Jasandy ıntellektiniń paıda bolýyn jańalyq dep júrgende, neırojeli ózi de jańalyq ashyp úlgerdi. Jasandy ıntellekt jáne sýperkompıýter kómegimen batareıa jasaýda qoldanylatyn lıtııdiń ornyn basatyn jańa zat oılap tabyldy.
«Microsoft» zertteýshileri men Tynyq muhıttyń soltústik-batys ulttyq zerthanasy ǵalymdary jasandy ıntellekt oılap tapqan materıal óndiristegi lıtıı qoldanysyn 70 paıyzǵa azaıtady degen qorytyndyǵa kelip otyr. Neırojeli bir aptadan az ýaqyt ishinde 32 mıllıon áleýetti beıorganıkalyq materıaldy saraptap, lıtııdiń ornyn basa alatyn qasıeti bar 18 zattyń tizimin shyǵaryp bergen. Al eger irikteý úderisi dástúrli zerthanalyq tásilmen jasalsa, buǵan 20 jyldan astam ýaqyt ketetin edi deıdi ǵalymdar.
Joba avtorlary jańadan oılap tabylǵan zatty birden shamdardy qýattaýǵa qoldanyp kórip, synaqtan ótkizgen. Jalpy, zertteýge ázirlik kezeńinen bastap batareıanyń balamasyn jasap shyǵýǵa deıin toǵyz aıǵa jýyq ýaqyt ketipti. Eki uıym mundaı jetistikke jetildirilgen jasandy ıntellekt pen kúrdeli ǵylymı jáne matematıkalyq esepterdi sheshe alatyn joǵary ónimdi esepteý júıesin qoldaný arqyly jetip otyr.
Elimiz jasandy ıntellekt salasyna endi kóńil bólip, ıgerip jatqanda, adamzat neırojeliniń múmkindigin ǵylymǵa baǵyttap úlgerdi. «Microsoft» korporasııasynyń atqarýshy vıse-prezıdenti Djeıson Zander BBC-ge bergen suhbatynda alpaýyt IT kompanııanyń maqsaty aldaǵy 25 jylda ǵylymdy 250 jylǵa ilgeriletý ekenin aıtty. «Mundaı tehnologııalar bizge kóp kómektesedi. Menińshe, bolashaqta jasandy ıntellekt ǵylymnyń kómekshi quralyna aınalady», dedi ol. Iá, neırojeli ǵylymı jańalyq ashýǵa qaýqarly ekenin kórsetip otyr. Sóz joq, bul álemniń damý qarqynyn arttyrady. Bizge de osy qarqynnan qalyp qoımaýdy oılaý kerek.
Lıtıı naryqtaǵy baǵasy men kúmis tústes bolýyna baılanysty kóbine «aq altyn» dep atalyp ketken. Jalpy, ol – elektrmobılden bastap smartfonǵa deıin qýattaıtyn akkýmýlıator batareıasynyń negizgi quramdas bóligi. Halyqaralyq energetıka agenttiginiń málimetinshe, metall qoldanysy men elektrmobılderge suranys artyp jatqandyqtan, 2025 jylǵa qaraı álemde lıtıı tapshylyǵy bolýy múmkin. Sondaı-aq AQSh energetıka mınıstrliginiń baǵamdaýynsha, 2030 jylǵa qaraı lıtıı-ıondy batareıaǵa suranys 10 ese artady. Sondyqtan qazir óndirýshiler akkýmýlıator óndiretin zaýyttardy kóptep salyp jatyr.
Bir jaǵynan lıtıı óndirý – álemdegi daýly máseleniń biri. О́ıtkeni ony ıgerý birneshe jylǵa sozylady jáne ýly qaldyqtary qorshaǵan ortaǵa aıtarlyqtaı zııan keltiredi. Sý men energııany kóp qajet etetini taǵy bar. Sondyqtan jasandy ıntellektiniń ashqan jańalyǵy ózekti. Degenmen bul jańalyqqa qatysty pikir alýandyǵy da bar. London ımperııalyq kolledjinde hımııa fakýltetiniń akkýmýlıatordy zertteýshiler tobyn basqaratyn doktor Nurııa Tapııa-Rýıs jasandy ıntellekt pen sýperkompıýterler aldaǵy ýaqytta jańa joǵary ónimdi materıaldardy anyqtaýǵa kómektesetin mańyzdy qural bolady dese, Stratklaıd ýnıversıtetiniń hımııalyq ınjenerııa pániniń oqytýshysy, doktor Edvard Braıtman bul tehnologııaǵa «saqtyqpen qaraý kerek» dep eskertip otyr. Sebebi ol senimsiz derektermen oqytylǵan bolsa, paıdasynan góri zııany kóp bolýy múmkin.
Jasandy ıntellekt oılap tapqan qatty kúıdegi elektrolıt ázirge jaı ǵana N2116 dep atalady. Ǵalymdar bul materıal energııany saqtaýdyń turaqty sheshimi, óıtkeni qatty kúıdegi batareıalar suıyq nemese gel tárizdi lıtıı batareıalaryna qaraǵanda qaýipsiz degen tujyrym jasap otyr. «Microsoft» jasaǵan jasandy ıntellektiniń jetildirilgen bul túri hımııa ǵylymyn tereń túsinetindeı molekýlalyq derektermen oqytylǵan. «Microsoft» korporasııasynyń atqarýshy vıse-prezıdenti Djeıson Zander: «Neırojeli tikeleı ǵylymı materıaldarǵa, málimetter bazasyna, zattardyń qasıetterine negizdelgen. Bul – ǵylymı jańalyq ashýda paıdalanýǵa ábden bolatyn senimdi derekter», dep atap ótti. Onyń artyqshylyǵy da osy.
Baǵdarlamalyq jasaqtama lıtııdiń ornyn basa alatyn qasıeti bar 18 zattyń tizimin shyǵaryp bergen keıin PNNL batareıa sarapshylary olardy zerttep, zerthanalyq jumysta qoldanýǵa bolatyn nusqasyn tańdap alǵan. PNNL qyzmetkeri Karl Mıýller «Microsoft» korporasııasynyń jasandy ıntellekt taldaýynyń nátıjeleri zertteý jumysynyń ádettegiden áldeqaıda tez oryndalýyna septigin tıgizip jatqanyn aıtady. Iаǵnı onyń kómegimen ǵalymdar jańa materıaldyń hımııalyq quramyn rettep ózgertedi ári onyń tehnıkalyq jaramdylyǵyn tez baǵalaı alady.