Álemniń rýhanı ortalyǵyna aınalǵan Astana esigin aıqara ashyp, Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezi Hatshylyǵynyń XX otyrysyn ótkizdi.
Senat spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen ótken bul mańyzdy is-sharaǵa ıslam, hrıstıan, býddızm, ıýdaızm, ındýızm, daosızm jáne sıntoızm sekildi qurmetke ıe din jetekshileri alystan at terletip keldi. Sonymen qatar jıynǵa 32 elden kelgen halyqaralyq uıymdardyń ókilderi de belsene qatysty.
Irgetasy 2003 jyldyń qyrkúıeginde qalanǵan sezdiń negizgi mekemesi atanǵan Hatshylyq osy aıtýly Forýmnyń basty jumys organyna aınaldy. Jyl saıyn turaqty túrde uıymdastyrylyp, sezd qararlarynyń oryndalýyn baqylaıdy. Kún tártibin qalyptastyrady, uıymdastyrýshylyq máselelerdi qarastyrady jáne sezd jumysyna qatysty qorytyndy qujattardyń jobalaryn ázirleıdi.
Álemniń rýhanı astanasy retinde ózin dáıekti túrde dáleldep kele jatqan Astana álemdik kóshbasshylar arasyndaǵy konfessııaaralyq dıalog pen túsinistikti jeńildetýde mańyzdy ról atqarýyn jalǵastyra beredi. Ártúrli dinı dástúrler men halyqaralyq yntymaqtastyq sanalatyn sezd únemi ózgeretin jahandyq alańdaǵy úmit pen yntymaqtastyqtyń shamy bolyp qala beredi.
Din basshylary Astanaǵa jınaldy
Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Qazaqstan Parlamenti Senatynyń tóraǵasy, Sezd Hatshylyǵynyń meńgerýshisi Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezi hatshylyǵynyń HHI otyrysy ótti.
Kezdesýge Ázerbaıjan atynan Kavkaz musylmandary basqarmasynyń tóraǵasy Sheıh-ýl Islam Allahshúkir Pashazade qatysty. Ashylý saltanatynda sóılegen sózinde M.Áshimbaev osyndaı kezdesýdiń ıgi dástúrge aınalǵanyn atap ótti. Sondaı-aq halyqaralyq qoǵamdastyq sezd bastamalaryna erekshe qoldaý kórsetip otyrǵanyn jetkizdi.
«Bizdiń kezdesýlerimiz árqashanda qaǵıdattarymyz ben senimge adaldyqqa negizdelgen. Barshańyzdy osy jıynda kórgenimizge qýanyshtymyz», dedi M.Áshimbaev.
Jıynǵa Ázerbaıjan, Qytaı, Mysyr, Úndistan, Iran, Izraıl, Japonııa, Mońǵolııa, Pákistan, Ulybrıtanııa, AQSh, Vatıkan sekildi 24 elden kelgen álemniń dinı kósemderi men dástúrli dinderiniń jetekshileri qatysty. Atap aıtqanda, olardyń qatarynda ıslam, hrıstıan, býddızm, ıýdaızm, ındýızm, daosızm, sıntoızm jáne taǵy basqa din ókilderi bar.
Otyrystyń kún tártibinde Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VII seziniń qorytyndylary boıynsha pikir almasý shyǵaryldy. Sondaı-aq Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezin damytýdyń 2023-2033 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy talqylandy.
Hatshylyq otyrysy 2003 jylǵy 23-24 qyrkúıekte Astana qalasynda ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń birinshi sezine qatysýshylardyń sheshimine sáıkes uıymdastyrylǵan.
Úmit otyn tutatqan jıyn
Alaýyzdyq órshigen álemge Qazaqstandaǵy Astana qalasynda ótken Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezi hatshylyǵynyń XXI otyrysy birliktiń shyraǵyn jaqty. Jıyrmadan asa eldiń din kóshbasshylary kópjaqty dinaralyq dıalogti nyǵaıtýǵa jáne rýhanı dıplomatııany ilgeriletýge basa nazar aýdaryp, aldaǵy onjyldyqqa arnalǵan damý tujyrymdamasyn belgiledi.
2003 jyly qurylǵan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi konfessııaaralyq dıalogti damytýda mańyzdy ról atqardy. Sezdiń basty maqsaty – kópjaqty dinaralyq tatýlyqty nyǵaıtý. Alǵashqy jıyrma jylda bul mıssııa sátti oryndalyp, bolashaqqa berik irgetas qalady.
Sezdiń kelesi kezeńi 2023-2033 jyldar aralyǵyn qamtıdy. Sessııada bekitilgen damý tujyrymdamasynda hatshylyq músheleriniń usynystary eskerildi. Qujatta dıalog pen senimdi nyǵaıtý, rýhanı-adamgershilik qundylyqtardy ilgeriletý, dinı jáne mádenı ártúrlilikti saqtaý boıynsha birlesken kúsh-jigerdiń mańyzy atap kórsetilgen. Tujyrymdama ótken sezd nátıjelerine súıenip qana qoımaı, dıalog alańyn jahandyq deńgeıde dinaralyq baılanystardy nyǵaıtýdyń naqty mehanızmine aınaldyrýǵa baǵyttalǵan.
Kezdesýge shartaraptan ıslam, hrıstıan, ıýdaızm, býddızm, ındýızm, daosızm, sıntoızm basqa dinderdiń dinı jetekshileri jınaldy. Halyqaralyq uıymdardyń ókilderi de qatysyp, sezdi shyn máninde jahandyq oqıǵa retinde baǵalady. Sessııa barysynda jahandyq syn-qaterlerdi sheshýde jáne beıbitshilik pen turaqtylyqty ilgeriletýde konfessııaaralyq dıalog pen yntymaqtastyqtyń mańyzy atap ótildi.
Jıyn barysynda kommıýnıke qabyldanyp, onda qatysýshylar Qazaqstan Prezıdentiniń jańa halyqaralyq qaýipsizdik júıesin damytý jáne beıbitshilik pen yntymaqtastyqty ilgeriletý jónindegi úndeýin qoldaıtynyn bildirdi. Qazirgideı jer-jahan túrli qıyndyqqa tap kelgende, sezdiń dıalogke, túsinistikke jáne birlikke degen umtylysy úmit sáýlesin beredi.
Dinı senimge kedergi joq
Qazaqstanda ótken Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezi hatshylyǵynyń XXI otyrysyna Korol Hamadtyń Beıbit qatar ómir súrý jahandyq ortalyǵynyń Qamqorshylar keńesiniń tóraǵasy Sheıh Abdalla ben Hamad Ál Halıfa qatysty.
«Joǵary mártebeli korol Hamad ben Isa ál-Halıfanyń gýmanıtarlyq kózqarasy beıbit qatar ómir súrý men adamzat baýyrlastyǵyn ilgeriletýge negizdelgen. Sondaı-aq Bahreınniń beıbitshilik pen dıalogtiń ortalyǵy jáne ashyqtyq pen tózimdilik úıi retindegi mártebesin nyǵaıtady», dedi doktor Sheıh Abdýlla.
Osy oraıda, spıker dinı bostandyqtardyń jahandyq qujaty retinde «Bahreın koroldiginiń deklarasııasyn» ustanýyn, koroldiktiń kóptegen halyqaralyq konferensııalar men is-sharalardy ótkizýiniń mańyzyna nazar aýdardy. Sonyń ishinde «Adamzattyń qatar ómir súrýine kerek Shyǵys pen Batys Bahreın dıalogi forýmyn» mysal retinde atap ótti.
Tóraǵa Bahreın-Qazaqstan baılanystary men eki eldiń mádenıetin, dıalogpen qatar ómir súrýge degen qamqorlyǵyn, álemde qaýipsizdik pen órkendeýge umtylýyn joǵary baǵalady.
«Kognıtıvti nadandyq ekstremızm men zorlyq-zombylyqty qozdyrady, al toleranttylyq dinı bostandyq pen kelisimdi nasıhattaıdy. Bahreın meshitterdi, shirkeýlerdi, hramdardy, ǵıbadathanalardy úılesimdi túrde qabyldaıdy», dedi ol.
Doktor Shaıh Abdýlla jahandyq máseleler turaqty senim daǵdarysy arqyly shıelenisip, tózimsizdikke, násilshildikke jáne óshpendilikke shaqyrýdyń kúsheıýine ákelip soǵatynyn jáne tıimdi sheshimderge kedergi keltiretinine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, din toleranttylyqty, janashyrlyq pen teńdikti ýaǵyzdaıdy. Al din kóshbasshylarynyń sana men ózara syılastyqty arttyrýdaǵy jaýapkershiligi orasan.
«Korol Hamadtyń Beıbit qatar ómir súrý jahandyq ortalyǵy halyqaralyq qaǵıdat pen moraldyq qundylyqtardy ustana otyryp, mádenıetter arasynda túsinistik pen senimdilikti nasıhattaıdy», dedi Ál Halıfa.
Dinı óshpendilikti taratý nemese ekstremızmdi qozdyrýǵa erkindik bermeı, BAQ platformalaryn teris paıdalaný qajetine nazar aýdardy. Qaýipsiz, beıbit jáne gúldengen álem qurý úshin birlesken kúsh-jigerge shaqyryp, jekkórinishti sózderdi qylmystyq jaýapkershilikke tartýǵa shaqyrdy.
Daıyndaǵan –
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»