MÁMS júıesi úmitti aqtady ma?

Depýtattardyń aldynda sóz alǵan Densaýlyq saqtaý mı­nıstri A.Ǵınııat 2015-2019 jyldary eldegi densaýlyq saqtaý shyǵyn­dary únemi ósip otyrǵa­nyn atap ótti. Alaıda ishki jalpy ónimniń úlesi 2,8 paıyzdan aspaǵan.

«Mindetti áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý (MÁMS) iske qosyl­mas buryn jarnalar mólsher­lemesin tómendetý týraly sheshim qabyldandy. Mem­lekettiń jarnalary bastap­qy parametrlerden – 3,5, jumys berýshiniń aýdarymdary – 1,7, al jeke kásip­kerler­diń úlesi 1,4 ese tómen­detildi. MÁMS júıesin engiz­gennen beri josparlanǵan 2,9 trıllıon teńge berilgen joq.

Mindetti áleýmettik medısı­nalyq saqtandyrý bazalyq para­metrleriniń ózgerýine jáne pan­demııanyń yqpalyna qara­mas­tan, medısınalyq saqtandyrý júıesin engizý densaýlyq saqtaý salasyna oń áser etti. MÁMS-ti engizý jyldarynda medı­sı­nalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek bo­ıynsha kórsetilgen qyz­met­ter sany 3,2 ese ósti. Bul rette elimizdegi jalpy praktıka dári­ger­leriniń sany qalada 18 paıyzǵa jáne aýylda 8 paıyzǵa ósti.

Aýyldardaǵy jyljymaly medısı­nalyq keshender esebinen halyqty medı­sınalyq kómekpen qamtý 2022 jyly 1,6 mıllıon adamdy qurady. Ambý­la­torııalyq deńgeıde tegin dári-dár­mek­terge qol jetimdiliktiń edáýir artýy – mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdyń oń nátıjeleriniń biri», dedi A.Ǵınııat.

Sala basshysynyń aıtýynsha, 2019 jyly arnaıy mamandar 20 mıllıonǵa jýyq konsýltasııa jáne dıagnostıkalyq zertteý júrgizgen. Byltyr bul kórsetkish 142 mıllıonǵa deıin kóbeıdi. Osylaısha, dárigerlik qabyl­daýlardyń, zerthanalyq taldaý­lardyń jáne aspaptyq dıagnostıkanyń qoljetimdiligi 7 esege artty.

«Mindetti áleýmettik medı­sınalyq saqtan­dyrýǵa deıin Úki­met­tiń qoldaýy­men halyqtyń áleý­mettik osal 8 toby ǵana qym­bat turatyn KT jáne MRT-ǵa qol jetkize aldy. О́tken jyly osyn­daı qyzmet 1,5 mıllıonǵa jýyq adam­ǵa kórsetildi, ıaǵnı 7 ese ósti. PET qyz­mett­eriniń sany da 13 myńnan 21 myńǵa deıin eki esege jýyq artty. Jańa baǵ­dar­lamanyń arqasynda «bedeýlik» dıa­g­nozy­na tap bolǵan 8 myń jup ata-ana bolý múmkindigin ıelendi. Pa­sıent­terge júrek-qan tamyrlary, nev­ro­logııalyq, onkologııalyq aýrýlar men jara­qattar kezinde medısınalyq ońaltý jetildirildi.

Stasıonardy almastyratyn kómek qyzmetteri 3 jylda 1,5 esege ul­ǵaıdy. Kúndizgi stasıonarlardy qar­jy­lan­­dyrý keıingi 3 jylda 38,3 mlrd teń­geden 77,7 mlrd teńgege deıin ósti. Stasıonarlyq kómekti qarjylandyrý 2,4 esege artty. Joǵary tehnologııalyq medı­­sı­nalyq kómekti qarjylan­dyrý 2,5 esege, al mundaı qyzmetter­diń kólemi 2,8 esege ósti», dedi A.Ǵınııat.

Mınıstr keltirgen derekterge súıensek, MÁMS júıesin en­gizý den­saý­lyq saqtaýdy qarjy­landyrýdy 1 trln teńgeden 2,5 trln teńgege deıin ul­ǵaıt­qan. Sonyń arqasynda eldegi bir tur­ǵynǵa arnalǵan shyǵys ta aıtar­lyqtaı artqan. Eger buryn ár adamǵa 56 myń teńge bolsa, qazir bul kórsetkish 122 myń teńgeni quraı­dy. Mindetti áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý baǵdar­lamasy boıynsha jumys isteıtin medısınalyq uıymdardyń da sany 2 esege ósip, qazirgi tańda 2 myńǵa jýyqtady.

«Qazirgi kezde qarjy júıe­si aktýar­lyq esepteýlerge sáıkes ósip kele jatqan shyǵystar­dy eńsere almaǵan­dyq­tan qor óz mindettemelerin bola­shaqta tolyq oryndaı almaıdy dep boljap otyr. Júıeniń uzaqmerzimdi qar­jylyq ornyqtylyǵyn qamta­masyz etý úshin kelesi qajet sharttardy eskerý qajet. Birinshiden, 2025 jyldan bastap ár azamat mindetti salyqtyq deklarasııa­syn tapsyrady. Sol arqyly saq­tan­dyrylmaǵan azamattardyń tabysy belgili bolady jáne shamamen 700 myń adamdy MÁMS júıesine engizý eskerilgen», dedi A.Ǵınııat.

Mınıstr sonymen qatar tabysy tómen ári aýylda tura­tyn shamamen 1,5 mln adam bıýd­jettik qarajat ar­qy­ly saqtan­dyrylatynyn jetkizdi. 2026 jylǵa qaraı bul halyqtyń kemin­­de 95 paıyzyn qamtýǵa múm­kindik bere­di. Munymen qosa memleket pen ju­mys berý­shilerdiń jarnalarynyń mól­sher­lemelerin kezeń-kezeńimen kóterý qarastyrylǵan.

«Budan basqa, saqtandyryl­maǵan adamdarǵa densaýlyq jáne osy salaǵa qatysty memlekettik qyzmetterdi alý kezinde shekteý engizý usynylady. Má­selen, kólik júrgizý, qarý-jaraq saq­taý jáne basqa da baǵyttarda osyndaı shek­teýlerdi qarastyrǵan jón dep sanaı­myz. MÁMS júıe­sine qatysty bıýd­jettik qar­jy­­landyrýdy kezeń-kezeńi­men ulǵaıtý pysyqtalyp otyr. Osy shart­­tardy oryndaǵan kezde qor­dyń or­nyqtylyǵy saqtalady», dedi A.Ǵınııat.

Budan keıin depýtat Ashat Aımaǵam­betov minberge kóterilip, salaǵa qatysty máselelerdi ortaǵa saldy. Depýtat MÁMS júıesi engizilgende halyq ta, memleket te úlken úmit kútkenin, alaıda ol oryndalmaǵanyn alǵa tartty.

«Jyldar ótti, otandastarymyz aı saıyn qorǵa jarnasyn tólep keledi. Biraq sol úmit aqtaldy ma? Qyzmet sapasy josparǵa saı artty ma? О́ńirlerge barǵanda, aýrýhanalardy aralap, saılaýshylarymyzben, sarapshylarmen, qarapaıym dárigerlermen bolǵan kezdesýlerden, júrgizgen zertteýlerimizden túı­genimiz – máseleler tolyq she­shil­­megen. Medısınalyq kómek­tiń sapasynan buryn, biz qazirgi ýaqytta onyń qarapaıym qol­jetimdiligine zərý bolyp qal­dyq», dedi A.Aımaǵambetov.

Depýtattyń aıtýynsha, basty problema – MƏMS-ti qarjy­lan­d­yrý júıe­siniń teńgerim­sizdigi jáne forma­tyn­daǵy olqy­lyqtar. Bastapqyda naqty jəne jan-jaqty esepterge negiz­delgen qarjylandyrý modeli jos­par­lanǵan. Al is júzinde basqa model engizildi. Alǵashqyda jos­par­­lanǵan basty parametrler túbe­geıli ózgergen. Sonyń kesiri­nen densaýlyq saqtaý salasyna qarajat jetispeıdi, qoljetim­dilik tómendedi, tarıfter azaıdy, kredı­torlyq bereshekter paıda boldy.

«Pandemııamen kúresý kezinde MƏMS arqyly atqarylatyn qyz­metter paketine shuǵyl medısı­nalyq jár­dem, oqý­shylarǵa medı­­sınalyq qyz­met kór­setý sııaq­­ty bıýdjetten kepildendirilgen me­dısınalyq kómek arqy­ly tólenýi kerek shyǵystar engi­zil­di. Bıýdjettegi qarajattyń jet­kiliksizdigine baılanysty, shuǵyl sheshimderdi qabyldaý úshin MÁMS qorynda jınalǵan 700 mıllıardqa jýyq qarajat pandemııamen kúres úshin jumsalyp ketti.

Úkimet joǵaryda aıtylǵan zeınetkerler, balalar sııaqty 15 əleýmettik sanat úshin MƏMS-ke bıýdjetten tóleıtin jarnalaryn qysqartyp tastady. Mysaly, zańnyń 26-babyna səıkes bıýdjetten bul jarna ortasha jalaqy boıynsha eseptelip, qorǵa aýdarylý kerek bolsa, is júzinde Qarjy mınıstrligi ony medısınalyq jalaqy mólsheri esebinen tólep jatyr. Səıkesinshe, bul zańǵa qaı­shy sheshimniń kesi­rinen, tek 2024 jyldyń ózinde 275 mlrd teńgeni qarjy mınıstrligi MƏMS qoryna, ıaǵnı bizdiń aza­mat­­tary­myzdyń emdelýine aýdar­maı otyr. Conda úsh jyldyń ózinde kelesi jyldy qosqanda, MÁMS-ke 600 mıllıardtan astam qarajat bıýdjetten túspedi.

Medısına qyzmetkerleriniń jalaqy­syn kóterý mindetin orynda­ǵanda, mınıstrlik ony bıýdjet esebinen ǵana emes, osy MƏMS-te jınalatyn qara­jattyń esebinen de júzege asyr­dy. Bul da MƏMS-te jınalǵan, otan­das­tarymyzdyń emine tikeleı jumsalýǵa tıis júz­degen mıllıard teńge bolǵan. Joǵaryda kórse­tilgen sheshim­derdiń nátıjesinde MƏMS qory­na kem degende 1 trln teńge­ge jýyq qarajat túspedi», dedi A.Aımaǵambetov.

Depýtat kelesi júıeli prob­lema re­tin­de medısınalyq qyzmet kólemin jos­par­laý ədistemesiniń jetkiliksizdigin atap kórsetti. Iаǵnı búgingi tańda me­dı­sınalyq qyzmetterdiń jos­parly kólemi halyqtyń naqty erekshelikterin, medı­sınalyq kómektiń tutyný kórset­kishterin, kóshi-qondy tolyǵymen esepke almaı bólinedi.

«Bizde salalyq respýb­lı­kalyq ədis­temelik ortalyq bar. Sonymen qatar medısınalyq ýnıversıtetter de bar. Olar bir adamdy emdeý úshin qansha qarajat kerek ekeni týraly arnaıy normatıvterdi, qansha tósektik-oryn, jalpy, bir adam­ǵa shaqqandaǵy tutyný normasyn daıyndap shyǵarýy kerek. Mine, sonda ǵana aýrýhanalarǵa mem­lekettik tapsyrys durys beriledi. Sonda ǵana medı­sı­na­lyq qyzmet mólsherden kóp nemese tipti atqarylmady dep aıtý­ǵa negiz bolady. Al qazir mı­nıstr­lik medısınalyq qymet mól­sherden kóp kórsetildi dep aýrýhanalardyń bıýdjetin azaı­typ, nemese múlde jet­kilikti mólsherde bólmeı otyr», dedi A.Aımaǵambetov.

Taǵy bir kúrdeli másele retinde MƏMS paketine kiretin jəne GOBMP, tegin medı­sınalyq kómektiń kepilden­dirilgen paketine kiretin qyz­met túr­leriniń arajigi ajy­ra­­tylmaǵanyn jetkizdi. Depý­tattyń sózine saı, kelesi məsele – «Shektik» shkala.

«О́zderińiz biletindeı, osy jyl­­dyń aqpan aıynan bastap bar­lyq medısına­lyq qyz­metke «Shektik» shkala en­gizildi. Ol ne? «Shektik» shkala degen – ər medısınalyq qyz­met túri boıynsha, ər emha­naǵa naqty belgilengen kvota tərizdi mehanızm. Bul ədis qara­jattyń jetispeýine baılanysty engi­zildi. Daıyndyqsyz qabyl­dan­ǵan sheshimniń kesirinen, myńdaǵan adam ýaqtyly qyzmet ala almaı qaldy.

Naqty mysal. Osy «Shektik» shkala shuǵyl medısına­lyq kómek­ke de tıesili bolyp, aýrýhana­lar trav­matologııa­ǵa jedel túsken naý­qas­tar­dy tek bekitilgen kvotaǵa səı­kes alý kerek. Al eger olar kóp tússe, bekitilgen «Shektik» shkaladan kóp túskender úshin aýrýhanalarǵa qarajat tólen­beıdi. Osylaısha, shuǵyl kómek kórsetýge lımıt qoıylǵan. Bul degen – nonsens!

Adam qolyn, ne aıaǵyn qashan syndyryp alatynyn, kimde ınfarkt bolatynyn, kim ýlanyp qalatynyn aldyn ala qalaı boljaı alady? «Shektik» shkala aza­mat­tarymyzdyń mamandarǵa kóriný úshin de qıyndyq əkeldi. Aýrý­­hanaǵa kelgen naýqasqa «Shek­tik» shkala sheńberinde osy aıda aqsha taýsyldy dep, kelesi aı­lar­dy kútý kerek dep tú­sin­dirý de nonsens.

Sonyń saldarynan halyq tarapynan shaǵym kóp túsedi. Naýqastar bir aı terapevtti kútedi, keıin taǵy bir aı beıin boıynsha dərigerdi, odan keıin taǵy da terapevtke jazylyp ony taǵy da kútýge məjbúr. Sóıtip júrip, óz qaltalarynan tólep emdeledi. Osyǵan baılanysty birinshi kezeńde «Shektik» shkalany jetildirip, mekemelerge óz bıýdjetiniń sheńberinde qara­jattaryn jyljytý múmkin­digin berý kerek. Odan keıin sıfrlandyrýdy jolǵa qoıyp, tipti «Shektik» shkalany alyp tastaý kerek dep sanaımyz», dedi A.Aımaǵambetov.

Budan keıin basqa da depýtattar sóz alyp, MÁMS júıesine qatysty pikirlerin ortaǵa saldy. Gúldara Nurymova tarıfter qarjy jylynyń basynda emes, naýryz, sáýir aılarynda kesh bekitilýi medısınalyq uıym­dardyń qarjylyq jaǵdaıyn odan ári qıyndatatynyn atap ótti. Son­dyqtan depýtat Den­saý­lyq saqtaý mı­nıstri­nen tarıf­­ter nege jyl basynan beki­­til­­meıtinin jáne tarıfterdi qashan qaıta qaraıtynyn surady.

Erlan Saırov Úkimet ókil­derinen 3,3 mıllıonnan asa aza­matty qashan áleý­mettik qam­­syz­dandyrý aıasyna alyp kele­tinin surady. «Olardyń ba­sym bóligi aýylda turady. Bul adam­­­darǵa skrınıng, medı­sına­lyq tek­serý júrmeıdi. Bul – jyldan-jyl­­ǵa eli­mizde áleý­mettik ádilet­sizdik artyp bara­dy degen sóz», dedi E.Saırov.

Suńqar Islam azamattardyń MÁMS júıesinde qalý máselesi jetildirýdi talap etetinine nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, birneshe jyl jarna tólep kelgen azamat tabysynan aıy­rylǵan jaǵdaıda birden «saq­tandyrylmaǵan» degen mártebege ıe bolady. Osyǵan oraı depýtat Suńqar Islam Den­saý­lyq saqtaý mınıstrine jarna­lardy tóleý kezeńiniń uzaq­tyǵy, esepke alý jáne azamat­tardyń MÁMS júıe­sinde qalý máseleleri jónin­de suraq qoıdy.

Talqylaý barysynda Nartaı Sársenǵalıev jeke klı­­nıkalardaǵy baǵa­lar­dyń qymbattyǵyna alań­daý­shy­lyq bildirdi. Depýtat tur­ǵyn­dar tarapynan túsken shaǵym­dardy ortaǵa saldy.

«Terapevti, odan keıin tar beıindi mamandy aptalap kútemiz, qaıtadan terapevtke aına­lyp kelemiz degen másele bar. Rev­matolog, nevropatolog maman­darynyń jetispeıtinin halyq jıi aıtady. Azamattar jeke klı­nı­kalarǵa baryp emdelýge máj­búr. Biraq ondaǵy baǵa­lardy esti­gen­de adam aýrýyn umy­typ qalatyn jaǵdaıǵa jetedi», dedi N.Sársenǵalıev.

Osy rette depýtat halyqtyń ýaqyt joǵaltpaı emdelý týraly talabyn jáne jeke klını­kalardaǵy baǵa saıasatyn retteý múmkindigin mınıstrlik qalaı sheshetinin surady.

Depýtat Janarbek Áshimjan jyl basynda belgilengen tarıf naryqtaǵy baǵamen sáıkes kel­meıtinine nazar aýdardy. Sondaı-aq óz usynystaryn jet­kizdi. «Aı saıynǵy qarjylan­dyrý­dy ár emhana ózderi sheshýi kerek. Dárigerlerdiń júktemesin azaıtý maqsatynda biryńǵaı aqparattyq júıeni iske qosý nemese medısınalyq aqparattyq júıeler arasynda baılanys bolýy qajet. Eger azamat bir em­hanadan basqa emhanaǵa aýys­qan jaǵdaıda sol azamatqa bóli­netin aqshasy aýysqan emhana­syna aýdarylýǵa tıis», dedi J.Áshimjan.