Elimizde munaı-gaz qory jetkilikti bolǵanymen, «qara altynnyń» az bóligi ǵana óńdeledi. Tabıǵı baılyqtan janar-jaǵarmaı túrlerin shyǵaratyn otandyq kásiporynnyń bastaýynda óńirdegi iri salyq tóleýshiniń biri Atyraý munaı óńdeý zaýyty tur. Munaıly óńirdegi bul zaýyt 72 mlrd teńgeden asa salyq tólese, onyń 7 mlrd teńgege jýyǵy respýblıkalyq bıýdjetke, 65 mlrd teńgeden astamy jergilikti bıýdjetke tólendi.
Zaýyttyń bas dırektory Murat Dosmuratovtyń aıtýynsha, bıylǵy alty aı munaı óńdeýshiler úshin ońaı bolǵan joq. О́ıtkeni kásiporynnyń tehnologııalyq rejimi álsin-álsin buzyldy. Munyń saldary ónim óndeý úderisin kidiriske ushyratty. Ásirese elektr energııasynda aqaý zaýyt jumysyn birneshe kúnge toqtatýǵa májbúr boldy.
«Alaıda osyndaı olqylyqtarǵa qaramastan, zaýytta alty aıda 2 mln 895 myń tonnaǵa jýyq shıki munaı óńdeldi. Josparlanǵan ónim óńdeý kólemi 2 mln 865 myń tonna bolatyn. Munaı óńdeýshiler shyǵarǵan taýarlyq ónimniń kólemi 2 mln 574 myń tonnaǵa jetti. Bul josparlanǵan kórsetkishten 25 myń 600 tonnaǵa artyq. Zaýyttyń tehnologııalyq qondyrǵylarynda óńdelgen munaı ónimderi K4 jáne K5 ekologııalyq klastarynyń talaptaryna sáıkes keledi», deıdi M.Dosmuratov.
Atyraý MО́Z shildede elimizdegi munaı óńdeýshi zaýyttardyń ishinde alǵashqy bolyp K5 ekologııalyq klasty AI-92 avtobenzınin shyǵarýdy bastady. Bul – Eýro-5 balamasy. Atalǵan ekologııalyq janarmaıdyń basty artyqshylyǵy – quramyndaǵy kúkirtti qosylystardyń kórsetkishi K4 klasymen salystyrǵanda 5 esege az. Al benzol sekildi hosh ıisti kómirsýtekter men ózge de qospalardyń mólsheri shekteýli.
«K5 klasyndaǵy otyndy paıdalaný kezinde ýly zattardyń shyǵaryndylaryn azaıtý adam densaýlyǵyna zııandy áserdi, onyń ishinde titirkený men tynys alý organdarynyń aýrýlaryn, qabyný prosesterin, júıke jáne júrek-tamyr júıesine keri áserlerdi azaıtýǵa septigin tıgizedi. K5 klasty benzındi paıdalaný avtokólikterdiń jumysyna oń áser etedi. Mundaı joǵary standartty benzın sapasyna qol jetkizý kásiporyndy úsh kezeńdik jańǵyrtý jobasymen jańa tehnologııalyq qondyrǵylardy iske qosýdyń nátıjesinde múmkin boldy. Zaýytta K5 klasyna jatatyn AI-92 avtobenzınin óndirýdiń ortasha táýliktik kórsetkishi 5,5 myń tonnany quraıdy», deıdi zaýyttyń bas dırektory.
Onyń málimetine súıensek, atmosferaǵa 5 436 tonna lastaýshy zattar shyǵarylǵan. Bul byltyrǵy osy kezeńdegi kórsetkishpen salystyrǵanda 387 tonnaǵa az. Al aǵyndy sýlarmen birge shyǵarylatyn lastaýshy zattardyń úlesi 3 104 tonnany quraǵan. Osylaısha, ótken jylǵydan 73 tonnaǵa azaıǵan.
«Bizdiń zaýytta qorshaǵan ortaǵa keri áserdi barynsha azaıtýǵa baǵyttalǵan is-sharalar júzege asyrylyp keledi. Mundaı jumysty aldaǵy ýaqytta da jalǵastyra beremiz», deıdi M.Dosmuratov.
Atalǵan zaýytta eńbekti qorǵaý jáne óndiristegi qaýipsizdikti kúsheıtýge baǵyttalǵan sharalarǵa basymdyq berilip otyr. Máselen, jyl basynan beri zaýyt qyzmetkerleriniń arasynda óndiristik jaraqat alý, kásiptik aýrý nemese jol-kólik oqıǵalaryna ushyraý tirkelmegen. О́ıtkeni jyl basynda «QazMunaıGaz» kompanııalar toby qaýipsizdik pen eńbekti qorǵaýǵa baılanysty 9 ómirlik mańyzdy erejeni engizgen. Alaıda jańa erejemen óndiristik-tehnıkalyq oqytý aıasynda zaýyttyń óndirisindegi personaldyń tek 50 paıyzdan astamy ǵana tanysypty.
Bas dırektordyń pikirinshe, munaı óńdeýshiler aldynda mańyzdy ister tur. Bul – tehnologııalyq qondyrǵylardyń kórsetkishin jaqsartý, munaı óńdeý tereńdigin ulǵaıtý, senimdilik deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan aýqymdy jumystar. Jyl sońyna deıin, «Tazalyq» ekologııalyq jobasy aıasynda mehanıkalyq tazartý qondyrǵylaryn jańǵyrtý jumystaryn aıaqtaý josparlanǵan. Atalǵan joba Atyraý qalasynyń atmosferalyq aýasy men ekologııasyn jaqsartý úshin qolǵa alynǵan.
Al eń bastysy, zaýytty derbes energııa kózimen qamtamasyz etý máselesi ózekti bolyp otyr. О́ıtkeni Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń suranysqa ıe avtobenzınder, avıaotyn, dızel otyny men munaı-hımııa ónimderine shıkizat retinde qoldanylatyn benzol, paraksılol shyǵarý úderisi toqtamaýǵa tıis.
«Atyraý munaı óńdeý zaýytynda Shymkenttegi kásiporyn shyǵarýǵa tıis joǵary oktandy benzınniń ornyn tolyqtyrý úshin AI-95 óndirisi artty. Zaýyttyń turaqty jumysyn qamtamasyz etý – kompanııanyń basym mindetteriniń biri. Bul zaýytty elektr qýatymen jabdyqtaý deńgeıin kúsheıtý úshin gaz týrbınaly elektr stansasyn (GTES) jáne Atyraý jylý elektr ortalyǵynan elektr berý jelisin salý josparlanyp otyr», deıdi «QazMunaıGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasy Maǵzum Myrzaǵalıev.
GTES qurylysy birneshe maqsatty kózdeıdi. Onyń ishinde zaýyttyń jańa bóligin turaqty túrde syrtqy elektr qýatymen qamtamasyz etý, kásiporyndaǵy jabdyqtar jumysynyń toqtaýyn barynsha azaıtý jáne shtattan tys jaǵdaılar kezinde gazdy májbúrli túrde fakeldi qondyrǵylarǵa jiberý qaýpin tómendetý. GTES-tiń qýaty – 154 mVt/saǵat. Nysandy 2026 jyldyń sońyna deıin iske qosý josparlanǵan.
Osy jobany iske asyrý úshin qazir áleýetti ınvestor tartý máselesi qozǵalyp otyr. Josparǵa sáıkes ınvestor nysandy keshendi jobalaý, qurylys jáne qarjylandyrý jónindegi jumystardy oryndaýy qajet. Artyq óndirilgen elektr energııasyn oblys turǵyndaryna biryńǵaı satyp alýshy arqyly satý kózdelgen.
Mamandardyń túsindirýinshe, GTES jobasyn júzege asyrýdaǵy negizgi talaptardyń biri – sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný jáne sýdy tutyný kólemin azaıtý. Aldyn ala tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemege sáıkes GTES tutynatyn tushy sýdyń bastapqy kólemi saǵatyna 650 tekshe metrdi quraıdy. Alaıda qurǵaq gradırnıa sekildi eń úzdik qoljetimdi tehnologııalardy paıdalaný arqyly kórsetkishti saǵatyna 150-200 tekshe metrge deıin tómendetýge bolady. GTES-ti sýmen qamtamasyz etýdiń negizgi kózi áli anyqtalǵan joq. Osy oraıda munaı óńdeýshiler Jaıyq-Kaspıı oblysaralyq basseındik balyq sharýashylyǵy ınspeksııasynyń kómegine júginedi.
Atyraý oblysy