Izgi qoǵamnyń bir dánegi otbasy – oshaq qasynan ónip shyǵady. О́kinishke qaraı, búgingi qoǵamda sol dánekti jabylyp jan jylýymen sýaryp, kútip-baptap, shańyraq shattyǵyna uıytqy bolýdyń ornyna, qıt etse áıel, bala-shaǵasyna judyryq ala júgirip, otbasynyń shyrqyn buzyp, berekesin qashyryp jatqandar az emes.
Memleket basshysynyń «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda da osy másele tóńireginde sóz órbip, elimizde turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý, jolyn kesý úshin naqty sharalar qabyldanyp jatqany aıtyldy.
Máselen, byltyr 1 shildeden bastap polısııa jábirlenýshiniń shaǵymyn emes, qylmystyń anyqtalýyn negizge alyp, ákimshilik isti tirkeýge kóshti. Iаǵnı polısııa qyzmetkeri janjal týǵan otbasyna kelgen soń, burynǵydaı jábirlenýshi aryz jaza ma eken dep bas qatyryp otyrmaı, isti birden tirkeıdi. Otbasyndaǵy álimjettik qaıtalana bermes úshin turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty taraptarǵa ekinshi ret tatýlasý múmkindigi berilmeıdi. Zańdaǵy ózgeristerden keıin óńirde turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty qylmys deńgeıi edáýir azaıǵan. Mysaly, oblystyq polısııa departamentiniń málimetinshe, ótken jyly otbasy men turmysta jasalǵan quqyq buzýshylyqtardy tirkeý 38 paıyzǵa tómendegen.
Qostanaı qalalyq polısııa basqarmasynyń ýchaskelik ınspektory, polısııa aǵa leıtenanty Temirjan Sarqytbaev ótken jyldyń 1 shildesine deıin «Ákimshilik quqyq buzý týraly» kodekstiń «Otbasy-turmystyq qatynastar aıasyndaǵy quqyqqa qarsy áreketter» dep atalatyn 73-babynda kózdelgen ákimshilik jaýapkershilikke tartý jaralary tym jumsaq bolyp kelgenin aıtady.
«Mysaly, «102» jedel pýltine kúıeýinen zorlyq kórgen qyz-kelinshekterden kelip túsken habarlamalar boıynsha mekenjaıǵa kelemiz. Kúıeýi iship alǵan, mas. Áıeline aryz jazyńyz desek, oıbaı 3 balamyz bar, aǵaıyn-týystan uıat bolady dep azar da bezer bolady. Zań boıynsha biz eshqandaı shara qoldana almaımyz. Bar bolǵany, nelikten polısııa shaqyrtqanyn, úıde ne jaǵdaı bolǵanyn bilý úshin túsinikteme alamyz. Kórshilerine baryp, suraımyz. Keıbir kórshiler «kúıeýi kúnde ishedi, áıeline qol jumsaıdy, únemi aıqaılasyp jatady» degen mazmunda túsinik beredi. Odan keıin janjal shyǵarǵan azamatty arnaıy ustaý ornyna aparyp qamap, tańerteń sotqa aparamyz. Ol jerde mán-jaıdyń bárin ózimiz baıandaımyz. Sot eskertý beredi. Al eskertýdiń shegi bolmaıtyn. Sotqa keledi, eskertý beredi, sotqa keledi, eskertý beredi, osylaı qaıtalana beretin. Odan eshqandaı nátıje joq. Eskertýden keıin tatýlasady. Tatýlasý da sheksiz bolatyn. Sotqa keledi de, tatýlasa beredi. Keı áıel «sotqa da barmaımyn, ýaqytym joq» dep aryz jazbaı qoıatyn jaǵdaılar da bolady», deıdi ýchaskelik ınspektor.
2023 jylǵy 1 shildeden bastap 73-bapta qarastyrylǵan jaza túri ózgerip, tártip saqshylary osy qıyndyqtyń bárinen arylǵan. Mysaly, ýchaskelik ınspektor «kúıeýim mas, qol jumsady» dep qońyraý soqqan kelinshektiń mekenjaıyna keldi delik. Áıeli ádettegideı aryz jazýdan bas tartady. Tártip saqshysy soǵan qaramastan, faktini tirkep, qatań shara qoldanýǵa quqyly.
Munyń syrtynda, buryn jábir kórsetýshi men jábirlenýshi sheksiz tatýlasa beretin. Qazir jylyna bir-aq ret tatýlasa alady. Odan keıin eskertý beriledi, bolmasa, ákimshilik qamaýǵa alady. Ol kóbine taraptardan alynǵan túsiniktemelerge, adamnyń ózine baılanysty. Eger janjal shyǵarǵan adam kinásin ózi moıyndap, shynaıy ókinip, keshirim surap jatsa, sot eskertý beredi, bolmasa, 5 táýlikke qamaıdy. Odan keıin ýchaskelik ınspektor 30 táýlikke qorǵaý nusqamasyn belgileıdi. Osy merzim ishinde aıyptalýshy jábirlenýshige qaıta qol kóterip, janjal shyǵarsa, qorǵaý nusqamasy buzylady. Zań boıynsha qorǵaý nusqamasyn buzǵany úshin ol adam sot arqyly birden 10 táýlikke ákimshilik qamaýǵa alynady.
Odan keıin ýchaskelik polıseı is materıalyn sotqa jibergende arnaıy talap qoıady. Sonyń negizinde sot aıyptalýshyǵa úsh aıǵa ishimdik ishýge, otbasynda janjal shyǵarýǵa tyıym salady. Ol azamat osy úsh aı boıy ýchaskelik polısııa pýnktine kelip turady. Tártip saqshysy onyń hal-jaıyn, otbasynyń jaǵdaıyn surap, áńgimelesedi, turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý, túsindirý jumystaryn júrgizedi.
«Arasynda úıine ózimiz de baryp, mas pa, saý ma, nemen aınalysyp jatqanyn tekserip, áıelimen sóılesemiz. Keı adamdar sot taǵaıyndaǵan úsh aılyq tyıymdy buzady. Iship, taǵy janjal shyǵarady. Mundaı jaǵdaıda zań boıynsha bizge eshqandaı aryz kerek emes. Sol kúni ýaqytsha ustaý ornyna qamaımyz da, kelesi kúni sotqa aparamyz. Ákimshilik kodekstiń 669-babynyń 3-bólimi boıynsha 20 táýlikke qamaýǵa alynady. Sodan keıin kóbi tynyshtaldy ǵoı. Burynǵydaı emes, qazir turmystyq janjal azaıdy. Bizdiń ýchaskede buryn bir aı ishinde 3–4 janjal tirkeletin. Qazir aıyna bireý-aq tirkeledi. Buryn únemi iship, otbasynyń shyrqyn buzatyndar qoıdy qazir. Esepte turǵan otbasylarǵa baryp, jaǵdaılaryn bilip turamyz. Bári jaqsy dep shyǵaryp salady. Negizi, zań ózgerip durys boldy. Zańnyń erekshe talaptary túgel ózgerdi. Buryn qorǵaý nusqamasynda eskertý degen bolatyn, ony alyp tastady. Erekshe talaptarda da eskertý degen bolatyn. Ony da alyp tastady. Qazir kóbine qamaıdy. Sodan beri profılaktıka da oń nátıje bere bastady. Eń bastysy, adamdar jaman ádetten arylyp, ózgerip jatyr. Ishetinderdiń kóbi araǵyn qoıyp ketti. Mysaly, Táýelsizdik kóshesinde turatyn bir otbasynda kúıeýi únemi iship alyp, janjal shyǵaratyn. Áıeli «102»-ge habarlasyp, «oıbaı alyp ketińder, biraq aryz jazbaımyn, tek alyp ketińder» deıdi. Sosyn únemi alyp ketemiz de, qamap tastaımyz. Tańerteń úıine ketedi. On kúnnen keıin álgi áıel taǵy «102»-ge qońyraý shalady. Taǵy alyp ketemiz. Zań ózgergeli bir-eki ret habarlama túsken soń, aryzsyz sot arqyly aparyp qamap tastadyq. Sodan keıin birjola tynyshtaldy. Taıaýda ǵana baryp, jaǵdaıyn surap qaıttyq. Áıeli «kúıeýim araǵyn qoıdy, ishpeıdi, jumys istep júr» dep alǵys aıtyp jatyr», deıdi ýchaskelik polısııa ınspektory.
Qostanaı oblysy