“MEN DEP KELIP EDIM, BIZ DEP QAITTYQ”

Yrys aldy – yntymaq Keshe Almatynyń sımvoly ispettes “Qazaqstan” qonaq úıinde “Mádenıetterdiń úndesýi arqyly beıbitshilik pen kelisimge” taqyrybymen etnomádenı birlestikterdiń halyqaralyq forýmy  bolyp ótti. Myna mazasyz álemdi myń san múdde bılep turǵanda, Báıdibek baba aıtqandaı, “Bir úıdiń bala­syn­daı, bir qoldyń salasyndaı bol” degen támsilge salyp, ult­ara­lyq tatýlyqty tuǵyrly etýge umtylǵan elimizdiń ustanymy ózin ózi aqtap kele jatqany anyq. Osy qaǵıdany ustanǵan Qazaqstan hal­qy Assambleıasy da óz jolynan adaspaǵany kún ótken saıyn beder­lene túsýde. Elimizdegi 130-dan astam ulysty uıytý jolyndaǵy bastamalar ıgi jalǵasyn tabýda. Kezekti bastamany elimizdiń Mádenıet mınıstrligi qolǵa alyp otyrǵany kezdeısoqtyq emes. Ult­tar men ulystardyń tatýly­ǵy­na altyn kópir – mádenıet pen ónerdiń tili ǵana adamzatqa ortaq bola alatyny álmısaqtan belgili. О́nerde shekara joq, deıdi halyq­aralyq forýmǵa jetekshilik etken Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed. Muhtar Abraruly dóńgelek ústel aınalasynda toǵysqan forým qatysýshylaryn keleli áńgimege shaqyrdy. Aldymen forýmda Parlament Senatynyń Áleýmettik-mádenı damý jónindegi komıtetiniń Tór­aǵasy Aqan Bıjanov qysqa baıan­dama jasap, Senat tóraǵasy Qa­sym-Jomart Toqaevtyń forýmǵa arnalǵan amanatty quttyqtaý sózin jetkizdi. – Assambleıanyń jumysy – halyqaralyq tájirıbedegi úlgige aınaldy. Al búgingi tańda Qazaq­stan­nyń  ultaralyq tatýlyq mo­de­li basqa elderge úlgi bolyp otyr, – degen Aqan Qusaıyn­uly­nyń sózin osy forýmnyń my­sa­lymen-aq dáıektep ótýge bolady. Bıjanovtyń aıtýynsha, elimiz nyǵaıǵan saıyn Assambleıanyń jumysynyń qajettiligi odan ári joǵary bola bermek. “О́ıtkeni, dinı, ultaralyq qarym-qaty­nas­ta­ǵy másele  óte názik, ol jaı ǵana másele emes.  Mundaı jaǵdaıda mem­leket tarapynan da, Elbasy tarapynan da elimizdegi barsha etnostyń ulttyq mádenıeti men tiline udaıy nazar aýdarylyp, teń quqyqtylyqta damýda, barshaǵa barlyq jaǵdaı jasalýda.  Osy mehanızmde ulttyq kelisim men birlikti qamtamasyz etý jatyr. Sonymen qatar qazirgi tańda biz­diń elimizdiń áleýmettik-ekonomı­ka­lyq jetistikteriniń negizinde Qa­zaqstan halqynyń birligi ja­tyr.  Birlik – bizdiń Otanymyz­dyń turaqtylyǵy”, dep atap ótti  Aqan Bıjanov. Ol búginde biz­diń tájirıbemizdiń, Assambleıa jumy­synyń tıimdiligine kóz jet­kizý arqyly Reseı, Qyrǵyzstan jáne basqa da elder óz assam­bleıa­laryn quryp jatqanyn atady. Osy sózdiń aqıqattyǵyn Reseı ha­lyqtary Assambleıasy Keńesi tór­aǵasynyń orynbasary Chımıt-dor­jý Ondar men Tatarstan halqy As­sambleıasy tóraǵasynyń oryn­basary Saǵıt Jaqsybekov ómirdiń ózi­nen alynǵan oqıǵalarmen, qa­ra­paıym jandardyń tirshiligimen baıan­dady. Ultaralyq tatýlyq má­se­lesinde eshqandaı usaq-túıektiń bol­maıtynyn tilge tıek etken baıan­damashylardyń bári kóp sóz­di­likke urynbaı, mazmundylyqqa, qoz­ǵaǵan taqyryptaryna qatysty tııanaq­tylyqqa umtylǵanyn ata­ǵan jón. Sonymen qatar, Bıjanov bú­gin­gi forýmnyń óte úlken ma­ńyz­dylyǵy bar ekendigin atap: “Álem­niń ár jerinde, tipti damy­ǵan elderde týyndap jatqan ult­ara­lyq, dinaralyq máselelerdi eskersek, búgingi forým sol má­selelerdi sheshýdegi kúshtiń ju­my­lýyna shaqyrady, ıaǵnı qajettilik te týyndaýda. Tildik, ultaralyq  qaqtyǵystar bolyp jatqan jaǵ­daıda ultaralyq kelisim – birinshi orynǵa shyǵatyn óte mańyzdy má­sele. Búgingi zamanǵy kezeńde ór­kenıetter únqatysýy, mádenıet­ter únqatysýy óte qajetti bolyp tabylady.  Halyqtardyń bir-biri­men qarym-qatynasy, mádenıet­tiń qatynasy – adamzattyń alǵa jyljýyn, ár memlekettiń damý progresin  anyqtaıdy. Sondyq­tan, búgingi forýmdaǵy tájirıbe bólisý, qarym-qatynas bolashaqta jaqsy nátıjeler beredi dep oılaımyn”, dedi. Forýmda Strasbýrg ýnıversı­teti­niń professory (Fransııa), Eýropa qaýipsizdigin zertteý jónin­degi ortalyqtyń dırektory Iv Janklo, Qazaqstan Prezıdenti Ákim­shiliginiń Qazaqstan halqy As­sam­bleıasy hatshylyǵynyń sektor meń­­gerýshisi Leonıd Prokopenko, Par­­lament Májilisiniń depýtaty Lıýd­­mıla Hochıeva atalǵan taqy­ryp­qa qatysty óz oılaryn ortaǵa saldy. Etnosaralyq jáne konfes­sııa­aralyq kelisimge jol salý – kór­shi Qyrǵyzstannyń da kóksegen maq­saty. Bul týraly Naryn mem­le­kettik ýnıversıtetiniń ókili Jol­dosh­bek Sydyqov sóz etti. “Dok­trına jónindegi doktrına” taqy­ry­byn atalmysh qujattyń usy­nys­taryn jınaqtaý jáne pysyq­taý jónindegi qoǵamdyq komıs­sııa­nyń hatshysy Nur-Ahmet Dos­mu­hamet tushymdy baıandady. Baıan­da­mashylar arasynan A.Sársen­baev atyndaǵy qordyń dırektory Aıdos Sarymnyń paıymdary men ortaǵa salǵan usynystary fo­rýmǵa qatysýshylardyń nazaryna ilikti. Forým barysynda Qazaqstan­daǵy ulttar men ulystardy uıys­tyrýdyń teorııasy men tájirı­besiniń arajigi aıtylyp, zamanaýı tehnologııalardy paıdalana oty­ryp, Qazaqstan halqy Assam­bleıa­sy men onyń aımaqtyq qurylym­darynyń qyzmetin aqparattyq qoldaý máselesi qozǵaldy. Sonymen, juma kúni elimizdiń Mádenıet mınıstrligi, Qazaqstan halqy Assambleıasy, Qazaqstan hal­qynyń rýhanı damý qory mu­ryndyq bolǵan forým jumysyna Parlament depýtattary, sheteldik qonaqtar, elimizdegi etnomádenı bir­lestik­terdiń jetekshileri, jo­ǵary oqý oryndarynyń ókilderi, sarapshylar men ǵylymı jáne shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderi qatysty. Elbasynyń usy­nysymen qurylǵan  Qa­zaq­stan  halqy Assambleıasy búginde memlekettik ınstıtýt retinde kóp jumystar atqaryp jatqany is júzinde dáıekteldi. Aqıqatynda, aýyzbirshilik, shynaıy syılastyq turǵysynda ótken forým sheńberinde de­legattar Qazaqstan halqy As­sam­­bleıasynyń murajaıyn ara­la­dy. Osydan keıin de toby jazyl­ma­ǵan jıynǵa qatysýshylar etno­mádenı birlestikterdiń kásiptik ujymdary men shyǵarmashylyq toptary tartý etken merekelik konsertti tamashalady. Aınash ESALI, ALMATY. Sýretti túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.