Kúı tilimen beınelegen...

Keńes ókimeti ornaǵannan keıin halqymyz túrli zulmatty bastan keshti. Asharshylyq, baı­lardyń mal-múlkin tárkileý, din qaıratkerlerin qýdalaý, kózi ashyq, oqyǵan azamattardy qýǵyndaý... Endi aıta berse kóp. Osynyń bári halyqty tıtyqtatty. Tózimin taýysty. Aqyry, jer-jerde jergilikti turǵyndar keńes bıligine ashyq bas kóterdi. Máselen, 1929-1931 jyldar aralyǵynda ár óńirde dál osyndaı 380-ge jýyq kóterilis burq ete qalǵan. Solardyń ishinde eń irisi – Sozaq kóterilisi. 1930 jyly Sozaq jerindegi kóterilisti el arasynan shyqqan namysty er Sultanbek Shalaquly bas­tap, ony qostaǵan azamattardyń qatary kóp boldy. Olar ókimettiń qarýly áskerinen de yqpaı, ózderiniń maqsat-múddesin ashyq aıtty. Alaıda onyń sońy qandy qyrǵynǵa ulasyp, biraz adam mert boldy. Solardyń arasynda Súgirdiń de aǵaıyndary bolypty. Bul kúı osy kóteriliste sheıit ketken sol bozdaqtarǵa arnalǵan.

Maqalany Súgirdiń «Qos­basarynan» beker bastap otyr­ǵan joqpyz. Sebebi bar. О́ıt­keni ataqty sýretshi Erbolat Tólepbaıdyń «Súgir» atty kartınasyn kórgende, qulaǵymyzǵa kúıshiniń aldymen osy shyǵar­masynyń saryny keldi. Muńly áýezben bastalǵan kúı adamdy birte-birte ózen ıirimindeı tar­typ áketedi. Myna sýretti kór­gende dál sondaı áserde boldyq.

Qylqalam sheberi ony kúı tilimen qalaı sheber sóılete bilgen deseńizshi. Munda sar da­la­nyń darhandyǵy deısiz be, ultymyzdyń bekzat bolmysy deısiz be, túrli tarıhı kezeńder deısiz be – bárin aıshyqty bederlegen. Kúıshiniń asqaq beınesinen onyń tektiligi men kidi minezin jazbaı tanısyz.

Qazirgi qazaq beıneleý óne­riniń óren júırikteriniń biri E.Tólepbaıdyń týyndylary elimizge ǵana emes, shet memleketterge de óte tanymal. Búginge deıin sýretshiniń álemniń 40-qa jýyq elinde kórmesi ótip, ult óneriniń mereıin asqaqtatqan. Sondaı-aq onyń biregeı eń­bekteri dúnıe júziniń dańqty mýzeılerinde Van Gog, Leonardo da Vınchı, Mıkelandjelo, Ra­fael, Pıkasso sekildi alyp­tar­­dyń týyndylarymen qatar tur­ǵany da maqtanysh.

«Erbolat Tólepbaı qazaqty tanymaıtyn shet jerdiń qatyp qalǵan sere muzyna sala­tyn muzjarǵysh ispetti. Máde­nıe­timizdiń beıneleý deıtin tutas bir álemin keıde jalǵyz ózi kó­terip júrgen Tolaǵaıǵa kele me?! Áıteýir, qalaı aıtsańyz da, úlken bir mıssııany dara atqa­ryp júrgen adam. Qolda bar altyn! Farabı sııaqty qazaqtyń kógine sharyqtap kóterilip ketken jan. Tómendegiler baıqamaıdy. Tóbesindegi turmaq, tóńiregin kórmeıtinder úshin beımaǵlum», dep jazady belgili sýretshi Jeńis Kákenuly.

О́ner zertteýshileri Súgirdiń dombyrada oń buraýmen qatar teris buraýdy da paıdalanyp, ári tókpe kúı men shertpe kúıdiń úzdik sheberi bolǵanyn aıtady. Talant ıesiniń shertýi men kúı sarynynda Saryarqanyń shertpe kúılerine úqsamaıtyn aı­ryqsha yrǵaq bar. Ol dombyra únin qobyz únine jaqyndatyp, Yqylastyń kóptegen kúıin dom­byraǵa túsirgen. Sondyqtan Áli­ulynyń kúılerinde qobyz úni basymdaý sekildi kórinedi.

Kórnekti jazýshy Táken Álimqulov «Kertolǵaý» atty áńgimesinde Súgirdiń kúı týdyrar aldyndaǵy arpalysty sátin keremet sýretteıtini bar emes pe. Sony oqyp kóreıik.

«Kúıshi ataýlyda basyr túı­sik bolmaq. Sol túısik Súgir­diń keýdesinde oqys oıandy. Onyń sezimtal saýsaqtary dombyranyń saǵasyna shorshyp tústi de tyń dybystar shyǵara bastady. Endi shertis te, shymshys ta ózgerdi. О́kinishtiń ornyn qýanysh basty. Dombyra ańyramaı, erkelep shyǵa keldi. Beıne qý shanaqtan qyzyl qulyn kisinegendeı boldy. Jińishke, ásem áýez tógildi. «Táırı-táırı-táırı-taı» degen názik te erke dybystar saǵa­lyqtan buǵalyqqa qaraı órlep, bara-bara qulshyna kisinep ketti. Jansyz aǵashqa jan bitip, yńqyldady. Perneler ıip, eki ishek eńiregende kók bıe qosa eńiredi. Artynsha osqyrynyp, emirendi. Qońyr qulyndy ıis­kegende jáýdir kózi jasqa tolyp ketti. Bıe ıidi. Kúıshi býsana balqydy…». Quddy qara sózben salǵan sýret pe der­siz. Qalamgerdiń kúı tilimen sóı­legende júırikteı kósilip sala beretini tańǵaldyrady.

Qysqasy, Táken Álimqulov birtýar tulǵanyń bolmysyn qara sózben kestelep, máńgi mura qaldyrsa, Erbolat Tólepbaı kúıshi beınesin qylqalam ushy­men kórkem órnektep, tamasha týyndy týǵyzdy.