Bilim negizi – bastaýyshta
Bul – uzaq jyldar boıy qıyndyǵy men qyzyǵy qatar júretin pedagogıkalyq mol tájirıbeden shyqqan tujyrym. Balanyń bilim álemine degen alǵashqy baspaldaǵy bastaýysh synyptan bastaý alady. Oqýǵa, jazýǵa, sanaýǵa úıretý, qorshaǵan dúnıeni baqylaýǵa baýlý, oılaı bilýge daǵdylandyrý – munyń barlyǵy bastaýysh synyp mamandarynyń izdenimpazdyǵy men sheberligin qajet etedi. Jetildirilgen baǵdarlama talabyna saı, muǵalim synyptaǵy úlgerimi tómen balalardyń negizgi sebebin izdestirip, ony anyqtap, keıin olarmen jeke jumys júrgizýge tıis.
1 synypta saýat ashý kezeńine kóp kóńil bólinedi. Mátindi oqyǵanda onyń áserliligin arttyrýmen qatar, bilimniń tereń de tııanaqty bolýyn este ustaǵan jón. Mektep tabaldyryǵyn alǵash attaǵan balalardyń jas erekshelikterin eskere kele, árqaısysynyń minez-qulqyn, oı-órisin, qandaı da bir pánge degen qabiletin baıqap, onyń odan ári ashylýyna múmkindik jasaý – kez kelgen muǵalimniń mindeti.
О́zim ustazdar otbasynda dúnıege kelgen soń, bala kezimnen muǵalim bolýdy arman ettim. Búginde sol armanyma qol jetkizip otyrmyn. Oqýshylardyń oqýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn oıatyp, bilimge degen yntasyn arttyrýdyń ózi bir ǵanıbet. Tolyq úlgerimge jetýdiń birden-bir joly – bala oıymen sanasyp, onyń júregine jol taba bilý. Ol úshin túrli ádistemelik quraldardy qoldana otyryp, ár sabaqty qyzyqty ótkizýge umtylý qajet.
Júrekteri daladaı keń, teńizdeı tereń ustazdar úshin shákirtteriniń orny qashanda bólek. Olar bıikterden kórinip, jetistikterge qol jetkizip jatsa, ony bilim nárimen sýsyndatqan muǵalimniń qajyrly eńbeginiń aqtalǵany dep túsinýge bolady. Ustaz úshin balanyń aıyrmashylyǵy joq. Oqýshynyń jetistigi – ustaz izdenimpazdyǵynyń jemisi. Daryndy bala qashanda óz ónerimen erekshelenip, top jaryp, alǵa shyǵady. Mundaı oqýshylardyń bolashaǵynan zor úmit kútýge bolady. Bizdiń Birlik bastaýysh mektebinde de talapty, talantty oqýshylar kóptep sanalady. Bul – bizdiń eńbegimizdiń nátıjesi.
Altynaı SMAǴULOVA,
mektepaldy synyp muǵalimi
Soltústik Qazaqstan oblysy,
Esil aýdany
«Panadan» túıgen paıym
Osydan birneshe aı buryn bir top kókshelik týysqandar Shymkent qalasyna baryp qaıttyq. Shýǵa toly shyraıly shahar bizdi bar saltanatty bolmysymen qarsy aldy. Bárimiz qala ortalyǵyndaǵy jańadan ashylǵan «Pana» degen jyp-jyly aty bar qonaqúıge ornalastyq.
Biz kelip túskende esik aldynda Ǵadilbek Janaı, Aıqyn Tólepbergen sııaqty qazaq ánshileri óz toptarymen, aspaptarymen kelip, ornalasyp jatqanyn kórip, kóńil hoshymyz tipti kóterildi. Qonaqúıdiń astynda «Tary» degen ataýy erekshe dámhanasy da bar. Osyndaǵy as máziriniń deni tarydan túıilgen nebir ulttyq taǵamdar eken, dámi til úıiredi.
«Pana» qonaqúıiniń ishi de erekshe sánmen ásem bezendirilipti. Qaıda qarasań da ulttyq ádet-ǵuryp pen salt-dástúrdiń ıisi ańqıdy. Ár bólme kelýshige saı jabdyqtalýymen birge, aǵash pen teriden jasalǵan nebir buıymdar bar. Tipti bólme qabyrǵasynda qamshyǵa deıin ilýli tur. Biz kelip ornalasqan bólmeniń tór tusyndaǵy teriden arnaıy tigilgen shaǵyn qapshyq-sómkege kitaptar salynypty. Kileń bir jazýshylyq pen aqyndyqtyń shegine jetken sańlaqtardyń eńbekteri.
Sol joly Shymkent qalasynda birneshe kún boldyq. Kóksheden qydyryp kelip, «Panany» panalaǵandar oıyn-toıǵa da úlgerip, shyraıly shahardy armansyz aralap kórýge de ýaqyt tapty. Al ózim ara-arasynda jergilikti jazýshy Marhabat Baıǵuttyń áńgimelerimen sýsyndadym, ıaǵnı shyraıly shaharda shárbát tildi ótken jazýshynyń shyǵarmasymen tanystym.
Aman-saý elge qaıttyq. Kókshetaý qalasynda da qonaqúıler barshylyq. Biraq birde-bireýi salt-dástúrge saı jabdyqtalmaǵan. Bizdiń óńirde de shyǵyp jatqan kitap kóp, jergilikti jazýshy da jeterlik. Al jazýshy úshin eń basty mártebe shyǵarmasynyń oqylýy der edik.
Shynar BEKMAǴANBETQYZY,
Aqparat salasynyń úzdigi
KО́KShETAÝ
Qyzdarǵa ásemdik jarasady
Qyzdardy ulttyq dástúrimizge saı ádeptilikke, kóriktilik pen ınabattylyqqa, kishipeıildilik pen sulýlyqqa baýlyp, qazaq halqynyń ulttyq salt-dástúrin dáripteýge úıretý, jalpy ultymyzǵa tán qasıetterdi óskeleń urpaqqa ónege etip kórsetý maqsatynda Taraz qalasynyń ákimdigi men qalalyq ardagerler keńesi «Qyzdarǵa ásemdik jarasady» atty burymdy qyzdar baıqaýyn uıymdastyrdy.
Ulttyq kıim kıip, shashtaryn aldyna qaraı burymdap órip shyqqan arýlardy jigitter qoshemettep sahna tórine alyp shyqty. Taraz qalasy ákiminiń orynbasary Dáýir Dáýletov ultymyzdyń umyt bola bastaǵan ulttyq mádenıetin jandandyryp, qyz balalardyń jan dúnıesindegi kórkemdik talǵamyn qalyptastyrý arqyly ınabattylyqqa, izettilikke tárbıeleýge baǵyttaǵan is-sharanyń mańyzdylyǵyn aıta kelip, qatysýshy qyzdarǵa sáttilik tiledi.
Aıtýly baıqaý bes kezeńnen tursa, onda qatysýshylar shashynyń uzyndyǵy men qalyńdyǵyn pash etip, ózderi men otbasyn tanystyrdy, aıaqtalmaǵan maqal-mátelderdi jalǵastyryp, ulttyq kıimderin kórsetti, sondaı-aq burymdaryn zamanaýı úlgide órip, sán úlgilerin usyndy.
Arnaıy qurylǵan komıssııa jeńimpazdar men júldegerlerdi jarııa etken soń, Taraz qalalyq ardagerler keńesiniń tóraıymy Kúlásh Ábdikeshova men qazylar alqasynyń tóraıymy Janat Sarybekova syı-sııapattardy tabys etti. Bas júldeni Taraz ınnovasııalyq kópsalaly kolledjiniń 3 kýrs stýdenti Damıra Meıirqul ıelenip, oǵan 300 myń teńgeniń sertıfıkaty tapsyryldy. Ekinshi oryndy M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz óńirlik ýnıversıtetiniń 3 kýrs stýdenti Qaraqat Meırambek (200 myń teńge), al úshinshi oryndy Sh.Murtaza atyndaǵy Halyqaralyq Taraz ınnovasııalyq ınstıtýtynyń 3 kýrs stýdenti Bıfarýza Baltabaı (100 myń teńge) ıelendi.
Sóıtip, alǵash ret uıymdastyrylǵan 14-25 jas aralyǵyndaǵy arý qyzdarymyzdyń baıqaýy ulttyq salt-dástúrlerimizdi ulyqtaý turǵysynan utymdylyǵymen erekshelendi.
Aldaberdi MAQAShEV,
qalalyq ardagerler keńesiniń múshesi
TARAZ