Eki týmas Elaǵań

Tobyl topyraǵynda týǵan El­aǵańnyń ónerge kelýine, aýyldasy, klassık jazýshy Beıimbet Maılınniń yqpaly bolǵan. El ishindegi túrli saýyq keshterinde dombyramen án aıtyp, kúı tartyp, reti kelse, túrli ań men qus­tyń daýysyn salyp, qısyq-qyńyr adam­dar­dyń beınesin ájýaǵa aınaldyryp, jurtty qyran topan kúlkige batyryp júrgen jastyń boıyndaǵy talantyn Bıaǵań erte tanıdy. Bolashaq akter­diń ónerdegi joly 1919 jyly «Qyzyl kerýen» trýppasymen bastaldy. Osy trýppanyń ju­mysyna belsene aralasyp, dala sahnasynda óner kórsetti.Odan keıin Orynbordaǵy halyq aǵartý ınstıtýtyna oqýǵa túsip, sol shaharda uıymdastyryl­ǵan teatr trýppasymen Muh­tar Áýezovtiń «Eńlik-Kebek» spektaklinde Abyzdy, E.Er­danaevtyń komedııalyq qoıy­lymynda Malqambaıdy oınady. Bul eki týyndy arqaly ak­terdiń sahnalyq ónerge bet burýyna dańǵyl jol ashty.

1926 jyly Qyzylorda­dan Qa­zaq memlekettik teatry­ ashylyp, soǵan jer-jer­de­gi daryndardy jı­nady. Qos­ta­naıdan Serke Qo­jam­qu­lov, Elýbaı О́mirzaqov, Qa­pan Ba­dyrov shaqyryldy. Tý­my­synan talantty úsheýi de tuń­­ǵysh teatrdyń negizin qa­laǵan dińgekterine aınaldy. Kásibı oqý-toqýsyz teatr óne­riniń bıigin baǵyn­dyrǵan osy qara shaldardyń talanty­na tańǵalasyz. Sodan bastap Elaǵań teatr sahnasynda talmaı eńbek etip, 150-den asa túrli ke­ıipkerdi kelisti somdady. Ási­rese M.Áýezovtiń «Qa­ra­góz», «Eńlik-Kebek», «Qa­ra qyp­shaq Qobylandy», Ǵ.Músi­re­pov­tiń «Amangeldi», «Aqan seri-Aqtoqty», Á.Ábishevtiń «Dos­­tyq pen mahabbat», ta­­ǵy basqa otandyq jáne she­tel­dik dramatýrgterdiń spek­taklderin­de oınaǵan ról­de­ri­men kórer­men yqylasyna bó­lendi. Onyń bas­qalardan ereksheligi – ol sózden góri sah­nada qımyl-qozǵalysqa, mımı­kaǵa mán berdi. Keıipkeriniń bolmysyn, minezin ashýda túrli ádisterge bardy. Rólderdi talant qýaty, ishki sezimimen baıy­­typ, búkil dene bitimin qubyl­typ, qul­­pyrtty. Elaǵańnyń akterlik sheberligine tánti bol­ǵan zańǵar jazýshy Muhtar Áýezov: «Elýbaı – qyzý qandy, ashy mysqyl ıesi, ishinde sahna óneriniń qaınar kózi bar jandy otty oıynshy. Shynymen, babyna keltiretin bolsa, Elýbaıdyń ishinen tasyp shyǵatyn qyzýy óte mol. Munda ómir ekpini, óner oty tipti kúshti», dep baǵalaǵan.

Uly akterdiń dramalyq qa­na emes, komedııalyq qoıy­lym­­dar­da oınaǵan rólderi de kere­met. Ol keıipkerleriniń kúl­kili ­is-áreketterine ózgeshe jan bitirip, ǵajaıyp beıneler jasady. Bul týraly zamandasy, ataqty akter Qurmanbek Jandarbekov: «Elýbaı kúldir­gi rólderdi oına­ǵanda sahnada erkin júredi. On eki múshesi túgel qatysady. Sah­nadaǵy bar­lyq áreketterine jurtty sendiredi, ózi kúlmeıdi», dep aıtqan.

E.О́mirzaqovtyń ulttyq kıno salasynda da eshkimge uqsamaıtyn óz súrleýi bar. Biz ardaqty akterdiń ekrannan ózimiz kórgen eki fılmi­ne toqtalǵymyz keldi. Birinshisi – al­ǵashqy qazaq kınosy – 1916 jylǵy Torǵaıdaǵy ult-azat­tyq kóterilisiniń qaharmany Amangeldi Imanov týraly. Bul týyndy 1938 jyly túsirilip, 1939 jyly 25 qańtarda premerasy ótti. Fılmniń sse­narıin Beıim­bet Maılın men Ǵabıt Músire­­pov jazdy. Keıin olardyń qatary­na Kereký óńirinde týǵan qa­lam­ger Vsevolod Ivanov qo­syl­dy. Tuńǵysh kınoǵa talant­ty akterler tańdaldy. Bas sardardy somdaý Elaǵańa bu­ıyrdy. О́ıtkeni ol osy rólge be­kitilgennen buryn batyr beı­nesin teatr sahnasynda oı­naǵan edi. Sondyqtan oǵan bul ról asa qıyndyq týǵyzba­dy. Týyndyda dańqty erdiń tulǵa­sy san qyrynan ashylǵan. Onyń qaharmandyǵyn, batyrlyǵyn akterlik sheberlikpen tamasha jetkizgen. Quddy fılmnen Amangeldi Imanovtyń ózin kór­gen­deı bolasyz.

Ekinshisi – 1966 jyly «Qa­zaq­fılm» kınostýdııasynda tú­sirilgen rejısser Sháken Aı­ma­novtyń «Atameken» kór­kem fılmi. Munda Ekinshi dúnıe­jú­zilik soǵysta Lenıngrad tú­bin­de qaza tapqan balasynyń sú­ıe­gin izdep taýyp, týǵan je­rine ákelip qoıǵysy kelgen qa­rııa­nyń nemeresimen jolǵa shyq­qandaǵy basynan ótken oqıǵalar baıandalǵan. Ssenarııdi Oljas Súleımenov jazǵan. Basty ról­degi qartty Elýbaı О́mirzaqov oınady. Jaýmen shaıqasta Ota­nyn qorǵap, mert bolǵan dostarymen qatar jatqan ulynyń qa­biri aqsaqalǵa tereń oı saldy. Fılmnen shúkirshiligi mol, sabyrly, baıypty, parasatty qazaq qarııasynyń beı­nesin tanısyz. Keńestik dáýirdiń qyraǵylyǵy­na qa­ra­mastan ultymyzdyń bolmysyna tán dúnıeler astarmen berilgen. Sony akter keıip­ke­riniń tabıǵatymen, ishki jan dúnıesindegi sezim arpalystarymen tap basa bilgen.

Bıyl teatr, kıno, mýzyka, qysqasy, ónerdiń qaı salasynda bolsyn aıshyqty izi qal­ǵan birtýar akterdiń týǵanyna 125 jyl tolady. Tuǵyrly tul­ǵanyń eńbegi kózi tirisinde mem­leket tarapynan joǵary baǵa­lanyp, KSRO jáne Qazaq KSR memlekettik syı­lyǵynyń laý­reaty atandy. Alǵashqy Qa­zaqstannyń halyq ártisi at­a­­­ǵyn aldy. Bastysy, Elýbaı О́mir­­zaqov – óz aldyna mektep qalyptastyrǵan akter. Bul – sa­naýly sahna sańlaqtarynyń mań­­daıyna jazylǵan baqyt.