Akademık Rahmanqul Berdibaı bıigi

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys­tan keıin elimizdiń mádenı-rýhanı ómiri órteńge shyqqan óleń shópteı qaıta qaýlady. Ádebıetke, ǵy­lymǵa tegeýrini myqty, zerdeli, bilimdi býyn keldi. Ásirese ádebıettaný ǵylymy Zeınolla Qabdolov, Serik Qırabaev, Nyǵmet Ǵabdýllın, Tursynbek Kákishev, Myrzabek Dúısenov sekildi daryndy jas ǵalymdarmen tolyqty. Keıin osy ǵalymdardyń bári ádebıettaný ǵylymynyń bir-bir ýyǵyna aınaldy. Solardyń qatarynda ulttyq múdde jolynda basyn báıgege tikken Rahmanqul Berdibaı da boldy.

Basyn báıgege tikken degendi beker aıtyp otyrǵan joqpyz. 1956 jyly 22 sáýirde «Qazaq ádebıeti» gazetinde sol kezeńdegi qazaq tiliniń jan aýyrtarlyq aıanyshty jaǵdaıyn baıandaǵan «Eń úlken baılyq» atty maqalasy jaryq kórdi. Maqala qalaı jaryq kórdi, qoǵam dúr silkindi. Biraq osy maqalasy úshin jas ǵalym biraz qýǵyn kórdi. Qyzmetinen bosatyldy. Sonda da ol eshteńeden yqpady. Osy ulttyq ustanymnan ardaqty ǵalym kózi jumylǵansha taıǵan emes.

Mazmundy jıynnyń tizginin ustaǵan belgili ǵalym Ýálıhan Qalıjanuly aıtýly akademıktiń el rýhanııaty men mádenıetine qosqan eńbekteri týraly sal­maqty sóz qozǵap, R.Berdibaı shyǵar­mashylyǵy men eńbekteri 32 kitap pen myńnan asa ǵylymı maqaladan turatynyn, ol tarıhı aqıqattardy burmalamaı kórsetip, toqyraý jyldaryndaǵy ulttyń shyńdalý úderisine belsene qatysqanyn atap ótti.

Kórnekti ǵalymnyń halyq qa­zy­nasyn tereńnen tolǵap jazǵan «Qazaq eposy», «Sarqyl­mas qa­zyna», «Káýsár bulaq», «Epos – el qazynasy», «Jyrshylyq dástúr», «Aıtys álemi» jáne taǵy basqa kitaptary kózi qaraq­ty­ oqyrmandarǵa jaqsy tanys. Onyń túbi bir týysqan halyq­tar­ ádebıetimen baılanysy «Gúl­stan­nyń bulbuldary», «Dostyq kemesinde», «Sarqylmas qazyna» atty eńbekterinen bas­taý alyp, «Baıqaldan Balkanǵa deıin», «Jul­dyzdar jaryǵy», «El bola­myz desek» atty jınaq­tarda jal­ǵa­syn tapty.

Rahmanqul Berdibaı – Muh­tar Áýezov­tiń ádebı-memo­rıal­dyq mýzeıi janynan «Halyq ýnı­ver­sıteti» atty ulttyq-rýhanı jobany qolǵa alyp, sonda 35 jyldan asa halqymyzdyń san ǵasyrlyq tarıhy men mádenıeti týraly dáris oqyp, ult rýhyn kóterdi. Osy taqyrypta oı órbitken Prezıdent keńesshisi Baýyrjan Omaruly «Halyq ýnıversıteti» eldiń sanasyn oıatýǵa úlken úles qosqanyn aıtty. «Muhtar Áýezov mýzeıin shabyt shańyraǵyna, ulttyq ulaǵat uıasyna aınaldyrdy. Osynda oqylǵan leksııalar birneshe býyn urpaqty keıinirek áıteýir bir kelýi múmkin táýelsizdik kezeńine da­ıyndady. Sony ańsap, sanaly túrde sarylyp sabaq ótkizdi» dedi akademık.

Mazmundy basqosýda belgili qalamger Jarylqap Beısen­baıuly, Parlament Senatynyń depýtaty, akademık Darhan Qydyráli, Májilis depýtaty, aqyn Qazybek Isa, akademık Dıhan Qam­zabekuly, professor Qabdesh Ydyrysov jáne basqa da tanymal azamattar ult múd­desin bárinen bıik qoıǵan qaı­rat­kerdiń adamı bolmysy,­ ensı­klo­pedııalyq zerdesi, aza­mat­tyq ustanymy týraly parasatty sóz qozǵady. Ǵalymnyń qazaq aýyz ádebıetin zertteýdegi tyń súrleýi, folklordy jańasha stılde qarastyrýy, qazaq mýzykasy men tarıhı muralardy qalpyna keltirýdegi eńbekteri týraly da aıtyldy.

Folklor demekshi, qalamger Oryn­bek Joldybaı ǵulama ǵalym­nyń sanaly ómiriniń 20 jyl­dan asa ýaqytyn folklortaný ǵylymyna arnaǵanyn jetkizdi.

«Rahmanqul Berdibaıdyń bas­shy­­lyǵymen halyqtyń arǵy-bergi ótken ómiriniń qaınar kózi – folklordy jan-jaqty zertteý­ge baǵyttalǵan, folklor týraly buǵan deıin aıtylyp kelgen pikirlerdi tyń oılarmen baıy­ta túsken syndarly eńbekter jaryq kóre bastady. Atap aıt­qanda, «Qazaq folklorynyń tıpologııasy», «Qazaq fol­klo­ry­nyń tarıhılyǵy», «Qazaq fol­klorynyń poetıkasy», «Qazaq­tyń arhaıkalyq folklory», «Folklor jáne onyń etno­gra­fııalyq negizderi» jáne basqa ǵylymı jumystar jazylyp, olar Qazaqstanda ǵana emes, jalpy Orta Azııada joǵary baǵa­landy, baspasózde folklor taqy­rybyna arnalǵan mundaı eńbek­terdiń osy aımaqtarda tuń­ǵysh ret jaryq kórip otyrǵany atap kórsetildi», dedi ol.

Jıynǵa Almatydan professor Dandaı Ysqaq­uly men ǵalym­nyń qyzy Aıjan Berdibaı onlaın­ qatysyp, jyly este­lik­terimen bólisti. Sondaı-aq osydan eki jyl buryn bas qaladan aıtýly tulǵanyń esimine kóshe berilgenin aıta keteıik.