Keıbir adamdardyń «Aýyl turǵyndary kir jýyp, kindik kesken týǵan jerlerin tastap nege kóshedi?» dep tańǵalatyny bar. Árıne, árkimge ózi týyp-ósken, ata-babasynyń qutty qonysy qymbat. Áıtse de qazyǵyn sýyryp, údere kóshýdiń sebebi az emes.
Sonyń biri – aýyz sý. Ondaǵan jyl boıy óńirdegi aýyl-aımaqty aýyz sýmen qamtamasyz etý týraly qanshama joba jasalyp, qyrýar qarajat bólindi. Bar nátıjesin joqqa shyǵarmasaq ta, kózden tasa, kóńilden jyraq qalyp jatqan eldi mekender de bar. Tipti aryz-shaǵymy estir qulaqqa jete bermeıtin jyraqta jatqan aýyl emes, dál elordanyń túbindegi eldi meken. Erkinshilik aýylynyń tútini túzý ushyp turǵan kezinde uzyn-yrǵasy 5 myńnan asa turǵyny bolǵan. Aýyz sýdyń azaby jandaryna batqannan keıin myńǵa jýyq adam kóship ketken. Eger másele jýyr mańda sheshilmese, jan baǵýǵa jaıly jer izdep eleńdep otyrǵandar az emes.
Mundaǵy halyqtyń kúnkórisi – negizinen tórt túlik maly. О́zge jerlerdegideı jaıylymnyń shóbi suıylyp, shabyndyqtyń qunary kemip, kólemi de tarylǵan. «Jyǵylǵanǵa – judyryq» degendeı, mal aýrýy da tórt túliktiń tólinen ósip, tóskeıdi toltyrýyna múmkindik bermeı tur. О́tken jyly qara mal aýsylmen aýyryp, qyrýar shyǵynǵa ushyrady. Malsaq qaýymnyń aıtýyna qaraǵanda, der ýaqytynda aýrýdyń aldyn alatyn ekpe dári ýaqtyly jetkizilip, egilmegen. Sonyń saldarynan aq adal maldarynan aıyrylyp, qoralary bosap qalǵandar da bar.
Memleket tarapynan aýyldaǵy aǵaıynnyń mal ósirýine mol múmkindik berilýde. Jeńildetilgen nesıege de qol jetkizýge bolady. Aýyl turǵyndary qoldarynan keletin negizinen osy sharýa bolǵan soń atakásipti damytýǵa bel býǵan. El ishinde nesıe alǵandar az emes. Qyrýar qarajatqa negizinen qara mal alyp, mal basyn óz tóli esebinen kóbeıtýdi murat tutqanymen, bir jaǵy júgen-quryq tıgizbeı turǵan mal aýrýy múmkindik bermeı, ekinshi jaǵynan sý tapshylyǵy alǵa basqan adymyn ashtyrmaı tur.
Osy ýaqytqa deıin etek-jeńi keń pishilgen aýyldy aýyz sýmen qamtyp kelgen eski uńǵymanyń túbindegi sarqynshaq sý osydan eki aı buryn syzdyqtaı shyǵyp, keıin múldem toqtap qaldy. Bálkim, jerasty sýynyń arnasynda ózgeris boldy ma eken, joq álde sý kózi bitelip qaldy ma? Ol arasy aýyl turǵyndaryna beımálim. Qarap otyrǵanmen kúnkóris túzile qoıa ma, tyrbanyp eki qudyq qazǵan. Áıtkenmen jańa qazylǵan qudyqtardaǵy sý qory az ári eresen tuzdy bolyp shyqty. Ishýge múldem jaramsyz. Sý sapasy tómendegen saıyn aýyl turǵyndary arasynda árqıly aýrý paıda bola bastady. Ásirese asqazan, ishek aýrýlary, ony az deseńiz, keıbir turǵyndardyń ústi-basyn jara basyp ketti.
Kóligi barlar aýyz sýdy irgedegi Eńbek aýylynan tasymaldap kún kórip otyr. Áıtse de ol aýyldaǵy qudyqtyń da sý qory mol emes. Az ýaqyt amaldaǵanymyzben, qys túse qyrýar mal qolǵa qaraǵan kezde bir qasyq sýǵa zar bolarmyz degen ýaıym aýyl turǵyndaryn kúndiz kúlkiden, túnde uıqydan aıyrǵan. Sońǵy qudyqtardy 60 metr tereńdikten qazypty. Qyrýar qarjy, kúsh-jiger jumsalǵanymen, úmit etken sý shyqpaǵan. Ekinshi qudyqtyń tereńdigi 90 metrge jýyq. Kóz jasyndaı móldirep sý shyqqan, biraq qas qylǵandaı bul da tuzdy. Aýyl turǵyndary shamamen táýligine 400 tekshe metr sý paıdalanady eken. Barlyǵy birdeı, árıne, alystan tasymaldap ishýge múmkindikteri joq. Al aýyl dúkenderinde aýyz sý satylmaıdy.
Osy bir halyqty ábden qajytyp turǵan máseleni oblystyq máslıhattyń depýtaty Bekim Ákimov kópten beri kóterip júr. Atalǵan máseleni sheshýge aýdandyq bıýdjettiń qaýqary jetpeıdi. Jalǵyz amal – oblystyq bıýdjetten qosymsha qarjy qarastyrylýy. Aýyz sýdy Erkinshilikten bes shaqyrym jerdegi Eńbek aýylynan jetkizse, bul eldi mekende 2018 jyly jerasty sýlaryn barlaý kezinde jetkilikti sý qory bar ekeni anyqtalǵan. Endigi sharýa – sý qubyryn tartý. Mine, sol kezde jyldar boıy qordalanyp qalǵan, qany shyǵyp turǵan másele bir sátte sheshilip qalýy yqtımal. Aýdan ákimdigi Eńbek aýylynan sý tartý stansasyn ornatyp, bir aıdyń ishinde sý jetkizý týraly aq túıeniń qarny jarylardaı súıinishti habardy da jarııalaǵan. Keıin bar shyǵyndy ekshep, tarazy basyna tarta kele, uńǵyma qazý utymdy degen qorytyndy jasaǵan.
Qalaı bolǵan kúnde de Erkinshiliktegi en jurttyń saǵy synyp tur. Uńǵyma qazylǵanymen, bul tóńirektegi jerasty sýy ishýge jaramsyz bolýy ábden yqtımal. Burynǵysy solaı boldy emes pe? Keıin qazylǵan eki qudyq ta tuzdy bolyp shyqty. Demek, tyǵyryqtan shyǵarar tóte jol – tazalyǵy, ishýge jaramdylyǵy kórinip turǵan kórshiniń qudyǵyna ıek artý. Biraq sol aqjarylqap kún qashan týar eken?
Aqmola oblysy,
Ereımentaý aýdany