Aýdarmashynyń ǵumyrnamalyq jınaǵy

Ǵumyrnamalyq jınaqta avtordyń ómir joly, aýdarma­shylyq jáne sózdik jasaý­da­ǵy izdenisteri, baspagerlik qyzmeti týraly kórkem tilmen jatyq baıandalǵan.

Naımanǵazy Sapanuly – «Qy­taısha-qazaqsha ıdıom­dar sózdigi», «Qytaısha-qa­zaq­sha qysqasha sózdik», «Qy­taısha-qazaqsha ıdıomdar úlken sózdigi», «Qytaı ıdıomdarynyń qazaqsha balamalary» atty 4 tórt úlken sózdiktiń avtory. Sondaı-aq ol kisi  Qytaıda «Kók sózdik» nemese «Naıman kók» atanyp ketken «Qytaısha-qazaqsha sózdiktiń» bas qurastyrýshysy boldy. 1974 jyldan bastap ujymdyq eńbek retinde da­ıyndalyp, 1979 jyly latyn qarpimen baspadan shyqqan bul sózdikke 60 myńnan asa qytaı sózi engizilgen. Bel­gili ǵalym budan keıin  de osy eńbekpen jalǵyz ózi tabandy  aınalysyp, sózdik­tiń lıngvıstıkalyq quram sanyn 120 myńǵa jetkizdi. Bul sózdik 2006 jyly «Shyńjań» halyq baspasynan  «Qytaı-qazaqsha úlken sózdik» degen atpen jaryq kórdi. Búginge deıin ol  7 ret basylyp, 30 myń danamen taraǵan. Qazirgi tań­da atalǵan eńbektiń 124 myń­ǵa jýyq lıngvıstıkalyq quramy qamtylǵan sózdigi bas­paǵa da­ıyndalyp jatyr.

Mazmundy is-shara barysynda fılologııa ǵylymdary­nyń doktory, professor Ádil Ahmetov, túrkitanýshy ǵalym Qarjaýbaı Sartqojauly, taǵy basqa da azamattar sóz alyp, aıtýly aýdarmashy­nyń sózdik jasaýdaǵy eńbegi, shy­ǵarmashylyǵy týraly parasatty oı-pikirlerin aıtty. Ǵalym, jazýshy Tursyn­han Zákenuly  avtordyń sonaý 70-jyldary alǵash ret «Qy­taısha-qazaqsha úlken sózdikti» qurastyrýdaǵy eńbegin erlik dep baǵalady.

«Sózdik jasaý – belgili bir ulttyń ǵana emes, ǵalymdar­dyń mádenıetin, deńgeıin kór­setetin belgi. Sózdikte  kel­ti­ril­gen sózder men ataýlar, uǵym­dar zań termınderimen bir­deı sanalady. Sondyqtan sóz­dikte eshqashan qate ketý­ge bolmaıdy. О́ıtkeni zańnyń ózi sózdikke baǵynady. Osy rette Naımanǵazy aǵamyz­dyń basshylyǵymen qurasty­rylǵan «Kók sózdik» jáne odan keıin jaryq kórgen sózdik­ter osyndaı ǵylymı talapqa tolyq jaýap beredi», dedi ol.

Sondaı-aq basqosýda qa­lam­gerdiń ádebı aýdarmashy­lyǵy da sóz boldy. Ol Ch.Dık­kens, H.Andersen, E.He­mın­gýeı, M.Sholohov  se­kildi álem  klassıkteri men Qytaı ádebıetiniń kór­nekti ókilderi Go Moro, Ba­jın­nyń shyǵarmalaryn qazaq­shaǵa aýdarǵan. Bul ádebı týyn­dylardyń qysqartylǵan nusqalary Qytaıdaǵy qazaq ádebıeti oqýlyqtaryna engen.

Is-shara sońynda Naı­man­ǵazy Sapanuly oqyrmanǵa jol tartqan ǵumyrnamalyq kitaby men  «Qytaısha-qazaqsha sózdik» jasaýdaǵy eńbekterine toqtalyp, jıylǵan qaýymǵa rızashylyǵyn bildirdi.