Álem ótken aptada

Ýkraına parlamenti – Jo­ǵar­ǵy rada eldiń bloktarǵa qo­syl­maıtyn mártebesin bekitti. Bul usynysty prezıdent Vıktor Iаnýkovıch engizipti. Demek, eldiń burynǵy basshylyǵy NATO-ǵa kirýdi baǵdar tutsa, endi oǵan jol kesildi.

Bul sheshimmen prezıdent Iаnýkovıch Reseıdiń kóńilin tap­qandaı. Biraq ol Batysty da umyt­paı otyr: Iаnýkovıch ózderi­niń Abhazııanyń, Ońtústik Ose­tııanyń táýelsizdigin tanymaı­ty­nyn málimdedi. Bul Reseı saıasatyna úlken soqqy. Jalpy Ýkraına prezıdenti eki jaqtyń da kóńilin tapqysy keledi.

MANSAPQA BAS URMAǴAN

Germanııanyń federaldyq prezıdenti Horst Keler qyzme­tinen ketetinin málimdedi. Ketýge sebep – jurtshylyq onyń qajet kezinde el múddesi úshin kúsh qoldaný da kerek degen pikirine qatty syn aıtqanyn qalamapty. Ketem degenge bul el asa qatty jalynbaıdy. Kansler Angela Merkel telefon arqyly úgittep kórip edi, kónbedi. Sondyqtan ol prezıdenttikke úmitkerdiń atyn da atap jiberdi – bıleýshi koalısııalyq úkimettiń atynan eńbek mınıstri Ýrsýla fon der Laıen usynylmaq. Al saılaý 30 maýsymda ótedi.

QARÝǴA DAǴDARYS JOQ

Ekonomıkalyq daǵdarys ke­zin­de kóp sala kúızeledi. Ásirese, áleýmettik salaǵa qarjy azaıyp, halyqtyń turmysy tómendeıdi. Biraq qarýǵa jumsalatyn qarjy kóbeımese, azaımaıdy eken. О́tken jyly qarýǵa bólingen qarjy álemde 5,9 paıyzǵa ósip, 1,5 trıllıon dollarǵa jetipti. Ásirese, AQSh, Qytaı, Úndistan sııaqty elderde kóbirek ósken.

ÁLSIZDIGIN MOIYNDADY

Japonııanyń premer-mı­nıs­tri Iýkıo Hatoıama qyzme­ti­nen ketti. Ol jyl tolmaı qyzme­ti­nen ketken tórtinshi úkimet bas­shysy. Sóıtse de onyń: “Eldegi jaǵdaıdy ońalta almadym, japon halqyn batyr etkim kelip edi, biraq qolymnan kelmedi, eń aldymen ózimniń álsizdigimnen”, degen sózi jurttyń esinde qalatyny anyq. Jańa premer-mınıstr bolyp vıse-premer, Demokratııalyq partııanyń jańa lıderi Naoto Kan saılandy.

AQSh – QARYZY KО́P EL

Qazirgi zamanda qaryzsyz el joq. Qaryz alý qajettilikke aı­nal­ǵan zaman. Qaryz alyp, odan paıda taýyp jatsań, onyń aıy­by joq. Jáne qaryzdy da jaǵ­daıy bar el alady. Jaǵdaıy joq­qa eshkim qaryz bermeıdi. Ras, bir eldiń qaryzy kóp, bir el­diń qaryzy az. Álemdegi eń alyp el Amerıka desek, eń qary­zy kóp te sol AQSh eken. Qazirgi kúnge deıin onyń qaryzy – 13 trıllıon dollar. Keshegi prezı­dent Djordj Býsh kezinde 4,9 trıllıonǵa ósipti. Prezıdent Obama ony qysqartpaq bolyp álek. Biraq bıyl qaryz 14,3 trıllıon dollarǵa jetpek. Jalǵa jer alǵan Qytaıdyń Heımýnszıan pro­vın­sııasynyń úkimeti Reseıdiń shekaralas aımaǵynan 426,6 myń gektar jerdi jalǵa alyp, onda aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ósirmek bolyp otyr. Mundaı tájirıbe buǵan deıin de júzege asyrylyp, odan eki jaq ta paıda kórgen. Aıtalyq, Mýdanszıan qalasy bıyl 146,6 myń gektardy jalǵa alypty. Bul ótken jylǵy­dan 42 paıyzǵa kóp.

ChAVESTIŃ SENZÝRASY

Venesýelanyń prezıdenti Ýgo Chaves naǵyz totalıtarlyq sosıa­lızm­niń tártibine kóshkenin ańǵart­ty – elde aqparattardyń taralýyn baqylaıtyn agenttik quryldy. Onyń maqsaty týraly aıtqanda, ol memlekettik múddege qaıshy keletin habarlarǵa tyıym salmaq. “Sesna” dep atalatyn bul agenttik, árıne, eń aldymen Chaveske qarsy aıtylǵan syndy memlekettik múddege qarsy áreket sanaıtyny belgili.

“AGATANYŃ” APATY

О́tken aptada Ortalyq Ame­rı­ka elderi “Agata” dep atalatyn daýyldan kóp zardap shekti. Qıraǵan ǵımarattar, búlingen jol, kópir, egistik, baý-baqshany bylaı qoıǵanda, kúni buryn habardar bolǵanyna qaramaı, 140 adam qaza taýyp, ondaǵan adam habar-osharsyz ketti. Ásirese, Gvatemala kóp zardap shekti. Onda 120 adam qaza bolǵan.

JYLYJAIDA EÝRO “О́SEDI”

Jylyjaıda kókónis óndiri­le­di jáne onyń ónimderi aıtar­lyqtaı qymbat bolady, ıesine úlken paıda keltiredi. Biraq Grýzııanyń batysyndaǵy Gegýtı selosyndaǵy Bochoroshvılı degen­niń jylyjaıynda tabylǵan “ónimniń” baǵasy tym qymbat bolyp shyqty – 2 mıllıon eýro. Sonda kómilgen eken. Kim kóm­ge­ni ázirge aıtylmaıdy. Jyly­jaı­dyń ıesi Ispanııada júrgen kórinedi. Sondaı “ónimdi” polı­sııaǵa kimniń habarlaǵany da ázir­ge aıtylmaı otyr. Sirá, mu­nyń bári ýaqytsha shyǵar, mun­daı “ónimniń” ıesi bolmaýy múmkin emes.

Ázirlegen Mamadııar JAQYP.