyq. Úsh­tik «Alataý» dep atalsa da, keıin­nen «Taraz» bolyp ózgerse de, «Kók­sholaq» repertýardan tús­ken emes, túspeıdi de. Oǵan esh­kimniń shúbási joq.

Dombyrashylardan quralǵan úshtik quramy elý jylǵa jeteǵa­byl ýaqytta birneshe ret ózgerdi. Búginde trıo quramynda Asylhan Shú­ńirekov, Erjan Ydyrysov, Noıan Seıdildaev sekildi el tany­ǵan azamattar túrli konsertterde Kenenniń ánderin shyrqap júr.

«Ýaqytynda «Tamasha» oıyn-saýyq otaýynda talaı ret óner kór­settik. Sol sahnada «Kók­sho­laq­ty» áldeneshe ret shyr­qa­dyq. Osy án ar­qyly ábden ta­nyǵan jurt bizdi «Áne, Kóksholaq ketip bara jatyr» dep aıtatyn jaǵ­daıǵa jetti.

Zaman kóshinen biz de qalmaı­myz. Biz de basqa ánshiler sekildi ánderdi árleý, óńdeý máselesine birer jyl buryn kirisip ket­tik. Baǵ­lan Omarov árlegen «Kók­sho­laqtyń» jańa nusqasy da jurt­tyń kóńilinen shyqqan bolatyn», deıdi trıonyń kóshbasshysy Asylhan Shúńirekov.

Áýlıeata jerinde qurylǵan «Taraz» trıosy álemniń birneshe elde­rinde óner kórsetti. Úndistan, Bangladesh, Polsha, Bolgarııa sekildi ózge de memleketterdiń ónersúıer qaýymynyń qulaǵyna «Kóksholaqty» myqtap sińirdi. Ýaqy­tynda ult óneriniń shoqty­ǵy bıik juldyzdary Ermek Ser­kebaev, Bıbigúl Tólegenova, Áli­bek Dinishev sekildi maıtalmandar dom­byrashylar úshtiginiń ónerine joǵary baǵa da bergen. 

Álbette, quramy aýyssa da, daý­synyń qunary saqtalǵan «Ta­­raz» trıosynyń repertýa­ryn­da án az emes. Alaıda «úsh­tik­ti» ushpaqqa shy­­ǵar­ǵan «Kók­sho­laqtyń» jóni bó­lek.

Jambyl oblysy