Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva 2023 jyly atqarylǵan jumystardy qorytyndylap, baspasóz jıynyn ótkizdi. Sondaı-aq brıfıngte mınıstrliktiń 2024 jylǵa arnalǵan josparlary jóninde aıtyldy.
Sıfrlyq efır aıasy keńip keledi
Sala basshysy mınıstrliktiń aqparattyq jumysy úsh negizgi quramdas bólikten turatynyna nazar aýdardy. Olar: medıasferany damytý boıynsha jaǵdaı jasaý, el halqyn memlekettik saıasatty iske asyrý týraly habardar etý jáne aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý.
«Osy jyldyń naýryz aıynda Memleket basshysynyń Jarlyǵymen sóz bostandyǵyn odan ári qamtamasyz etýge, otandyq medıasferanyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa jáne aqparattyq egemendikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan «Aqparattyq doktrına» bekitildi. Al tamyz aıynda Úkimettiń Qaýlysymen ony iske asyrýǵa baǵyttalǵan is jospary qabyldandy.
Doktrınadan týyndaıtyn asa mańyzdy qujattyń biri – mınıstrlik bastamasymen júzege asqan «Mass-medıa týraly» zań jobasy. 30 qarashada ótken Májilistiń jalpy otyrysynda zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy. Qazirgi ýaqytta jumys tobynyń otyrystary aıasynda talqylaý jumystary jalǵasyp jatyr.
Atap aıtqanda, jýrnalıster men Májilis depýtattarynyń pikirin eskere otyryp, baspasóz kartasy uǵymyn aıqyndaý tásilderi qaıta qaralady. Baspasóz kartalaryn berý krıterıılerine keletin bolsaq, barlyǵy aıtyp júrgen jumys ótili, joǵary bilimi bolý kerek degen ózgerister jalpy jumys toptaryndaǵy talqylaý qorytyndylary boıynsha alynyp tastalady. Alaıda qazirgi ýaqytta akkredıtteýdi ońaılatý tásili naqty qandaı formada júzege asyrylatynyn aıtýǵa erte. Ol aldaǵy jumys tobynyń otyrysy barysynda aıqyndalady», dedi A.Balaeva.
Sondaı-aq mınıstr «Onlaın-platformalar jáne onlaın-jarnama týraly» zańǵa toqtaldy. Onyń aıtýynsha, jarnamalyq mazmundy ornalastyratyn paıdalanýshylardyń jarnamany tańbalaý qajettiligine erekshe mán beriledi. Bul erejeler barlyq qajetti taldaýdan ótti jáne 2024 jyldyń aqpan aıynyń sońyna deıin qabyldanady. Olar kommersııalyq negizde materıaldardy ornalastyratyn onlaın platforma paıdalanýshylaryna áser etpek.
«Paıdalanýshylar men ınflıýenserge qatysty tıisti sanksııalarmen jalǵan aqparat taratqany úshin ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan. Olar: 20-dan 100 aılyq eseptik kórsetkishke deıin aıyppul jáne bir jyl ishinde qaıtalanǵan jaǵdaıda 10 táýlikke ákimshilik qamaýǵa alý. Bul norma qazirdiń ózinde jumys isteı bastady. Qyrkúıek aıynan bastap 150 oqıǵa tirkelgen», dedi A.Balaeva.
Bıyl memlekettik aqparattyq saıasatty nasıhattaý aıasynda barlyǵy 7 myńǵa jýyq materıal jarııalanypty. Osy jyly memlekettik tapsyrma men memlekettik aqparattyq tapsyrys aıasynda 638 serııadan turatyn 43 serıal túsirilgen. Budan bólek, mınıstr teleradıo habarlaryn taratý salasyn damytý týraly áńgimelep berdi.
«Bıyl shekaralas aýdandarda otandyq radıohabar taratý jelisin damytý úshin 38 jıilikti bólý boıynsha konkýrs uıymdastyrylyp, ótkizildi. Qazirgi tańda Atyraý jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda sıfrlyq efırlik telehabar taratýdyń 11 radıotelevızııalyq stansasy paıdalanýǵa berildi. Jalpy, otandastarymyzdyń 93 paıyzdan astamy sıfrlyq efırlik habar taratýmen qamtamasyz etilgen. Bul kórsetkish odan ári artady.
«Qazmedıa ortalyǵynyń» habar taratý ıadrosyn jańǵyrtýdyń kezekti kezeńi aıaqtalyp, onyń energııa júıesin tolyq jańartý qamtamasyz etildi. Qostanaı jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda «Qazaq radıosynyń» bes radıo taratqyshy iske qosyldy. Bul – ulttyq baǵyttaǵy habarlardy taǵy 11 myńǵa jýyq adam tyńdaı alady degen sóz.
2023 jyly «OtauTV» ulttyq spýtnıktik teleradıo habarlaryn taratý qyzmetine 31 myńǵa jýyq abonent qosyldy. Osylaısha, jalpy sany 1,6 mln astam abonentke jetti. Iri teleradıo habarlaryn taratý operatorlarymen kabeldik, spýtnıktik, ınternet-habar taratý jelilerinde telearnalardyń balama paketin qurý máselesi pysyqtaldy. Paket 2024 jyldyń I toqsanynda iske qosylady dep josparlanǵan», dedi A.Balaeva.
Mádenıetti ınfraqurylymdyq damytý mańyzdy
Mınıstrlik jumysynyń kelesi bir úlken baǵyty – mádenıet salasy. Bul salany qoldaý jáne damytý – ulttyq muramyzǵa salynǵan ınvestısııa. Sala basshysy keltirgen derekterge súıensek, bıyl respýblıkalyq konserttik uıymdar bes júzden asa konsert ótkizip, 515 myńǵa jýyq kórermenge qyzmet kórsetse, respýblıkalyq teatrlar eki myńnan asa spektakl, 65 jańa qoıylym qoıyp, 1 mıllıonnan astam kórermenge ónerin kórsetti.
«Ulttyq mádenıetti nasıhattaý maqsatynda Mysyr, О́zbekstan jáne Ázerbaıjan elderinde Qazaqstannyń mádenıet kúnderi ótti. Ulttyq qundylyqtarymyz ben mádenıetimizdi jahanǵa tanytý úshin Italııa, Fransııa, Qytaı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Ázerbaıjan, Mysyr, Germanııa, Vetnam, Koreıa, Túrkııa, AQSh sııaqty alyp elderde shyǵarmashylyq toptardyń gastrolderi sátti uıymdastyryldy. Mundaı ıgilikti isterden teatrlarymyz da qalys qalǵan joq. Osy jyly 27 halyqaralyq, 11 respýblıkalyq festıvalǵa qatysyp, el namysyn qorǵady.
Mádenıet salasyn ınfraqurylymdyq damytý máselesin de qolǵa aldyq. Bıyl Qazaqstan boıynsha 35 mádenıet nysanynyń qurylysy aıaqtalyp, 238 mekemege jóndeý jumystary júrgizildi. Oqý oryndary men konserttik uıymdardy jańǵyrtý boıynsha da biraz jumys atqaryldy. Mádenı brendimizdiń qarqyndy damýynda kıeli jerlerimizdi nasıhattaý aldyńǵy orynǵa shyqty. Qazaqstannyń tarıhı murasyn odan ári zerdeleý jáne damytý maqsatynda 8 joba boıynsha arheologııalyq jumystar aıaqtaldy, onyń ishinde: Berel sııaqty biregeı arheologııalyq nysandardy, Altyn Orda dáýirindegi Bytyǵaı, Botaı, Bozoq t.b. kóne qonystar zertteldi», dedi A.Balaeva.
Mınıstrdiń aıtýynsha, 2023 jyly qatysýshylardyń kóptegen shaǵymyna baılanysty kınojobalardy irikteý úshin pıtchıngke ótinimderdi qabyldaý nátıjeleri joıyldy. Tamyz aıynda 2023 jylǵa arnalǵan jańa pıtchıng ótti. Oǵan 161 kınokompanııadan 271 ótinim túsken. Sonyń 115-i Ulttyq kınematografııany qoldaý jónindegi memlekettik ortalyq janyndaǵy Saraptamalyq keńestiń qaraýyna jiberildi. 37 kınojoba Saraptamalyq keńestiń oń qorytyndysyn alyp, salaaralyq komıssııanyń qaraýyna jiberildi, nátıjesinde, 19 jańa kınojoba óndiriske engizildi. Memlekettiń qoldaýymen 2022 jyly bastalǵan 18 fılmniń (14 kórkem fılm, 4 derekti fılm) túsirilimi aıaqtaldy.
Sondaı-aq mınıstr Azamattyq qoǵamdy damytý boıynsha atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtaldy. Máselen, Memleket basshysynyń tapsyrmasy sheńberinde alǵash ret «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań qabyldandy.
«Osy jyldyń 21 jeltoqsanynda «Qoǵamdyq birlestikter týraly» zańǵa ózgerister engizý týraly zańǵa qol qoıyldy. Qujat azamattardyń birlestikter qurýdaǵy erkindik quqyqtaryn keńeıtýge baǵyttalǵan. Qoǵamdyq keńesterdiń qyzmetin qaıta formattaý boıynsha qarqyndy jumys júrgizildi. Olardyń quramyndaǵy azamattyq sektordyń ókildigi 23,5 paıyzǵa ósip, 86 paıyzdy qurap otyr. Keńesterdegi jastardyń úlesi 10 paıyzǵa deıin jetti. Munyń bári keńesterdiń qyzmetine degen azamattarymyzdyń senimin 2 ese arttyryp otyr.
Mınıstrlik eriktiler qozǵalysyn belsendi damytyp keledi. 2020 jyldan bastap respýblıkalyq jáne óńirlik front-ofıster jumys isteıdi. Aýqymdy jumys nátıjesinde eriktiler uıymdarynyń sany 3 esege, belsendi eriktiler sany 5 ese artty», dedi A.Balaeva.
Jastar jáne otbasy saıasaty – basty nazarda
Mádenıet jáne aqparat mınıstri qoǵamdyq kelisim men ulttyq birlikti nyǵaıtýǵa, etnostardy biriktirýge, sondaı-aq memlekettik tildi ultaralyq qatynas tili retinde nasıhattaý jumystaryna toqtaldy.
Budan bólek, sala basshysy din máselesine nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, mınıstrlikke úsh ózara baılanysty mindet júktelgen. Birinshisi – halyq arasyna zaıyrly memleket qundylyqtaryn nasıhattaý, ekinshisi – dinaralyq kelisimdi saqtaý, úshinshisi – dinı ekstremızmdi boldyrmaý.
«Dinı ekstremızm men terrorızmdi nasıhattaıtyn 14 myńnan astam zańsyz materıal joıylyp, buǵattaldy. Áleýmettik jelilerdegi radıkaldy dinı toptardan 20 myńnan astam adam alshaqtatyldy. Dinı ekstremızm men terrorızmniń aldyn alý, konfessııaaralyq kelisimdi nasıhattaý jáne zaıyrlylyq qundylyqtaryn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan 75 myńnan astam materıal BAQ-ta, tanymal áleýmettik jelilerde ornalastyryldy. Túptep kelgende qazirgi syn-qaterlerdi eskere otyryp, ýákiletti organnyń aldyna qoıylǵan mańyzdy mindetterdi iske asyrý maqsatynda, Din salasyndaǵy memlekettik saıasatty damytýdyń 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynyń jobasy daıyndaldy», dedi A.Balaeva.
Sala basshysy jastar jáne otbasy saıasaty jóninde de áńgimelep berdi. Máselen, bıyl «Memlekettik jastar saıasaty týraly» zańǵa tujyrymdamalyq túzetýler engizildi. Bul zańnyń basty jańalyqtarynyń biri – jastardyń jasyn 35 jasqa deıin ulǵaıtý. Osylaısha, jastardyń sany 3,7 mıllıon adamnan 5,7 mıllıon adamǵa deıin artty.
«2023 jyly Jastardyń damý ındeksi engizildi. Bul kórsetkish memlekettik organdardyń jastarmen jumysynyń, olardyń máselelerin sheshýdiń tıimdiligin baǵalaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan memlekettik jastar saıasatynyń tujyrymdamasy bekitildi. Qujatta aýyl jastarymen jumystan bastap patrıottyq tárbıege deıingi 7 baǵyty qamtıdy. Odan basqa qujatta 80 is-sharalar jospary qabyldandy. Tujyrymdamanyń alǵashqy nátıjeleri bar. 943 myń adam jumyspen qamtylsa, onyń 467 myńy – jastar.
Daryndy jastardy memlekettik turǵyda qoldaý maqsatynda «Daryn» memlekettik jastar syılyǵy jyl saıyn berilip keledi. Zańǵa sáıkes, úmitkerlerdiń jasy 35 jasqa deıin ulǵaıtyldy. Marapattaý atalymdaryna ózgerister engizildi. О́zderiniń naqty maqsattaryna jáne qoǵamnyń ıgiligine baǵyttalǵan jastardy tárbıeleý maqsatynda «Qoǵamdyq qyzmet» atalymy «Kreatıvti bastamalar» atalymymen aýystyryldy.
Bul rette Memleket basshysy belgilegen «Táýelsizdik urpaqtary» granty aıasynda bıznes, ǵylym, mádenıet, BAQ jáne aqparattyq tehnologııalar salasyndaǵy 30 úzdik joba anyqtaldy. Qazirgi ýaqytta «Otbasy bankimen» birlesip, «9-20-25» jańa baǵdarlamasy ázirlenip jatyr. Onyń negizgi qatysýshylary jastar bolmaq», dedi A.Balaeva.
Sala basshysynyń aıtýynsha, mınıstrlik kreatıvti ındýstrııany damytýmen aınalysyp jatyr. Jumys eki baǵytta júrgiziledi. Birinshisi – uıymdastyrýshylyq baǵyt. Kreatıvti ındýstrııa sektoryn damytýdyń ınstıtýsıonaldyq negizi qalyptasty. Mınıstrliktiń qurylymynda mamandandyrylǵan departament quryldy. Qazirgi tańda aımaqtardaǵy kreatıvti ındýstrııa ortalyqtary men habtaryn, sondaı-aq talanttardy izdeý jáne qoldaý, ınfraqurylymdy damytý, ónimderdi eksporttaýǵa jáne kommersııalandyrýǵa járdemdesýdi maqsat tutatyn «Kreatıv hab» halyqaralyq kreatıvti ındýstrııa ortalyǵyn qurý boıynsha jumys istelip jatyr.
«Ekinshisi – zańnamalyq baǵyt. Kreatıvti ındýstrııany qoldaý jáne damytý týraly zań jobasy ázirlendi. Ol zııatkerlik menshik salasyndaǵy zańnamany ózgertýdi, múmkindiginshe kreatıvti ındýstrııalar qaýymdastyǵyn qalyptastyrý úshin mádenıet nysandarynda qosymsha alańdar usynýdy, oqytýdyń bilim berý baǵdarlamalaryn ulǵaıtýdy, kreatıvti ındýstrııalar ókilderine salyqtyq preferensııalar berýdi kózdeıdi. Bul osy salanyń damýyna qýatty serpin beredi degen oıdamyz. Atalǵan zań jobasy Úkimettiń qaraýynda, qańtar aıynda Májiliske túsedi», dedi A.Balaeva.
Brıfıng sońynda jýrnalıster Mádenıet jáne aqparat mınıstrine qoǵamda jıi talqylanyp júrgen máselelerge qatysty saýaldaryn qoıdy.