«Adam jan sulýlyǵynan aıyrylǵanda, bárinen aıyrylady», deıdi aǵylshyn (Irlandııa) jazýshysy Oskar Ýaıld «Dorıan Greı portreti» romanynda. Jan sulýlyǵy men ólermen óktemdik – ekeýi bir-birine kereǵar, úılespeıtin ólshemder. Jan baılyǵynda salıqaly da kóregendik bekzattylyq bar, al ekinshisi – quldyq jartykesh psıhologııadan týyndaıtyn bolýy kerek. Jany izgiden nur taraıdy, onyń janyndaǵylar qanattanyp, bıikke samǵaıdy. Al aqyn janynyń qaınar bulaǵynan atqylap shyqqan sáýleli jyrdan el nárlenip, eńselenedi.
«Júziktiń ózinen de kózi qymbat,
Aqynnyń syıynan da sózi qymbat.
Qansha uzaq jasasa da er jigittiń,
Eline sebi tıgen kezi qymbat», – dep jyrlaǵan Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Muzafar Álimbaı.
«Jyrlar kerek, ómirdi jyrlaý kerek,
Jyrlaý úshin jelili jyldar kerek.
Uzata gór, taǵdyrym, jyldarymdy,
Bermeı-aq qoı baqytty myńnan bólek», – dep tilegen aqynnyń nıetin Jaratýshy qabyl etip, ǵasyrǵa jýyq kezeńdegi nebir jantúrshigerlik zorlyq-zobalańnyń qaıǵy-qasiretin halqymen birge bastan keshken abyz myna óleńinde:
«Men nur bolsam – kúnnenmin,
Men gúl bolsam – jerdenmin.
Tolqyn bolsam – kóńilden,
Men ul bolsam – eldenmin», – dep tolǵanady. Bul – jan-tánimen el-jurtyna uqsaǵan, halqynyń rýhanı qazynasymen nárlengen, darynyn da, jalynyn da týǵan jurtyna sarqyp bere bilgen el ulynyń kóńiliniń marqaıýy, halqyna arqa súıeýi.
Jastyq shaqtyń ýyzyn qan maıdanǵa jutqyzyp, kóńilderi atqylaǵan oqtan kúldirep qalsa da, aman-esen elge oralyp, týǵandarymen qaýyshqan sol erlerdiń, mıllıondaǵan qyrshyn ketken bozdaqtardyń atqara almaı ketken mindetteri de ózderiniń moınynda ekenin sezinýi – olardan myqty bolýdy talap etti.
Qandaı soǵys bolsyn, eń aldymen adamnyń psıhıkasyn jaýlaıdy. Boraǵan oqtyń astynda shabýylǵa shyqqan bozbalalardyń boıyndaǵy qorqynysh, jan dúnıesindegi qoparylys pen astań-kesteńdi shynaıy, ashyp jazýǵa bolmaǵandyqtan, keńes ádebıetindegi sosıalıstik realızm baǵytymen jazylǵan kóptegen shyǵarmada keıipkerlerdi quryshtan quıylǵandaı, adamı, pendelik álsizdikke boı aldyrmaıtyn etip kórsetti. Árıne, bul soǵystaǵy jeńistiń jetistigi árbir sanaly azamattyń óz eline, ata-ana, baýyrlaryna degen ǵasyrlar boıy qalyptasqan súıispenshiligi men adaldyq boryshynda jatqan da shyǵar, biraq kommýnıstik ıdealdarǵa berik tulǵalardy somdaýdaǵy keńestik kórkem ádebıettiń de atqarǵan mindeti zor edi ǵoı.
Al Birinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan Amerıka Qurama Shtattary men Eýropanyń áıgili jazýshylary: E.Hemıngýeı, E.M.Remark, F.S.Fısdjerald, Ý.Folkner, Dj. Dos Passos, t.b. «Biz toqyraýǵa ushyrap, adasqan urpaqpyz, sebebi soǵys bizdiń barlyq ıdealymyzdy kúıretti, kóńilimizge senimsizdik uıalatty, biz «órkenıetti eldiń azamatymyz» degen úgit-nasıhatqa aldanyppyz», degen sııaqty pessımıstik kóńil kúılerin, sol 1914-1920 jyldary jazǵan shyǵarmalarynda jan aıqaıyn, ishtegi kúıigin syrtqa shyǵaryp, álemmen bólisý arqyly jeńildedi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan (1939-1945) keıin de AQSh, Ulybrıtanııa, GFR-nyń «kúıreýge ushyraǵandar» ádebıeti dúnıeni sharlady. Biraq keńes ádebıeti men barlyq óner salasynda qoǵamymyzda eshqandaı psıhologııalyq kúıreýge de, toqyraýǵa da ushyraýshylyq bolmaǵandaı, tek «jaǵymdy, jaǵymsyz» keıipkerlerdi somdaýmen shekteldi. Kommýnıstik ıdealdarǵa berilgen, minsiz bas keıipkerge jas býyndy eliktetkizip ósirý de soǵysta jeńiske jetýge yqpalyn tıgizgeni anyq. Biraq sum soǵystan jany aman qalyp, qan keship, qandyqol bolyp elge oralǵan, ásirese órimdeı jastardyń kókiregindegi sher men kómeıine tyǵylyp qalǵan óksikti kim kóre bildi, olardyń ishterindegi irińdep jatqan jarasy «eńbek terapııasymen» emdelip ketti me? Qudaıǵa muńyn shaǵýǵa da úkimetten qorqatyn azamattardyń boıyn jaılaǵan úreı olardy «syrty bútin, ishi tútin halde ómir súrýge májbúrlegen joq pa? Ataqty batyr, partızan-jazýshy Qasym Qaısenov aǵamyz jyldar boıy aıta almaı, sanasyn jegideı jegen kúızelis-úreıin táýelsiz halqynyń aldynda, ózi jaıly túsirilgen derekti fılmde: «Men moınyma adam ólimin júktegen adammyn, qolym qandy, Qudaı meni keshirmeıtin shyǵar dep qorqamyn», dep aqtarylyp, ishin bosatqandaı boldy. Bul júrek sheri, «arymdy kúnádan qalaı aryltam?» degen jan yshqynysy edi, halqynyń aldynda osylaı aǵynan jarylý – árkimniń batyly jete bermeıtin alyptyq qasıettiń belgisi.
«Sol soǵys jaryqshaq bop
boıymda júr,
Qasireti júıkeni soıyldap júr.
Kún emes ol, eske alyp qoıa salar,
Kóktemede – jeńistiń toıynda bir.
Kim umytar qasiret tosyn kelse,
Oq pen otqa keýdesin tosyp ershe,
Qańtardan da yzǵarly jer qoınyna,
On segizge tolmaǵan dosyn berse?!
Oshaǵy órtengenin kim umytar?
Dosynyń erte ólgenin kim umytar?
Júregi derttengenin kim umytar?
Halqyna sher tóngenin kim umytar?» – dep rıtorıkalyq tolǵaýmen tolǵanǵan aqyn Muzafar Álimbaı sııaqty ata-aǵalarymyzdyń boıynda jaryqshaq bolyp qalǵan sol soǵys jańǵyryǵy olardan týǵan biz sııaqty urpaqtyń da boıyna óz tańbasyn salǵany anyq. Eshteńe de izsiz ketpeıdi ǵoı. О́mir jolynan qalanyp, moraldyq muramyzǵa aınalǵan sana júgi jyldan-jylǵa aýyrlamasa, jeńildemesi haq. Sol keńestik totalıtarlyq júıeniń temir qursaýynda júrip-aq týǵan ultynyń qadir-qasıetin, jarqyn jan dúnıesin kórkem oıly shyǵarmalary arqyly kórsete bilgen, halqymyzdyń genetıkalyq erkindik kodyn saqtap qalýyna arqaý bolǵan jazýshylarymyz jurtymyzdyń qamqorshysy hám rýhanı kóshbasshylary bola aldy. Mysaly, Muzaǵań «Shegendik Álen aqyn aıtypty» atty poemasyndaǵy myna shýmaqta:
«Júrekten asqan sandyq joq,
Erlikten asqan saldyq joq,
Eldikten asqan erlik joq,
Erkindik almaı teńdik joq,
Nadannan asqan kemdik joq,
Quldyqtan asqan qorlyq joq,
Qorlyqtan asqan zorlyq joq», – degende, Álen aqynnyń aýzyna salyp, óz arman-múddesin, halyqtyń kókeıindegisin aıtyp turǵan joq pa?
1992 jyly jaryq kórgen «Tolqynnan tolqyn týady» atty qazaq ádebıeti qaıratkerleriniń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan zertteýler, esse, estelikter kitabyndaǵy aqyn Maǵjan Jumabaev týraly: «Maǵjan jyrlarynda mánsizdik, maǵynasyzdyq atymen ushyraspaıdy, jylan salqyndyq tabylmaıdy, onyń sózi qaınap, burqyrap tasyp jatqan geızer sýyndaı ystyq! Maǵjan júregi rentgen aınasyndaǵydaı oqyrmannyń kóz aldynda lúpildeıdi, shıyrshyq atady, atqaqtaıdy, taısha týlaıdy, keıde aq qaǵazǵa qyp-qyzyl qanyn sorǵalatyp jatqandaı áser beredi... Jumabaev poezııasynyń sarqyp quıar saǵasy – saharadaǵy týǵan halqyna janashyrlyq, tarıh kóshindegi qozǵalysyna bolysý!» dep jazǵan aqyn-zertteýshi Muzafar aǵamyz qazaqtyń mańdaıyna bitken Maǵjandaı ot júrekti aqyn poezııasynyń tolassyz muhıtynyń tereńine sáýleli oı-túısigimen súńgip, onyń jan tuńǵıyǵyndaǵy marjandarynyń qasıetin asha bilgen.
Qazaq danalyǵynyń kelbetindeı aryndy jyraýlar jyrlarynan bastaý alyp, kemeńger Abaıdyń ordaly oı dúmpýinen qýattanǵan, Shákárim aqynnyń aqıqatqa degen rııasyz seniminen týyndaǵan pálsapasymen nárlenip, Alash arystarynyń bekzattyq, passıonarlyq otyna sharpylǵan týyndylaryn, Muhtar Áýezovteı uly jazýshynyń dala stıhııasyn, qazaqtyń rýh-bolmysyn sheber kórkemdikpen adamzatqa jetkizýi – 1950-1980 jyldar aralyǵyndaǵy búkil qazaq qalamgerleriniń qanatyn keń jaıyp, óristeriniń keńeıe túsýine zor yqpal etkeni sózsiz.
Muzafar aǵamyzdyń Muhtar Áýezovteı alyptyń janynda júrip, onyń aıtqan oılaryn jazyp, urpaqtan-urpaqqa jetkizgeniniń ózi baǵa jetpes qazyna ǵoı. Muzaǵań essesinde uly jazýshynyń qalamgerlik jaıynda aıtqan bir oıyn keltiredi: «Taıaýda bir jas jigittiń povesin oqydym. Qozǵalys, damý joq. Jaıly-jaqsy, qońyr ǵana jaılar. Bar qasıetti syrtqa shyǵarmaq kerek. Adam tutanyp janyp turmas pa! Shyǵarmanyń oǵy, oq-dárisi bar sııaqty, biraq atylmaıdy. Pýgach bolyp atylatyn da, pýshka bolyp atylatyn da adam bar. Adam ishinde ıadro qýaty bar. Sony jara bilý kerek. Bizdiń jastardyń jazǵandarynda keıipkerler ne jylamaıdy, ne qulamaıdy. Adam ata bolyp qaıǵyrmaı ma, ana bolyp jylamaı ma?» degen kemeńger jazýshynyń daryn qýattylyǵy jaıynda tebirenisin aıta kele, Muzaǵań: «Muhańnyń aldynda biraz bolǵannyń ózinde kisiniń kúnnen sáýlelengen sııaqty kóńili nurlanyp shyǵa keler edi, – dep qanattanady. – Birde sózden sóz týyp, Muhańnyń: «О́z basym talaı ǵalymdy kórip-bile júre, solardyń óz ustaǵan ilimi tóńireginen ári asa bermeıtinine ishimizden qabaq shytyp qalatynymyz da bar. Al Qanysh bolsa, Gorkıı sózimen aıtsaq, «búkil bir mekeme». Qazaq «segiz qyrly» deıdi ǵoı. Báli, bul sóz kem soǵady. Qanysh basynyń qadir-qasıeti, daryn-talanty orasan mol. Oǵan Máskeý oqymystylary qandaı den qoıady? Qanysh dańq-dabyra, dý men shýdy sýqany súımeıdi!» degen alyp jazýshynyń Qanysh Sátbaevtyń asqarlyǵy týraly tamsanysyn Muzafar aǵamyz shattana jazǵan eken.
«Ár qalamger – daryn jomarttyǵymen halqyn qaryq qylýshy, derbes bir álem, jalpaq jıhan. Ulan-ǵaıyr sol dúnıeniń ishine kirip, uńǵyl-shuńǵylyna deıin úńilip zertteı taný, janǵa lázzat alý, belgili shyǵarma ıesiniń stıldik ózgesheligin aıyra bilý synshylardyń da kez kelgenine ońaı asý emes. Oǵan qapysyz talǵam, tereń bilim, zerttegishtik talant qajet», dep aqyn, zertteýshi Muzafar Álimbaı qalamgerlik pen shyǵarmashylyqqa degen óziniń qyraǵylyq, qasterli kózqarasyn tanytady.
«Uly bolý – baǵyt-baǵdar silteý» degen eken Aýstrııanyń jazýshysy Stefan Sveıg. Ulylardyń jan dúnıesine boılap, shyǵarmalaryn tereńinen zertteý úshin de boıynda ulylyq pen kóregendilik kókirek kózi bar Muzafar Álimbaı sııaqty jan-jaqty daryn ıesine óz zamanynyń ádebı, mádenı, zor tulǵalarymen syrlasý, rýhanı aǵaıyndyq qarym-qatynasta bolý baqyty buıyrǵan eken.
Bizdiń qazaqtyń taý tulǵaly uldarynyń jastaıynan ózderiniń halyqtyń tiregi ekenin sezinip, eliniń bolashaǵyna zor jaýapkershilikpen qaraıtynynyń dálelindeı myna jan tebirenter kórinisti Muzafar Álimbaı aǵamyz 2002 jyly shyqqan «Kózin kórdik jaqsy menen jaısańnyń» atty estelik kitabynda qazaqtyń marqasqa jazýshysy Ǵabıt Músirepovtiń aıtqanynan keltiredi: «Orynborda Sábıt ekeýmiz Seıfýllınniń páterinde jatyp oqydyq. Sodan beri bilemin. Onyń bárin tútinin úzbeı aıta bersek, uzaq sonarǵa túsip ketermiz. Toqeter túıindi bir epızod sońǵy kórýimdi aıtaıyn... 1937 jyly kúzgi aılardyń birinde Jazýshylar odaǵynda Sáken Seıfýllınniń «Qyzyl suńqarlar» pesasynyń jańa redaksııasy talqylandy. Shyǵarmany shynymdy aıtyp, qatty synadym. Ol kezde sóz ıesine qaramaıdy, sózine qaraı baǵalaý salt bolatyn... Kórkemdik qýatynyń solǵyndyǵyn aıttym, tartys, kollızııa báseńdigin jasyrmadym pesanyń. Sáken aǵa aıtylǵan syndarǵa tiksinip qalǵany búrkeýsiz sezildi... Úıdi-úıimizge tarttyq. Shaıymdy iship bolyp, keshkide kabınette sol kúngi gazetterdi aqtara bastaǵanmyn. Bireý syrtqy esikti taıaqpen ıterip ashqandaı boldy. Men de qaradym – ar jaqtan ústine plash kıgen, basynda shlıapa, Sáken aǵa kórindi... Kútpegen kelis! Men «silkileýge keldi-aý» degendeı ishteı jıyrylyp qalyp, túregeldim... Qýdaýanda, qaıran qalatynym, jaıshylyqta jalpaq tilmen, qarapaıym qońyr sóıleıtin Sáken Seıfýllın bireýmen uryssa, keıisse, renjip minbeden sóılese qaıdaǵy-jaıdaǵy ári qatqyl, ári ýdaı ashy ataýlardy qaptatyp, qarsylasyn batpandaı sózdermen qatty soqqylap «jep» qoıatyn ádeti... Men qarsy bettep, úsh-tórt attadym bilem.
– Sáken aǵam renjip ketip, tireskeli keldi dep tursyń ǵoı, á? Otyr! Tiksinbeı-aq qoı! Otyr! Áńgime bar! – dedi Seıfýllın. Ekeýmiz de oryndyqqa jaıǵastyq. Qolyndaǵy Kavkaz taıaǵyn tizesine kóldeneń qoıyp, sóılep ketti.
– Meni jýyrda áketedi... Oǵan shúbáń bolmasyn! Senderge tımeıdi. Ádebıettiń basynda endi sendeıler, senderdiń jasyńdaǵylar qalasyńdar... Ejelden-aq ádebıet – eldiktiń eń birinshi belgisi, halyqtyń basty qasıetin boıyna darytqandar – aqyn-jazýshylar – halyqtyń qamqor panasy, daýyl ótindegi qalqan taýy. Bizdiń qazaq – qasqyr minezdes halyq... Birin-biri talaýdan taıynbaıdy. Senderge amanatym – qazaqty birine-birin jegizbeńder, aman-saý alyp qalyńdar. Men osyny ǵana aıtýǵa keldim. Kóz baılanǵan kez ǵoı. Kózge túspegen shyǵarmyn. Al, hosh, Ǵabıt! – dep ornynan jyldam turdy.
– Sáken aǵa, ondaı úreıli oıdan aýlaq bolyńyz. Sizge de tımeıdi. Eldiń aldyndaǵy eren eńbegińizdi qaıda qoıady? – deı berip edim.
– Mendeılerdiń nesheýi aman qazir? – dep kesip tastady. Qolymdy qatty qysty da, syrtqa bettegen Sáken qarańǵylyq qoınyna súńgip bara jatty... Sáken aǵany sońǵy kórýim sol eken! Eki kúnnen keıin búkil qala dúńk ete qaldy: «Sáken Seıfýllındi ustapty...»
Qandaı nar qasıet! О́zi ólim aýzynda tursa da, týǵan halqynyń jaǵdaıyn oılap, el múddesin óziniń jeke basynan joǵary qoıyp, «men ne bolsam bolaıyn, sen aman bol, týǵan el» dep jurtyna degen sheksiz perzenttik mahabbattan júrekteri órtenetin arystardy týǵyzyp, boılaryna osynshama uly sezimderdi boılata bilgen qazaq halqynyń myqtylyǵyna tánti bolasyń! Ǵasyrlar boıy urpaǵynyń sanasyna sińirgen, atadan balaǵa berilgen eldiktiń qadir-qasıetin qasterleý – aqıqat aksıomasy bolyp, qazaqtyń genetıkalyq jadynda saqtalǵan. «Er – eliniń tiregi», «el balasy bol», «namysyńdy satqansha, ólgeniń artyq» degendeı kóptegen halyq danalyǵymen órilgen maqal-mátelder – ultymyzdyń eldik bolmysty saqtaý kodeksi! Al halqy men jany egiz aqyndarynyń tabıǵatyn Alash arysy Júsipbek Aımaýytulynyń myna sózderi tamasha aıqyndaıdy: «Aqyn eliniń tili ǵoı, adal týǵan uly ǵoı, búlk-búlk etken jany ǵoı, janyn jegen ary ǵoı, aıta almaı júrgen zary ǵoı. Jannan, ardan bezbese, aqynyn qaı el qasterlemesin». Iá, Sáken Seıfýllındeı halqymyzdyń dúleı minezdi, ór tulǵa aıaýly uldary halqyna qalqan bolyp, keńes ókimetine úreı týǵyzdy, sondyqtan olardyń kózderin joıyp tyndyrdy.
Týmysynan paıym-parasaty bıik, halqynyń danalyǵyn boıyna sińirgen aqyn Muzafar Álimbaı da óziniń myna óleńinde:
«Ana aldynda bala bol,
Aǵa aldynda ini bol,
Ini aldynda aǵa bol,
Kóp ishinde biri bol,
Daý aldynda dana bol,
Eski aldynda jańa bol,
Qıyndyqta siri bol!
Qaýym úshin tiri bol,
El qadirin bilip ól», – dep ejelden ata-anadan urpaqqa mıras bolyp kele jatqan ónegeli sózin aıtady. Qazaq halqynyń ulan-baıtaq jerin saqtap kelgeni – ónege-tárbıesiniń ómirsheńdiginen, qunarly bastaýlardan nár alǵandyǵynan. Kóne Rımde uly soǵystan qashyp kelse, anasy «elin qorǵamaǵan satqyn meniń balam emes!» dep qarǵap, úıine kirgizbeı, qýyp jiberedi eken. Iá, jastaıynan urpaǵyn eline adal, jurtyna qorǵanysh er etip ósire bilgen halyq qana óz jerine ıe bola alady.
Belgili orys jazýshysy N.S. Leskovtyń: «Ne mogýt byt otmenno horoshı ıýnoshı, tam, gde otmenno gnýsny starsy» degenine, qazaqtyń «Jaqsydan jaqsy týar, áke jolyn qýar» syndy maqalyn antıteza etip alsaq, Muzafar aǵamyzdyń da shyqqan tegi, tárbıe-tálim alǵan ortasy zııalylyqtyń bastaýy eken. Ákesi Aıtmaǵambet Ýfa qalasyndaǵy dinı medreseni HH ǵasyrdyń basynda bitiripti. Elge kelip moldalyq qurmaı, muǵalimdikpen shuǵyldanypty, mektep ashypty. «Din – tárbıe dińgegi» atty maqalasynda Muzafar aǵamyz: «Din – adam aryn taza ustaýshy, ımandylyq eken, din – adam janyn ǵazızdendirýshi kúsh-qýat eken, din gýmanıstik ilim eken! Dinde janashyrlyq, meıirbandyq, arlylyq, jaqsylyq jasaýǵa qushtarlyq, jalpy adam ardaqtaý sııaqty asyl da gýmanıstik minez-qulyqtar mol eken. Iá, din – tárbıe mektebi eken!» dep elimiz egemendikke ıe bolǵannan keıin ata dinimizdiń qadir-qasıetin aıǵaqtaıtyn «Musylmandyq muraty» atty óleń kitabyn jazǵanyn aıtady kórkemsózdiń de, kósemsózdiń de ıesi Muzafar aǵamyz.
Qarymdy qalamger Muzafar Álimbaı shyǵarmalaryndaǵy shuǵylaly, shyraıly oı órnekterinen sóz ıesiniń ómirge, jerge, elge, adamzatqa degen aq nıeti men shynaıy súıispenshiliginen, naǵyz halyq aqynyna tán keń tynysty, taǵylymdy ulaǵatty uǵasyz. Onyń kirshiksiz jan áleminen týyndaǵan týyndylar kishiniń de, úlkenniń de janyna birde jyr bolyp quıylyp, birde pálsapalyq kórkem oı shyraǵdanyn jaqqan esse, estelikter, zertteýler men maqal-mátelderi arqyly halqynyń sanasyn sáýlelendirip, qanshama jyl boıy rýhanı azyǵy bolyp keledi. Al aqynnyń jasóspirimder jan dúnıesin jarqyratyp, qııaldaryn ushqyr, jas qanattaryn bıikke talpyndyratyn óleńderiniń ózi bir álem!
Jaratýshy ár adamǵa jer betindegi mindetin atqarý úshin ýaqytyn da belgilep beretin bolýy kerek. Muzafar aǵamyz – óziniń rýh-jigeriniń, aıanbaı, talmaı eńbektenýiniń, izdenimpazdyǵynyń arqasynda darynyn damytyp, ýaqyttyń da, ómirdiń de, tulǵalylyqtyń da qadirine jete bilgen jan. Týǵan jurtymen taǵdyrlas abyz aqynnyń mańdaıyna qazaqtyń ǵasyrlyq daraboz tulǵalarymen birge syrlas, muńdas bolyp, ádebıet degen kıeli alyp kemede birge júzýdi jazǵan eken. Ádebıet, mádenıet, ǵylym, óner sańlaqtarynyń tulǵalyq, shyǵarmashylyq erekshelikterin, jan álemin tereńinen túsinip, olardyń qadir-qasıetin qasterlep, zertteı bilý – zııalylyq talǵamnyń, bilimdarlyqtyń belgisi. Muzaǵań – kórkemdik álemniń keńistiginde óz bolmysyndaǵy jan jomarttyǵy, sergek sezimtaldyǵy jáne keń dúnıetanymy arqyly óz shyǵarmashylyq baǵyt-baǵdaryn aıqyndaǵan qarymdy qalam ıesi.
Muzafar Álimbaı ádebıettiń qyrly da syrly soqpaqtarynan ózindik jol tartyp, jurtynyń júregine boılaǵan, eliniń qamyn erte oılaǵan, qalamy qolynan bir sát túspegen, shyǵarmashylyq qyrýar eńbegin halqynyń rýhanı damýyna baǵyshtaǵan, elin sheksiz súıetin birtýar daryndy aǵalarymyzdyń qatarynan. 1996 jyly shyqqan «Kóńil kúndeligi» atty kitabyndaǵy Muzaǵańnyń óz sózimen aıtqanda: «Jaqsylyq pen izgilik, erlik pen eldik dástúri eshqashan úzilmese eken. Osy dástúr aǵa urpaqtan bala urpaqqa mıras bolyp jalǵasa, jarqyraı berse eken! Ol úshin aǵa urpaq bala urpaq aldynda mańdaıǵa ustap, maqtan tutar marqasqalardyń óshpes ónegesin, ólmes erligin dáriptep, sonymen qabat ózderi keshken opyǵyn da, tipti qateligin de jasyrmaı, búgip qalmaı, árdaıym baıandap otyrsa eken». Bul halyq aqyny, ar-ımanyn kirshiksiz saqtaı bilgen muzart Muzaǵańnyń halqyna, shyǵarmashylyq ıelerine bergen aq batasy ispettes.
Jadyra DÁRIBAEVA,
aqyn, Qazaqstannyń eńbek
sińirgen qaıratkeri