Maýsymaralyq kezeńde azyq-túlik baǵasynyń negizsiz ósýine jol bermeý – ózekti máselelerdiń biri. Elimizde áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń (ÁMAT) árdaıym qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý úshin qurylǵan turaqtandyrý qory bar. Onyń basty maqsaty – azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý.
«Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynda ótken baspasóz máslıhatynda Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıev Memleket basshysynyń Joldaýyn iske asyrý aıasynda saýda saıasatyn damytý, turaqtandyrý qorynyń qyzmeti, baǵa baǵamyn baqylaýda ustaý, atqarylyp jatqan jumystar jóninde keńinen áńgimeledi.
2023 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda eldiń taýar aınalymy 67,2 mlrd dollardy qurady, bul 2022 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 4,3%-ǵa joǵary (64,5 mlrd dollar). Eýropalyq odaq elderimen taýar aınalymy 20,2 mlrd dollar, Qytaımen taýar aınalymy 13,6 mlrd dollardy qurap, ótken jylmen salystyrǵanda 20,5%-ǵa ósti. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderimen ózara saýdada oń serpin baıqalady.
Eldiń ońtústigindegi saýda-ekonomıkalyq baǵyttaryn ártaraptandyrý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. 2027 jylǵa qaraı shıkizattyq emes eksport kólemin 4 46,5 mlrd dollarǵa deıin jetkizý kózdelip otyr. Saýda-logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytýǵa baǵyttalǵan 5 shekara habyn qurý josparlanǵan. Bul biryńǵaı saýda-kólik keńistigin qalyptastyrýǵa jáne halyqaralyq deńgeıde ornyqty kooperasııalyq baılanystar ornatýǵa, sondaı-aq áriptes eldermen strategııalyq qatynastardy nyǵaıtýǵa múmkindik beredi jáne olarmen taýar aınalymynyń orta eseppen 30%-ǵa ósýin qamtamasyz etedi.
Eýrazııalyq ıntegrasııa jelisi boıynsha Qazaqstannyń ulttyq ekonomıkalyq múddelerin ilgeriletý turǵysynda turaqty negizde jumys júrgizilip jatyr. Otandyq óndirýshilerdi qoldaý jáne qýattardy júkteý maqsatynda kedendik ákelý bajdary tómendetildi jáne birqatar taýardy ákelýge qatysty tarıftik jeńildikter usynyldy, kúnbaǵys tuqymdaryna eksporttyq kedendik bajdar, qara jáne tústi metaldardyń, aǵash materıaldarynyń synyqtary men qaldyqtaryn áketýge shekteý sharalary belgilendi.
2023 jyldyń 8 aıynda ishki taýar aınalymy 35,7 mlrd teńgeni qurady. 2022 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 21%-ǵa ósti. 8 aıdyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa – 6,6% (2022 jyldyń osyndaı kezeńi – 13,3%). 8 aıdyń qorytyndysy boıynsha áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń (ÁMAT) baǵalyq ındeksi 3,4% (2022 jyly – 19,1%) qurady. ÁMAT baǵasyn turaqtandyrý úshin jan-jaqty jumystar júrgizilip jatyr. Osy maqsatta qalyptasqan qorlardyń jalpy kólemi – 139,4 myń tonna, onyń ishinde maýsymdyq baǵanyń ósýin tejeý úshin 118,6 myń tonna kóleminde kókónister (kartop, sábiz, pııaz, qyryqqabat) naryqqa shyǵaryldy.
«Biz sondaı-aq zańnamalyq deńgeıde Mınıstrliktiń ÁMAT baǵasyna baqylaýyn kúsheıttik. Jergilikti jerlerde ónimsiz deldaldardy qysqartý boıynsha jumysty belsendi júrgizýdi jalǵastyramyz. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birlesip alýshylarǵa qarsy mindettemelerdiń tetikterin pysyqtap jatyrmyz», dedi A.Shaqqalıev.
Ishki naryqty qorǵaý tehnıkalyq retteý jáne metrologııa quraldaryn qoldaný arqyly da qamtamasyz etiledi. Qaýipsiz ónimdi ákelý jáne aınalysqa shyǵarý boıynsha shekteý sharalaryn engizýdi kózdeıtin shtabtyń qyzmeti zańnamalyq jáne ınstıtýsıonaldyq kúsheıtiledi. Zańnamalyq bastamalar sheńberinde tutynýshylardyń quqyqtaryn qoǵamdyq qorǵaýdy ınstıtýsıonaldyq kúsheıtý qarastyrylyp, quqyqtyq óriske TQQ máseleleri jónindegi ombýdsmen ınstıtýty engiziledi. Onyń qyzmeti atalǵan salanyń júıelik problemalaryn anyqtaýǵa baǵyttalady, al fýnksııasy tutynýshylardyń belgisiz sheńberin qorǵaýdy qamtıdy. Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly tıisti zań jobasy damyǵan elderdiń tájirıbesi men BUU-nyń basshylyq qaǵıdattaryn eskere otyryp ázirlendi.
Bazarlar qyzmetiniń aınalasynda jınaqtalǵan problemalardy sheshý maqsatynda Saýda bazarlaryn jańǵyrtý jónindegi jol kartasy iske asyrylady. Júrgizilip jatqan jańǵyrtý bazarlardy halyq úshin yńǵaılylyq pen jaılylyqty qamtamasyz etýdiń zamanaýı talaptaryna sáıkestendirýge, stıhııalyq saýdany joıýǵa, sondaı-aq saýdadaǵy «kóleńkeli» ekonomıka deńgeıin tómendetýge múmkindik beredi.
Konferensııa barysynda buqaralyq aqparat quraldary ókilderi tarapynan qoıylǵan saýaldar negizinen áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasynyń turaqsyzdyǵy, atap aıtqanda, un-nan ónimderi, sondaı-aq qanttyń qymbattaýy tóńireginde boldy. Mınıstr jekelegen aımaqtarda atalǵan azyq-túlik ónimderi baǵasynyń bolmashy bolsyn ósimi baıqalatynyn joqqa shyǵarmaı, degenmen bul máseleniń barlyǵy tıisti oryndardyń, jergilikti ákimdikterdiń baqylaýynda, qadaǵalaýynda ekenine sendirdi. Eń bastysy, birinshi kezektegi azyq-túlik ónimderi – un-nan, qant ónimderi boıynsha elimizde tapshylyq bolmaıtynyn qadap aıtty.