Qarjylyq saýattylyq deńgeıimiz – 40%

Jalpy, halyqty qarjylyq saýattandyrý týraly 2020 jylǵy 3 aqpandaǵy Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi baǵaly qaǵazdar naryǵynda banktik, ózge de operasııalar men qyz­met­terdi júrgizýge №1.2.47/230/38/1 lısenzııasy berilgen bolatyn. Qazirgi tańda elimizdiń biraz qalasynda ınternet dúkender ashylyp, saýattylyqty arttyratyn «E-kommers» ortalyqtary jumys isteıdi. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi eldegi qarjylyq saýattylyq deńgeıi ázirge 40 paıyz kóleminde ekenin, keler jyly bul kórsetkishtiń odan ári ósetindigine senim artyp otyr. Agenttik taldamasynda­ qara­jat­ty basqarý deńgeıi joǵary óńirler arasynan Jambyl, Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Qyzylorda, Túrkistan oblys­ta­ryn atasa, qalǵan óńirlerdi ortasha deńgeıge jatqyzǵan.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna arnalǵan aldyń­ǵy Joldaýynda «Qaryzsyz qoǵam»­ jobasynyń tıimdiligin, onyń ıgili­gin­ búkil elimiz kórýi úshin aýqymyn keńeı­týdi tapsyrǵan bolatyn.

Búginde memlekettik organdar­ «Ama­nat»­ partııasy men Halyk bank-tiń­ «Qaryz­­syz qoǵam» bilim berý joba­sy­n­yń ­aý­qy­­myn keńeıtý jóninde Jol karta­syn be­kitti. «Qaryzsyz qoǵam» joba­lyq ke­ńsesiniń basshysy Aqmaral Bek­mur­zae­va jobany iske asyrý barysy el aza­mat­tarynyń shynaıy qarjylyq jaǵ­da­ıyn kórsetedi dep esepteıdi. Bank­ter­diń ne­sıelik ónimderiniń jappaı jar­na­ma­la­nýy halyqtyń qaryzǵa batýy­na­ ákelip soqtyratynyn, óıtkeni qar­jy­lyq saýattylyǵy tómen adamdar bank­­terdiń artyq tólem somasyn naqty túsin­­besten nesıe ala beretinin aıtady.

Al kredıttik bıýronyń resmı saı­tyn­daǵy málimetke sáıkes 7,5 mıllıon­nan astam adam qaryzdan qutyla almaı otyr. Bul eldegi ekonomıkalyq belsendi halyqtyń 77 paıyzyn quraıdy eken. Osy rette 1,5 mln adam aǵymdaǵy qaryzdar boıynsha tólemderdi 90 jáne odan da kóp kúnge keshiktirgen. Máseleni túbegeıli sheshýdegi alǵashqy qadamdardyń biri mamyr aıynan bastap elimizdiń 8 óńirinde «Qaryzsyz qoǵam» jobasy boıynsha 50 000 adam qarjylyq saýattylyqqa bilimin jetildirgen. Joba sarapshylary qarjylyq saýattylyqtyń negizderi týraly aıtyp qana qoımaı, otbasylyq bıýdjetti josparlaýǵa úıretedi. Keńes­ter berip, qolda bar qaryzdardy qaıta qury­lymdaýǵa kómektesedi, al keıbir jaǵ­daılarda bankrottyq rásimin zańd­y túrde súıemeldeıdi. Jobany uıym­das­ty­rýshylar barlyq óńirde halyqpen kezdesýlerin jalǵastyryp keledi.

Buǵan qosa, taıaýda ǵana Almaty qala­syn­da Alma U Halyqaralyq bıznes ýnı­versıtetiniń janyndaǵy Qaynar Bulak Partners Hub qoǵamdyq keńesinde Eýra­zııalyq ınvestısııalyq jáne qarjylyq keńes­shiler qaýymdastyǵy (EAIFA) uıym­­dastyrǵan «ALMA Fin-2023» qar­jy­­lyq saýattylyq aptalyǵy dálel bola alady. Qatysýǵa nıet bildirgender tanymal sarap­shy­lardyń jeke qarjyǵa qatysty dáristerin tyńdap, álemdegi aqsha aınalymy jóninen de maǵlumat aldy.

«О́tkizilgen is-sharada belgili jeti sa­rap­shy ózekti jeti taqyrypty qam­ty­dy. Al búginde biz qoǵamymyzdyń qar­jy­lyq saýattylyǵyn nyǵaıtýǵa eleý­li úles qosa alatyn mamandar men sa­rap­shylar qaýymdastyǵyn qurý­da­myz. Josparlarymyz da joq emes. Du­rys qarjylyq ádetterdi qalyp­tas­tyrý, qarjylyq ál-aýqatty arttyrý múm­kin­dik­teri týraly senimdi ári tájirı­be­lik aqparat habyn qurýǵa múddeli bar­lyq adamdy jobaǵa qosylýǵa shaqy­ra­myz», deıdi Ermek Rústembekuly, Eýra­zııa­lyq ınvestısııalyq jáne qar­jy­lyq keńes­shiler qaýymdastyǵy keńesiniń tóraǵasy.

Tikeleı júrgizilgen aýdıtorııadaǵy ­tyńdaýshylardan ózge, Qostanaı, Oral, Semeı, Astana, Jańaózen, Shymkent, Aty­raý, Aqtaý jáne Qulsary sııaq­ty­ qalalardan, sonymen qatar Qyr­ǵyz­stannan qatysýshylar dáristerge onlaın qosyldy. Qarjylyq saýat­ty­lyq máselesi barlyq sanattaǵy adamdar úshin ózekti bolǵandyqtan, tyńdaýshylar arasynda stýdentter de, kásipkerler de, zeınetkerler de, jumys isteıtin qala turǵyndary da boldy. Qarjylyq saýattylyq aptalyǵynda biliktiligi joǵary spıkerler teorııalyq jaǵynan óte joǵary deńgeıde túsindirme jumystaryn júrgizip, tájirıbelik negizde jattyǵýlar ótkizdi.

Memlekettik retteýshi elimizdegi qarjylyq qyzmetterdiń qoljetimdilik deń­geıin arttyrýdaǵy atqarylyp jatqan ister jóninde Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń Qarjy­lyq qyzmetteri tutynýshylardyń quqyq­ta­ryn qorǵaý departamentiniń dırektory Aleksandr Terentev, Ulttyq bank pen Ulttyq tólem korporasııasy «Sıfrlyq teńge» jobasynyń jetekshisi Dına Balkına otandyq valıýtanyń jańa nysany – sıfrlyq teńge jaıynda, jeke qarjy jaǵdaıyn jaqsartýdy qalaı josparlaý qajettigi týrasynda IPSUM Finance ınvestısııalyq býtı­giniń basqarýshy seriktesi Danııar Qurma­shev, al Eaifa keńesiniń múshesi jáne qarjylyq saýattylyqty damytý ortalyǵynyń basshysy Janar Talanova zeınetaqy tólemderin erte kezeńnen bastaý qajettiligi turǵysynda, onyń mańyzdylyǵyn senimdi túrde jetkizdi. Sondaı-aq Qarjylyq saýattylyq mek­tebiniń meńgerýshisi Aqjúnis Brýsılova qaryz­dan qutylýdyń joldary taqyry­byn­da tájirıbelik keńester berdi.

EAIFA keńesiniń tóraǵasy Ermek Rústembekulynyń jeke qarjylyq jos­parlaý dárisi qatysýshylarǵa asa qyzy­ǵý­shylyq tanytqany bar. О́z prezentasııasynda sarapshy ár jannyń adamı kapıtalynyń quny, onyń damýy qandaı zańdar men erejelerge súıenetindigi, jeke jáne otbasylyq qarjylyq ál-aýqattyń negizin qalaý, qarjylyq maqsattarǵa senimdi túrde jetý úshin josparlaýdyń basty negizine nazar aýdarý kerektigin atap ótti. «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy Islamdyq qarjylandyrý jáne bıznes habynyń basshysy Mádına Tuqulova óz kezeginde tıimdiliktiń ýaqytpen tekserilgeni jáne qoljetimdiligi barshaǵa ashyq ıslamdyq qarjylandyrý quralynan seziktenbeýge shaqyrdy.

«Men búgin ALMA U saıtyna kel­ge­­ni­me qýanyshtymyn. Qarjylyq saýat­ty­­­lyqqa baılanysty biraz jaǵ­daıattan ha­­bar­­dar boldym. Munda sarap­shylar qara­­­paıym aqparat berip jatqan­daı kórin­­gen­men, óte mańyzdy pikirler aı­tyl­­­dy», deı­di qarjy salasynyń mamany Sáý­le Batyrbekqyzy. Qarjylyq saýat­ty­­­lyq­qa­ baılanysty sarapshylar ár adam óz bıýd­je­tin josparlaý asa mańyz­dy dep sa­naıdy.

Sonymen qarjylyq saýattylyq aptalyǵy EAIFA men ALMA U ýnı­ver­sı­teti arasyndaǵy yntymaqtastyq pen ózara is-qımyl aıasynda memorandýmǵa qol qoıýmen támamdaldy. Eki tarap ta elimizde qarjylyq mádenıetti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamany damytýǵa jáne ony ilgeriletýge ýaǵdalasty. Osy­­laısha, Qarzhy Bulak qarjylyq den­saý­lyq klýbynyń jumysy resmı túrde bas­talyp, aldaǵy ýaqytta turaqty ári jos­parly negizde júrgiziledi.

«Atalǵan klýb aıasynda biz qarjylyq saýattylyq jáne ınvestısııalyq mádenıet salasynda dáleldengen, bilikti sarapshylardy usynýdy, otandastarymyzdyń qarjylyq densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa oń áser etetin túrli qoǵamdyq is-sharany uıymdastyrýdy josparlap otyrmyz. Eń bastysy, mundaı kezdesýler turaq­ty negizde ári tegin ótkiziledi», deıdi E.Rústembekuly.

Alma U ýnıversıtetiniń rektory­ Gúl­nar Kúrenkeeva ózi jetekshilik etip otyrǵan bilim ordasynda osyndaı halyq­tyń­ qarjylyq saýattylyǵyn arttyrýda ınvestısııalar men qarjylyq keńes­shi­ler qaýymdastyǵymen serik­tes­tigi sekildi qyzmettiń jańa ólshemine ıe bo­lyp­ otyrǵanyn, mundaı qarjylyq den­saý­lyq klýbyn iske qosýdyń maq­saty jeke qarjyny saýatty basqarý úshin tıisti aǵartýshylyq aqparatty jappaı taratýdy qamtamasyz etip, aza­mat­­tardyń qarjylyq saýat­ty­lyǵy tur­ǵysynan tegin bilim alýyna jáne kási­bı qoǵamdastyqpen ózara is-qı­myl­ tájirıbesin basqa da múddeli alańdarǵa aınaldyrýǵa múmkindik beretinin atap ótti.